พญาโปริสาท

เล่าว่าเรื่องคนกินคนไม่ใช่เรื่องใหม่ มีมานานตั้งแต่สามัญชนไปจนถึงพระราชา แล้วเกริ่นเข้ามินิซีรีส์เรื่องพญาโปริสาท คนกินคน ตอนที่หนึ่ง ซึ่งเป็นเรื่องของพระราชาผู้กินเนื้อมนุษย์ที่มีบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์

มินิซีรีส์เปิดด้วยข้อคิดว่าเมื่อสร้างกรรมก็กลายเป็นวิบาก แต่ผู้ที่เคยผิดพลาดถ้ายอมเชื่อฟังกัลยาณมิตรก็กลับตนเป็นคนดีได้ แล้วเข้าเรื่องชายหนุ่มสองคนที่มาพบกันในกระท่อมร้างริมทาง ต่างเปิดเผยว่าเป็นราชโอรส คนหนึ่งมาจากนครพาราณสีแขวงกาสี อีกคนจากนครอินทปัตย์แขวงกุรุ ทั้งคู่มุ่งไปเรียนที่สำนักอาจารย์ทิสาปาโมกข์เมืองตักกสิลาเหมือนกัน จึงตกลงเดินทางร่วมกันและเรียกกันว่าท่านพี่

ทั้งสองถามทางจากชาวบ้านจนถึงเมืองตักกสิลาในตอนเย็น เข้าไปแสดงตัวและมอบทองคำแท่งเป็นค่าเล่าเรียน ค่ากิน ค่าที่พัก อาจารย์รับไว้ในสำนักตามประสงค์ เล่าถึงกติกาของสำนักที่ราชกุมารและสามัญชนเท่าเทียมกันหมด ใครทำผิดกฎถูกลงโทษเสมอกัน จึงมีชื่อเสียงไปทั่วทุกภูมิภาค

ครูไม่ใหญ่ชวนผู้ชมลองสันนิษฐานว่าราชกุมารคนไหนจากสองแคว้นจะกลายเป็นผู้กินคน กินใคร และกินอย่างไร แล้วให้ติดตามตอนต่อไป

บอกว่าเวลาจำกัด จึงให้เลือกอย่างเดียวระหว่างเรื่องพญาโปริสาทคนกินคนตอนที่สามความยาวสามสิบนาที กับกรณีศึกษากฎแห่งกรรมที่ยาวทีเดียว แล้วให้ผู้ชมออกเสียง ผลคือเลือกกรณีศึกษา จึงเข้าสู่ช่วงกรณีศึกษาต่อ (ชื่อเรื่องพญาโปริสาทในเสียงถอดเพี้ยนหลายแบบ ยังไม่ยืนยันการสะกด)

ก่อนเข้าเรื่องชาวโซโลมอนคนแรกที่ขอเป็นชาวพุทธ ทบทวนว่าเดิมชาวโซโลมอนกินคนด้วยหลายเหตุผล กินเพื่อความสะใจ กินเป็นอาหารเสริม และกินเพราะติดในรส ตอนนั้นยังไม่รู้ความจริงว่ามนุษย์ไม่ควรกินมนุษย์ด้วยกัน ย้ำว่าการกินคนมีมาทุกยุคและทุกระดับชั้น ตั้งแต่สมาชิกเผ่า หัวหน้าเผ่า จนถึงพระราชา แล้วโยงเข้าเรื่องพญาโปริสาทตอนที่สาม

เกริ่นว่าจะเข้าเรื่องประวัติศาสตร์ปัจจุบัน คือผู้ประกาศตัวเป็นชาวพุทธคนแรกของโซโลมอน โดยเล่าว่าเดิมแผ่นดินนั้นเป็นแผ่นดินที่กินคน เพิ่งเลิกกินคนโดยกฎหมายเมื่อ 23 ปีที่ผ่านมา แต่ที่ห่างไกลจากทางการก็ยังกินกันอยู่ ถือเป็นเรื่องปกติ กินเพื่อความสะใจ เพื่อเจริญอาหาร และเพื่อเสริมพลังในตัว แล้วสรุปว่าการกินเนื้อมนุษย์มีมานานทุกยุค ที่ชัดเจนและมีบันทึกไว้คือเรื่องพระยาโปริสาท กินกันตั้งแต่สามัญชนจนถึงพระราชา ก่อนนำเข้าสารคดีตอนที่สี่

เทปละครเล่าเรื่องต่อจากตอนที่แล้ว พระเจ้าพรหมทัตบรรทมไม่หลับทั้งคืนเพราะไม่ได้เสวยอาหารค่ำ เห็นพ่อครัวถูกคุมตัวมาจึงรู้ว่าความลับแตก เสด็จออกท้องพระโรง เสนาบดีทูลถามตรง ๆ ว่าใช้เขาไปฆ่าคนมาทำอาหารจริงหรือ พระราชาทรงรับ ช่วงกลางเสียงถอดหลุดราวครึ่งนาที จากนั้นเสนาบดีเล่าเรื่องปลาอานนท์ราชาแห่งปลาที่ติดใจรสปลาจนแอบกินปลาทุกวัน ปลาอื่นหนีหมด ใช้หางโอบภูเขาตามหาแล้วกัดกินหางตัวเองจนตาย และขอให้พระราชางดเนื้อมนุษย์ อย่าทำพระนครให้ว่างคนเหมือนปลาอานนท์ทำมหาสมุทรให้ว่างจากปลา

สารคดีชุดคนกินคนต่อจากตอนที่แล้ว เสนาบดีเล่าเรื่องลูกชายเศรษฐีที่เกิดในตระกูลรักษาศีลห้า แต่มีเพื่อนเป็นคนพาลหลอกให้ดื่มสุราว่าเป็นน้ำผึ้ง ติดจนถอนตัวไม่ขึ้น พ่อห้ามไม่ฟังจึงถูกตัดขาดไล่ออกจากบ้าน เพื่อนก็ขับไล่เมื่อไม่มีประโยชน์ กลายเป็นยาจกขอทาน ได้เงินก็ซื้อเหล้าจนตายอย่างไร้ที่พึ่ง เสนาบดีขอให้พระราชาเลิกเสวยเนื้อมนุษย์ อย่าให้ถูกเนรเทศเหมือนลูกเศรษฐี แต่พระราชายืนกรานว่าแม้ถูกเนรเทศก็งดไม่ได้ ข้าราชบริพารและชาวเมืองจึงลุกขึ้นส่งเสียงให้เนรเทศพระองค์ไป พระเจ้าพรหมทัตตกพระทัยนิ่งอึ้ง เสนาบดีสลดใจว่ารสอร่อยแค่ปลายลิ้นเป็นยางเหนียวที่ตัดได้ยาก

เสนาบดีให้เชิญพระราชบิดามารดา มเหสี และโอรสธิดามาให้สั่งลา แล้วทูลว่าพาราณสีจะไม่มีพระองค์เป็นกษัตริย์อีก จะเสด็จไปที่ใดก็ได้ พระราชาเกิดขัตติยมานะ ขอเพียงดาบเล่มหนึ่ง คนทำครัวหนึ่งคน และภาชนะใส่อาหาร แล้วพาคนครัวเข้าป่าใหญ่ ฆ่าคนที่เดินสวนทางวันละคนให้ปรุงเสวย พักใต้ต้นไม้ใหญ่กลางดงคอยดักจับคน ร้องว่าโปริสาท คนกินคนมาแล้ว จนคนที่ถูกไล่เข่าอ่อนหนีไม่ได้ ผู้คนจึงเรียกว่าโจรโปริสาท เมื่อไม่มีใครกล้าผ่านและเสบียงหมด ก็ฆ่าคนครัวผู้ซื่อสัตย์กินเสีย แล้วต้องออกตามล่าคนเอง ชื่อเสียงเลื่องลือจนคนหวาดกลัวไปทั่ว

พราหมณ์พ่อค้าเกวียนผู้ร่ำรวยต้องผ่านเส้นทางที่โจรโปริสาทซุ่มอยู่ ครั้งก่อนผ่านได้เพราะโจรยังมีอาหาร แต่ครั้งนี้โจรหิวมาหลายวัน พ่อค้าจึงจ้างคนแข็งแรงวิ่งเร็วจำนวนมากคุ้มกันกองเกวียนห้าร้อยเล่ม แต่งตัวด้วยเครื่องประดับนั่งบนเกวียนคันสุดท้ายอย่างสบายใจ โจรปีนต้นไม้ดูขบวน ไม่พบคนน่ากินจนถึงเกวียนคันสุดท้ายเห็นพ่อค้าหน้าตาดีแต่งตัวสะอาด จึงกระโจนลงมาจับตัว ช่วงนี้เสียงถอดหลุดราวครึ่งนาที แล้วจบตอนที่โจรแบกพ่อค้าวิ่งออกไป ทิ้งคำถามว่าคนคุ้มกันจะตามไปช่วยหรือไม่ ติดตามตอนต่อไป

สารคดีทบทวนตอนที่แล้วว่าพระเจ้าพรหมทัตทรงสดับเรื่องลูกชายเศรษฐีที่คบเพื่อนขี้เมาจนถูกขับออกจากบ้านและอดตายเป็นศพไร้ญาติ แต่ยังตรัสยืนยันว่าตัดใจงดเนื้อมนุษย์ไม่ได้ ชาวเมืองจึงลุกฮือขับไล่ ท่านเสนาบดีสั่งทหารไปเชิญครอบครัวของพระราชามาให้ทรงสั่งลา และถวายคนทำครัว ดาบคู่พระทัย และภาชนะอาหารตามที่ทรงขอ พระองค์เสด็จเข้าป่า พบใครก็ฆ่ากินเป็นอาหาร จนมาพักที่ต้นไทรใหญ่กลางป่า ดักฆ่าคนกินจนชื่อโปริสาทเป็นที่หวาดกลัว

สารคดีเล่าว่ามีพราหมณ์พ่อค้าที่ต้องนำเกวียนห้าร้อยเล่มผ่านป่านั้นเป็นประจำ คราวนี้โปริสาทหิวมาหลายวันจึงควงดาบวิ่งชิงตัวพ่อค้าจากเกวียนคันสุดท้ายไป พวกคนคุ้มกันติดตามห่าง ๆ แต่ไม่มีใครกล้าจนชายหนุ่มร่างแข็งแรงคนหนึ่งร้องว่ารับหน้าที่คุ้มกันแล้วคุ้มกันไม่ได้ต่อไปใครจะจ้าง แล้วนำพวกวิ่งไล่ โปริสาทวิ่งหนีไปเหยียบตอตะเคียนแทงทะลุหลังเท้า เลือดพุ่ง เจ็บปวดสาหัส จึงทิ้งพ่อค้าแล้ววิ่งกะเผลกหนีไป พวกที่ตามมาได้พ่อค้าคืนก็ไม่ตามโจรต่อเพราะอาจมีคนต้องตาย แล้วช่วยกันหามพ่อค้ากลับ

โปริสาทตะเกียกตะกายกลับถึงต้นไทรใหญ่ คุกเข่าบนบานรุกขเทวดาว่าถ้ารักษาแผลให้หายในเจ็ดวัน จะล้างลำต้นด้วยเลือดในลำคอของกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครในชมพูทวีป เอาลำไส้มาพันรอบต้น และทำพลีกรรมด้วยเนื้อของกษัตริย์เหล่านั้น สารคดีชี้ว่าเป็นธรรมดาของปุถุชนที่เข้าตาจนแล้วหวังพึ่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์ โปริสาทนอนนิ่งไม่ให้แผลกระเทือนและอดอาหาร แผลจึงแห้งหายในเจ็ดวัน แต่เข้าใจผิดว่าหายเพราะอานุภาพเทวดา เมื่อกินคนอีกสองสามคนจนแข็งแรงก็คิดจะไปจับกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครมาแก้บนให้ได้โดยเร็ว

ยักษ์ตนหนึ่งหากินมาถึงถิ่นนั้น รู้ว่าโปริสาทเป็นมนุษย์กินคนเหมือนกันจึงสนิทกันเร็วเพราะเคยเกิดเป็นยักษ์กินคนด้วยกันมาหลายชาติ เมื่อฟังเรื่องแก้บนแล้วจึงบอกมนต์บทหนึ่งที่ร่ายแล้ววิ่งได้เร็วปานลมพัดไม่เหน็ดเหนื่อย (ชื่อมนต์เสียงถอดเพี้ยน ยังไม่ยืนยัน) โปริสาทได้มนต์ก็เหมือนเสือติดปีก สารคดีสอนว่าวิชาความรู้อยู่กับบัณฑิตก็ใช้สร้างสรรค์ อยู่กับคนพาลก็ใช้ทำลายเบียดเบียน แต่จะโทษวิชาไม่ได้ โปริสาทฮึกเหิมมั่นใจว่าจะจับกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครมาแก้บนได้ แล้วจบด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

สารคดีคนกินคนต่อจากตอนที่แล้ว โจรโปริสาทจับพราหมณ์พ่อค้าเกวียนวิ่งหนีเข้าป่า เหยียบตอตะเคียนทะลุหลังเท้า คนคุมเกวียนเห็นเดินกะเผลกจึงกรูเข้าไป โปริสาทต้องทิ้งพ่อค้าหนี ไปพักที่ต้นไทรใหญ่แล้วบนบานว่าถ้าแผลหายในเจ็ดวันจะแก้บนด้วยเลือดเนื้อกษัตริย์ร้อยเอ็ดนคร นอนนิ่งอดอาหารจนแผลแห้งหายเอง แต่สำคัญผิดว่าเป็นอานุภาพของเทวดา ต้นช่วงราวสองนาทีไม่มีคำถอด

ยักษ์ที่ถูกอัธยาศัยกันบอกมนต์ให้วิ่งเร็วปานลมและมีกำลังดุจช้างสาร โปริสาทฝึกจนเชี่ยวชาญแล้วออกจับกษัตริย์ขณะประพาสอุทยานหรือว่าราชการ จับข้อพระบาทพาดบ่า เจาะฝ่าพระหัตถ์ร้อยเชือกแบกมาเหมือนพวงไก่ ผูกไว้ใกล้ต้นไทร ภายในเจ็ดวันได้ครบร้อยเอ็ดนคร เว้นแต่พระเจ้าสุตโสมแห่งอินทปัตนคร เพราะเคยเป็นพระสหายและอาจารย์ และเป็นกษัตริย์คุณธรรมสูงที่ควรเป็นแบบอย่าง จับไปแล้วชมพูทวีปจะหมดเชื้อสายกษัตริย์ เหล่ากษัตริย์ร้องครวญครางด้วยความเจ็บปวด ขณะโปริสาทนั่งเหลาหลาวเตรียมเชือดเอาพระโลหิตมาล้างต้นไทร

รุกขเทวดาประจำต้นไทรเห็นว่าการแก้บนจะสร้างความพินาศแก่วงศ์กษัตริย์ทั่วชมพูทวีปแต่ไม่มีอำนาจห้าม จึงไปเฝ้าท้าวมหาราชทั้งสี่ซึ่งปฏิเสธว่าห้ามไม่ได้ แล้วไปเฝ้าท้าวสักกะเทวราชที่ดาวดึงส์ ซึ่งก็ห้ามไม่ได้ แต่บอกว่าในมนุษย์โลกและเทวโลกมีเพียงพระเจ้าสุตโสมแห่งอินทปัตนคร แคว้นกุรุ ที่อาจทำให้โปริสาทละพยศและปล่อยกษัตริย์ทั้งร้อยเอ็ดนครได้

รุกขเทวดาแปลงเป็นฤๅษีเดินใกล้ ๆ โปริสาทคิดว่านักบวชส่วนใหญ่เคยเป็นพระราชา เดินมาให้จับเองเป็นกำไร จึงคว้าดาบวิ่งตาม แต่ตามไปราวสามโยชน์ก็ไม่ทันทั้งที่ฤๅษีเดินปกติ ทั้งที่แต่ก่อนวิ่งไล่ช้าง ม้า รถ ได้ จึงตะโกนให้สมณะหยุด ฤๅษีตอบว่าเราหยุดแล้ว ท่านนั่นแหละจงหยุด โปริสาทต่อว่าว่านักบวชไม่พูดโกหกแต่เดินอยู่กลับว่าหยุดแล้ว ฤๅษีย้ำคำเดิม จบตอนด้วยคำถามว่าโปริสาทจะเข้าใจความหมายหรือไม่ โปรดติดตามตอนต่อไป

สารคดีโปริสาทคนกินคนตอนต่อ ทบทวนว่าโปริสาทได้มนต์วิ่งเร็ว จับพระราชามาเจาะพระหัตถ์ร้อยแขวนไว้กับต้นไทร เจ็ดวันครบร้อยเอ็ดพระองค์ แล้วเตรียมพิธีบูชายัญ รุกขเทวดาไปขอท้าวมหาราชทั้งสี่และท้าวสักกะให้ช่วยห้าม แต่ห้ามไม่ได้ ท้าวสักกะแนะให้ไปหาพระเจ้าสุตโสมแห่งอินทปัตถนคร รุกขเทวดาจึงแปลงเป็นฤๅษีเดินใกล้ต้นไทร โปริสาทคว้าดาบวิ่งไล่สามโยชน์ก็ตามไม่ทัน ตะโกนให้หยุด ฤๅษีตอบว่าเราหยุดแล้ว ท่านนั่นแหละจงหยุดเถิด

ฤๅษีแปลงอธิบายว่าตนหยุดแล้วจากอกุศลกรรมบถสิบมีการฆ่าสัตว์เป็นต้น ไม่เหมือนโปริสาทที่เปลี่ยนแปลงตลอด เดิมเป็นพระเจ้าพรหมทัต แล้วเป็นโจรโปริสาทแปลว่าคนกินคน บัดนี้ชื่อกัมมาสบาทแปลว่าผู้มีเท้าด่าง ยังละกรรมไม่ได้ ตายแล้วต้องไปอบาย ฤๅษีบอกว่ากษัตริย์ร้อยเอ็ดองค์เป็นเพียงเจ้าครองนครธรรมดา ยังขาดพระเจ้าสุตโสมผู้เป็นใหญ่ที่ละไว้ ถ้าจับมาบูชายัญเทวดาจึงพอใจ แล้วกลับร่างเป็นรุกขเทวดา โปริสาทดีใจคิดว่าเทวดาพอใจการบวงสรวง รับปากว่าจับพระเจ้าสุตโสมไม่ใช่เรื่องยาก

คืนเดือนมืดในป่าได้ยินเสียงโอดโอยของกษัตริย์ร้อยเอ็ดนคร โปริสาทนอนไม่หลับ ใช้ความรู้เรื่องการโคจรของดวงดาวรู้ว่าพรุ่งนี้เป็นวันมหามงคล พระเจ้าสุตโสมจะเสด็จสรงสนานที่สระมงคลโบกขรณีนอกพระนคร และมีช่วงปลอดยามอยู่ขณะหนึ่ง ย่ำรุ่งจึงวิ่งด้วยมนต์ไปถึงอินทปัตถนครในไม่กี่อึดใจ ลอบลงไปยืนแช่น้ำในสระ ใช้ใบบัวคลุมศีรษะ ฝูงปลาและเต่าไม่ตกใจกลัว ว่ายวนเหมือนเปิดทางให้

สารคดีตอบว่าโปริสาทผู้ทำบาปมานานมีเดชานุภาพเพราะบุญเก่าในสมัยพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า เคยถวายสลากภัตน้ำนมแด่ภิกษุผู้ทรงศีลจึงมีกำลังมาก และสร้างโรงไฟพร้อมฟืน มีด ขวาน ถวายสงฆ์เพื่อบรรเทาความหนาว จึงทนความหนาวเย็นในน้ำได้ ปลาเต่าไม่รบกวน รุ่งเช้าเจ้าพนักงานเตรียมพิธีสรงสนาน ทหารรักษาความปลอดภัยเป็นชั้น ๆ ไกลถึงสามโยชน์ ชาวเมืองรอรับเสด็จสองข้างทาง ปิดท้ายว่าโปริสาทจะจับพระเจ้าสุตโสมผ่านออกไปได้อย่างไร โปรดติดตามตอนต่อไป

สารคดีคนกินคนต่อจากตอนที่แล้ว โจรโปริสาทวิ่งไล่รุกขเทวดาที่แปลงเป็นฤๅษีสามโยชน์ก็ไม่ทัน จึงตะโกนให้หยุด ฤๅษีว่าเราหยุดแล้ว ท่านจงหยุดเถิด โปริสาทหาว่านักบวชโกหก ฤๅษีอธิบายว่าหยุดแล้วจากอกุศลกรรมบถ แต่ท่านยังเสวยเนื้อมนุษย์จึงยังไม่หยุด ต้องไปเกิดในอบายต่อไป ถ้ายังจะบูชายัญ แม้จับพระราชาครบร้อยเอ็ดนครก็เป็นเจ้านครธรรมดา ต้องจับพระเจ้าสุตโสมแห่งอินทปัตถ์นครซึ่งเหนือกว่าพระราชาทั้งหลายมาจึงจะพอใจ

วันรุ่งขึ้นเป็นวันมงคลที่พระเจ้าสุตโสมจะลงสรงน้ำในสระมงคลโบกขรณี โปริสาทแอบซ่อนในสระก่อนฟ้าสางโดยใช้ใบบัวคลุมศีรษะ ทหารรักษาการเป็นชั้น ๆ ไกลถึงสามโยชน์ พระเจ้าสุตโสมเสวยพระกระยาหารเช้าแล้วทรงเครื่องเต็มพระอิสริยยศ ประทับช้างเผือกมงคล เสด็จตามถนนหลวงที่ประดับธงชัย รายล้อมด้วยกระบวนช้าง ม้า รถ และพลเดินเท้า ประชาชนสองข้างทางเปล่งเสียงสาธุการถวายพระพรชัย

พระเจ้าสุตโสมเสด็จสู่มณฑลพิธีในพระราชอุทยานที่ล้อมด้วยกำแพงสูงสิบแปดศอก อารักขาเป็นชั้นด้วยขบวนช้าง ม้า รถ พลธนู และพลดาบ ทรงเปลื้องเครื่องทรง สระพระเกศาด้วยน้ำผสมจุณจันทน์หอม ลงสรงในสระมงคลโบกขรณีแล้วขึ้นเปลี่ยนภูษา โปริสาทเห็นว่าถ้ารอให้ทรงเครื่องเสร็จจะหนักและต้านลม จึงร่ายมนต์กระโจนขึ้นจากสระ ควงดาบประกาศว่าข้าคือโจรโปริสาท ทุกคนตกใจเหมือนถูกมนต์สะกดหมดแรง โปริสาทยกพระเจ้าสุตโสมขึ้นประทับบนบ่าอย่างเคารพเพราะเป็นสหายและอาจารย์เก่า ไม่จับห้อยหัวเหมือนกษัตริย์อื่น แล้วกระโดดข้ามกำแพงเหยียบหลังช้างม้ารถหนีไปพ้นเขตสามโยชน์ จะกล้าปลงพระชนม์หรือไม่ติดตามตอนต่อไป

สารคดีต่อจากตอนที่แล้ว โปริสาทตั้งใจจับพระเจ้าสุตโสมไปบูชายัญตามคำแนะนำของรุกขเทวดา ซ่อนตัวในสระมงคลโบกขรณีตั้งแต่เช้า พระเจ้าสุตโสมเสด็จด้วยช้างทรง ประชาชนแซ่ซ้อง ทรงสรงสนานในสระ ขณะเปลี่ยนเครื่องทรงโปริสาทร่ายมนต์กระโจนขึ้นจากสระ ประกาศนามตน ทหารตกใจล้มสลบ จึงแบกพระเจ้าสุตโสมข้ามกำแพงเหยียบหลังช้างม้าหนีไป พ้นเขตอารักขาสามโยชน์ ในพระราชอุทยานผู้คนร่ำไห้แช่งด่า ท่านเสนาบดีตั้งสติปลอบว่าพระราชาประพฤติธรรม ธรรมย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม ให้รอการเสด็จกลับ นับเป็นผู้นำที่ดี

ขณะถูกแบกไป น้ำพระเนตรของพระเจ้าสุตโสมหยดลงบนอกโปริสาท ซึ่งคิดว่ากลัวตาย จึงทูลถามว่าบัณฑิตไม่ควรร้องไห้ ทรงคิดถึงตัวเอง พระญาติ พระมเหสี หรือราชสมบัติ พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าไม่ได้เศร้าถึงสิ่งเหล่านั้น แต่นัดหมายพราหมณ์ไว้เมื่อเช้าว่าจะกลับไปฟังสตารหคาถาของพระกัสสปพุทธเจ้า เกรงจะเสียสัจจะเพราะไม่ได้ไปตามนัด

โปริสาทไม่วางใจว่าคนที่พ้นความตายไปเสวยสุขแล้วจะกลับมาหาศัตรูอีก พระเจ้าสุตโสมตรัสด้วยน้ำเสียงหนักแน่นว่าผู้มีศีลบริสุทธิ์ยินดีรับความตายมากกว่าทำบาปเพราะเห็นแก่ชีวิต คำเท็จไม่คุ้มครองให้พ้นทุคติ แม้ลมพัดภูเขาเอน ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ตกลงดิน หรือแม่น้ำไหลย้อน ก็จะไม่เปลี่ยนคำพูด แล้วขอให้วางลงจากบ่า ทรงเอาดาบเป็นพยานทำสัตย์สาบานว่าทำตามนัดแล้วจะกลับมา โปริสาทจะปล่อยหรือไม่ โปรดติดตามตอนต่อไป

ละครชาดกต่อจากตอนที่แล้ว โปริสาทซุ่มในสระมงคลโบกขรณี เมื่อพระเจ้าสุตโสมสรงสนานเสร็จก็กระโจนขึ้นแบกพระองค์ข้ามกำแพงหนีไป เสนาบดีปลอบข้าราชบริพารว่าพระองค์ประพฤติธรรมจะปลอดภัยกลับมา โปริสาทเห็นเหงื่อไหลนึกว่าน้ำตาเพราะกลัวตาย พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าเสียใจเพราะนัดฟังสตารหคาถาของพระกัสสปพุทธเจ้าไว้กับพราหมณ์ จะเสียสัจจะ จึงสาบานต่อดาบว่าจะกลับมา โปริสาทนิ่งอึ้งแล้วยอมปล่อย และคิดว่าถ้าไม่กลับมาจะเชือดแขนตนเอาเลือดทำพลีกรรมแทน

พระราชบิดาตัดพ้อว่าคาถานั้นควรค่าแค่แปดสิบถึงร้อยกหาปณะ พระเจ้าสุตโสมทูลว่าปรารถนาให้สัตบุรุษมาคบหาและไม่เคยอิ่มในสุภาษิต แล้วทูลลากลับไปหาโจรโปริสาทตามคำสาบาน พระราชบิดาจะยกกองทัพช้างม้าไปจับโจรมาประหาร แต่พระองค์ยืนยันว่าถ้าไม่ไปจะเสียสัจจะแล้วใครจะนับถือ พระราชบิดามารดา พระสนม และข้าราชบริพารร่ำไห้ขอไม่ให้เสด็จ จบตอนด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

ครูไม่ใหญ่บอกว่าชาวโซโลมอนกำลังจะเป็นพุทธมามกะ แล้วเข้าละครชาดกคนกินคนตอนที่สิบห้า ทวนตอนที่แล้วที่เทวดาสาธุการ พระราชบิดามารดาเสียดายทรัพย์สี่พันที่บูชาคาถา พระเจ้าสุตโสมทูลว่าไม่อิ่มในสุภาษิต และต้องกลับไปหาโจรโปริสาทตามคำสาบาน พระราชบิดาจะยกทัพไปจับ ทั้งวังและพระนครร่ำไห้ รุ่งเช้าเสด็จออกจากประตูพระนคร มหาชนตามไม่ยอมกลับ จึงเอาไม้ขีดเส้นขวางทาง ประกาศว่าผู้จงรักภักดีอย่าข้ามเส้น มหาชนร้องไห้อยู่แค่เส้นนั้น (ช่วงต้นมีบรรทัดถอดเสียงซ้ำ)

โปริสาทตั้งใจไว้ว่าพระเจ้าสุตโสมจะกลับหรือไม่ก็ช่าง ถ้าไม่กลับรุกขเทวดาจะลงโทษก็ยอม รุ่งเช้าก่อเชิงตะกอนจุดไฟ พอดีพระเจ้าสุตโสมเสด็จมาถึง ตรัสว่าได้ฟังคาถาของพระกัสสปพุทธเจ้าและบูชาด้วยทรัพย์สี่พันแล้ว เชิญบูชายัญตามปรารถนา โปริสาทคิดว่าที่ไม่กลัวตายเพราะอานุภาพคาถา จึงอ้างว่าเนื้อย่างบนถ่านที่มีควันไม่อร่อย ขอฟังคาถาระหว่างรอ พระเจ้าสุตโสมจะกำราบให้ละอาย จึงตรัสว่าท่านเป็นคนบาปถูกเนรเทศ มือเปื้อนเลือด ธรรมะกับอธรรมจะลงรอยกันได้อย่างไร

โปริสาทนิ่งฟังไม่โกรธด้วยอำนาจเมตตาของพระเจ้าสุตโสม แล้วโต้ว่าพรานป่า พระราชาที่ล่าสัตว์เพื่อความสนุก และทหารที่ฆ่าศัตรูก็เป็นนักฆ่าเหมือนกัน ทำไมไม่ประณามคนเหล่านั้น พระเจ้าสุตโสมตรัสแก้ว่ามีเนื้อสิบชนิดที่กษัตริย์ไม่พึงเสวย คือช้าง ม้า งู สุนัข ราชสีห์ หมี เสือโคร่ง เสือดาว เสือเหลือง และมนุษย์ โปริสาทถูกแทงใจดำจึงเบี่ยงประเด็นว่าพระองค์ไม่รู้หลักขัตติยธรรม พ้นมือแล้วยังกลับมาให้ฆ่า เป็นลักษณะคนพาลที่มองไม่เห็นใครดีกว่าตน จบตอนด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

เกริ่นว่าวันนี้มีกรณีศึกษาที่จะทำให้เข้าใจกฎแห่งกรรมดีขึ้น ชื่อเรื่องกลับตาลปัตร (ถอดเสียงเพี้ยน อนุมานจากชื่อเคสที่เอ่ยซ้ำก่อนเปิดเคส) ครูไม่ใหญ่เล่นคำกับภาพพระที่เอาชอร์ตโน้ตไว้ข้างหลังตาลปัตรเพราะอายุมากกลัวลืม และภาพพญาโปริสาทจากละครคนกินคน ช่วงท้ายเสียงถอดเพี้ยน แล้วบอกให้ไปแต่งเนื้อแต่งตัวให้เสร็จก่อน

ละครชาดกคนกินคนตอนต่อ (ถอดได้ว่าตอนที่สิบหก ฟังไม่ชัด) ทวนว่าพระเจ้าสุตโสมถวายบังคมลาพระราชบิดามารดาและพระมเหสี มหาชนร้องไห้ตามส่งไม่ยอมกลับ จึงขีดเส้นขวางทางว่าใครจงรักภักดีอย่าข้ามมา ฝ่ายโปริสาทก่อไฟรอจนเป็นถ่าน เห็นพระองค์กลับมาตามสัญญาและเชิญให้ฆ่าบูชายัญ จึงคิดว่าไม่กลัวตายเพราะอานุภาพของคาถา ขอฟังบ้างระหว่างรอไฟหมดควัน พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าคนบาปกับคาถาที่ยกย่องธรรมลงรอยกันไม่ได้

โปริสาทถูกแทงใจดำจึงเบี่ยงประเด็นว่าพระองค์หลุดมือไปแล้วยังกลับมา ไม่รู้หลักขัตติยธรรม พระเจ้าสุตโสมตอบว่าขัตติยธรรมในความหมายนั้นคือความฉลาดเอาตัวรอดโดยไม่คำนึงศีลธรรม ผู้ยึดถือจึงตกนรกกันมามาก ถ้าพระองค์ไม่กลับมาก็จะตกนรกเพราะเสียสัจจะ โปริสาทเริ่มสนุกกับการสนทนา ถามว่าทำไมทิ้งปราสาท แผ่นดิน และกามสุขทั้งหมดเพียงเพื่อรักษาสัจจะ พระองค์ตอบว่าบรรดารสอร่อยในโลก สัจจะเป็นรสที่ดีกว่า

พระเจ้าสุตโสมอธิบายต่อว่าผู้มั่นคงในสัจจะทั้งกายและวาจาย่อมข้ามชราและมรณะถึงพระนิพพาน รสอาหารจะอร่อยได้ก็ต่อเมื่อสามีภรรยามีสัจจะต่อกัน โปริสาทถามว่าได้เสวยกามสุขแล้วยังกลับมา ไม่กลัวตายบ้างหรือ พระองค์ตอบว่าได้บริจาคทาน บำรุงพระชนกชนนี ปกครองแผ่นดินโดยธรรม อุปการะญาติมิตร และบำรุงสมณพราหมณ์แล้ว ทางไปสู่ปรโลกชำระให้บริสุทธิ์แล้ว ผู้ดำรงอยู่ในธรรมเช่นนี้จะกลัวตายทำไม แล้วเชิญให้โปริสาทบูชายัญ

โปริสาทฟังแล้วตกใจกลัว คิดว่าถ้ากินสัตบุรุษผู้ทรงคุณธรรมเช่นนี้ศีรษะจะแตกเจ็ดเสี่ยงหรือถูกแผ่นดินสูบ จึงทูลว่าพระองค์เปรียบเหมือนยาพิษและอสรพิษ ใครจะกินลงคอ แล้วขอฟังสตารหคาถา พระเจ้าสุตโสมปฏิเสธว่าโปริสาทไม่ใช่ภาชนะที่ควรรองรับคาถา เพื่อให้เห็นว่าธรรมะมีค่าหาฟังยาก โปริสาทยิ่งเคารพและกระหายจะฟัง อ้อนวอนว่าฟังแล้วใจอาจยินดีในธรรมได้ ละครจบด้วยคำถามว่าพระองค์จะแสดงธรรมหรือไม่ โปรดติดตามตอนต่อไป

ละครชาดกคนกินคนตอนต่อ ทวนว่าโปริสาทกล่าวหาว่าพระเจ้าสุตโสมไม่รู้หลักขัตติยธรรม หลุดมือไปแล้วยังกลับมาหาความตาย พระองค์ตรัสว่ารู้ดีแต่ไม่ยึดมั่น เพราะขัตติยธรรมแบบนั้นคือความฉลาดเอาตัวรอดโดยเบียดเบียนผู้อื่น ผู้ยึดถือจะตกนรกเพราะเสียสัจจะ โปริสาทถามว่าทำไมละปราสาทและกามสุขเพื่อรักษาสัจจะ พระองค์ตอบว่าสัจจะเป็นรสอันเลิศ รสทั้งหลายอร่อยได้เมื่อมีสัจจะต่อกัน ผู้รักษาสัจจะข้ามชราและมรณะถึงพระนิพพาน ส่วนที่ไม่กลัวตายเพราะทำแต่ความดี บำรุงบิดามารดาญาติมิตร ทำหน้าที่พระเจ้าแผ่นดินไม่บกพร่อง ให้ทานมาก แล้วตรัสว่าคนเช่นท่านไม่ใช่ภาชนะรองรับธรรม เชิญบูชายัญเถิด โปริสาทยิ่งเคารพและอ้อนวอนขอฟังธรรม

พระเจ้าสุตโสมทรงทราบว่าโปริสาทใจอ่อนลงและปรารถนาฟังธรรมอย่างแรงกล้า จึงตรัสพระคาถาที่สดับมาจากนันทพราหมณ์ บทที่หนึ่ง การคบสัตบุรุษครั้งเดียวย่อมคุ้มครองได้ คบอสัตบุรุษแม้หลายครั้งก็คุ้มครองไม่ได้ บทที่สอง พึงคบและสนิทสนมกับสัตบุรุษ รู้ธรรมของสัตบุรุษแล้วมีแต่เจริญ บทที่สาม ราชรถที่วิจิตรยังเก่าคร่ำคร่า สรีระยังถึงความชรา แต่ธรรมของสัตบุรุษไม่เก่า บทที่สี่ ฟ้ากับดิน ฝั่งนี้กับฝั่งโน้นของมหาสมุทรไกลกัน แต่ธรรมของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษไกลกันยิ่งกว่า โปริสาทปลื้มปีติเหมือนพระพุทธเจ้าแสดงเอง ช่วงหนึ่งเสียงถอดเพี้ยน แล้วบรรยายว่าธรรมะทำใจที่ดำมืดให้สว่าง ใจร้ายให้ใจดี โปริสาทไม่มีสมบัติบูชาธรรมจึงขอถวายพรสี่ประการ

พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าโปริสาทไม่รู้จักความตาย ไม่รู้ประโยชน์ นรกสวรรค์ก็ไม่รู้ อาจกลับคำภายหลังได้ โปริสาทยืนยันว่าจะไม่กลับคำ แม้ชีวิตก็สละถวายได้ พระองค์ทรงเห็นว่าถ้าขอให้เลิกกินเนื้อคนเป็นข้อแรกจะลำบากใจ จึงขอข้อง่ายก่อน ข้อหนึ่งให้โปริสาทมีอายุยืนร้อยปีในฐานะผู้มีศักดิ์ศรีเสมอกัน โปริสาทชื่นชมยินดี ข้อสองให้เว้นการกินกษัตริย์ทั้งหลายในชมพูทวีป ข้อสามให้ปล่อยกษัตริย์ร้อยเอ็ดพระองค์กลับนครโดยสวัสดี โปริสาทรับทั้งหมด แล้วพระองค์ทรงนิ่งจนโปริสาทอึดอัด ก่อนตรัสช้า ๆ ว่าแคว้นกาสีจะร้างเพราะผู้คนหนีภัยโจร ขอให้งดเสวยเนื้อมนุษย์เป็นพรข้อสุดท้าย ละครจบด้วยคำถามว่าโปริสาทจะกล้าให้พรข้อนี้หรือไม่ โปรดติดตามตอนต่อไป

ละครพญาโปริสาทคนกินคนตอนที่ 18 พระเจ้าสุตโสมทรงเห็นว่าโปริสาทใจอ่อนลงและอยากฟังธรรม จึงตรัสสตารหคาถาที่ได้ฟังจากนันทพราหมณ์ คาถาที่หนึ่งการคบสัตบุรุษเป็นความดี คาถาที่สองคบสัตบุรุษแล้วมีแต่ความเจริญ คาถาที่สามร่างกายแก่ชราเหมือนราชรถยังเก่าคร่ำคร่า คาถาที่สี่ธรรมของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษห่างกันยิ่งกว่าฟ้ากับดิน โปริสาทอิ่มใจแต่ไม่มีสมบัติบูชาธรรม จึงถวายพรสี่ประการ พระเจ้าสุตโสมทรงประสงค์ให้เลิกกินเนื้อมนุษย์ แต่ขอพรที่ง่ายก่อน ข้อหนึ่งให้โปริสาทอายุยืนร้อยปี ข้อสองให้งดกินกษัตริย์ ข้อสามให้ปล่อยกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครกลับบ้านเมือง โปริสาทให้ด้วยความยินดี

เมื่อทรงขอพรข้อสุดท้ายให้งดกินเนื้อมนุษย์ โปริสาทหัวเราะแล้วทูลว่าพรข้อนี้เสมอกับชีวิต ยอมสละราชบัลลังก์เข้าป่ามาก็เพราะอาหารนี้ ขอให้เลือกพรข้ออื่น พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าคนที่มัวรักษาของรักแล้วห่างจากประโยชน์คือความดี เหมือนคอสุราดื่มสุราเจือยาพิษจะเป็นทุกข์ภายหน้า ส่วนผู้ละของรักได้แม้ยากเหมือนคนไข้ฝืนดื่มยาขมจะมีสุขภายหน้า โปริสาทร้องไห้อ้อนวอนว่าทิ้งพระชนกชนนีมาเพราะเนื้อมนุษย์ ต้องเสื่อมยศเสื่อมเกียรติเพราะมัน พระเจ้าสุตโสมทวนว่าบัณฑิตไม่กล่าววาจาเป็นสอง โปริสาทเคยบอกว่าจะให้ทุกพรที่ขอ สัตบุรุษยอมสละชีวิตแต่ไม่สละธรรม พึงสละทรัพย์รักษาอวัยวะ สละอวัยวะรักษาชีวิต และสละทั้งหมดเพื่อรักษาธรรม

พระเจ้าสุตโสมทรงยกความหลังว่าเคยเป็นอาจารย์ให้ศิลปวิทยาแก่โปริสาทที่สำนักทิศาปาโมกข์ และแสดงสตารหคาถาให้อีก ถ้อยคำของอาจารย์ผู้มีคุณศิษย์ไม่ควรทำลาย โปริสาทไตร่ตรองแล้วเห็นว่าพระองค์ไม่เคยทอดทิ้งแม้ตนทำบาปหยาบช้า ยึดมิตรธรรมอย่างมั่นคง คนเกิดมาต้องตาย ตายเพื่อรักษาสัจจะและบูชาคุณอาจารย์ก็สมควร จึงกราบทูลทั้งน้ำตาว่ายอมถวายพรข้อนี้ พระเจ้าสุตโสมรับพรและขอให้สมาทานศีลห้า โปริสาทรับจะตั้งมั่นตลอดชีวิต พระองค์ตรัสว่าศีลห้าจะเป็นเกราะป้องกันภัย คนจะหายกลัว หายเกลียด หายโกรธ แล้วกลับมานับถือ ท้ายตอนทิ้งคำถามว่าเมื่อปล่อยกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครแล้วพวกนั้นจะไว้ชีวิตโปริสาทหรือไม่ โปรดติดตามต่อไป

ครูไม่ใหญ่ขยายความละครว่า เทวดาต้นไทร ท้าวจตุโลกบาลทั้งสี่ และพระอินทร์ต่างว่าโปรดโปริสาทไม่ไหว เพราะความเห็นผิดและติดในรสเนื้อมนุษย์ ต้องพระราชาสุตโสมโปรดด้วยคำสอน คำสอนจึงสำคัญ เป็นพระอยู่เฉย ๆ ไม่ได้ต้องสอนคนให้ทำความดี ครูไม่ใหญ่เห็นด้วยกับพระธรรมกิตติวงศ์ที่ตั้งใจให้พระสอนตัวเองและสอนญาติโยมเป็น จึงตั้งกองทุนสนับสนุนให้พุทธบุตรมาฝึกการเทศน์สอนอย่างถูกหลักวิชา เรื่องในโลกมนุษย์เทวดาลงมาช่วยไม่ได้ ต้องมนุษย์ช่วยมนุษย์ด้วยการนำคำสอนไปสอน

มินิซีรีส์คนกินคนตอนที่ 19 ต่อจากที่พระเจ้าสุตโสมขอพรข้อสุดท้ายให้งดกินเนื้อมนุษย์ พระเจ้าสุตโสมเปรียบคนที่เสพสิ่งเป็นที่รักทั้งที่ห่างไกลความดีว่าเหมือนคอสุราดื่มสุราเจือยาพิษ โปริสาทร้องไห้อ้อนวอนให้ขอพรข้ออื่น พระเจ้าสุตโสมทวงว่าท่านกล่าวเองว่าออกปากให้พรแล้วกลับคำไม่ควร และเตือนว่าตนเป็นอาจารย์ผู้ให้ศิลปวิทยาตั้งแต่อยู่สำนักทิสาปาโมกข์ โปริสาทตรองแล้วเห็นว่าตายเพื่อรักษาสัจจะและบูชาคุณอาจารย์ก็สมควร จึงยอมถวายพร พระเจ้าสุตโสมประทานศีลห้าให้รักษามั่นคง ช่วงต้นมีบรรทัด jingle คั่นราวครึ่งนาที

ภุมมเทวาเห็นเหตุการณ์แล้วชื่นชมว่าไม่มีใครตั้งแต่อเวจีถึงพรหมที่หยุดโปริสาทไม่ให้กินเนื้อมนุษย์ได้ นอกจากพระเจ้าสุตโสม เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกาและชั้นสูงขึ้นไปสาธุการต่อ ๆ กันจนถึงพรหมโลก รุกขเทวาก็สาธุการทั่วทุกทิศ กษัตริย์ร้อยเอ็ดพระองค์ที่ถูกร้อยมือแขวนไว้กับต้นไม้ได้ยินเสียงก็ดีใจสาธุการ เพราะรู้ว่าพระองค์ประทานชีวิตใหม่ให้

โปริสาทรับศีลแล้วไม่รู้จะทำอย่างไร พระเจ้าสุตโสมให้ปล่อยกษัตริย์ แต่โปริสาทกลัวถูกรุมทำร้ายจึงขอไปปล่อยพร้อมกัน พระเจ้าสุตโสมดำริว่ากษัตริย์มีทิฐิมานะแรง อาจทุบตีโปริสาทจนตาย จึงไปขอให้ทุกพระองค์รับปฏิญญาว่าจะไม่โกรธแค้นและไม่ทำร้ายโปริสาท ทุกพระองค์รับสัจจะ พระเจ้าสุตโสมสอนว่าโปริสาทจะอนุเคราะห์พวกท่านเหมือนบิดามารดาต่อบุตร ให้ปฏิบัติต่อเขาเหมือนเป็นบุตร

โปริสาทตัดเชือกที่ร้อยพระหัตถ์ พระเจ้าสุตโสมอุ้มประคองวางลงอย่างเมตตาเหมือนประคองโอรส ทุกพระองค์อ่อนแรงเพราะอดข้าวอดน้ำหลายวัน ทั้งสองช่วยกันดึงเชือก ล้างหนองเลือด พอกแผลด้วยเปลือกไม้ฝนกับหินพร้อมตั้งสัจจาธิษฐาน และกรอกน้ำผลไม้ต้ม สามวันแผลก็แห้ง พระเจ้าสุตโสมชวนกลับบ้านเมืองพร้อมกัน แต่โปริสาทหมอบร้องไห้ขอให้พากษัตริย์กลับไป ส่วนตนจะกินรากไม้ผลไม้อยู่ในป่า ทิ้งท้ายว่าพระเจ้าสุตโสมจะทรงทิ้งโปริสาทไว้หรือไม่ ติดตามตอนต่อไป

ครูไม่ใหญ่ต่อจากเพลงว่าตะวันขึ้นทุกทีที่กลางกาย คงหายหนาวกันแล้ว แล้วถามว่าไม่ได้ดูเรื่องนี้มาหลายวันหรือวันเดียว เรื่องพญาโปริสาทฮิตมาก ถึงขนาดคุณแม่สั่งลูกว่าถ้าพญาโปริสาทมาให้ไปตามแม่ด้วย แม่ขอเข้าห้องน้ำก่อน แล้วลูกก็ดูเพลินจนลืมตาม

ละครต่อจากตอนที่แล้ว รุกขเทวดาเห็นพระเจ้าสุตโสมทำให้โปริสาทงดเนื้อมนุษย์และตั้งอยู่ในศีลห้า จึงสาธุการ เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกาและชั้นสูงขึ้นไปสาธุการต่อกันจนถึงพรหมโลก พระเจ้าสุตโสมขอให้ปล่อยกษัตริย์ โปริสาทกลัวถูกทำร้ายจึงขอให้ปล่อยพร้อมกัน สุตโสมขอปฏิญญาจากกษัตริย์ว่าจะไม่โกรธไม่ทำร้ายโปริสาท แล้วให้ตัดเชือกร้อยพระหัตถ์ ล้างแผล โปริสาทต้มน้ำผลไม้ถวาย สามวันแผลหาย เมื่อถึงเวลาจากกัน โปริสาทร่ำไห้ขออยู่ป่ากินรากไม้ เพราะชาวพาราณสีเป็นศัตรูที่ถูกตนกินพ่อแม่ญาติพี่น้อง ถ้ากลับไปจะถูกทุบตีฆ่าฟัน แต่ตนรับศีลแล้วจะทำร้ายใครไม่ได้ สุตโสมว่าคนดุร้ายอย่างท่านยังทำให้ใจอ่อนได้ ชาวพาราณสีไม่หนักหนา ถ้าไม่สำเร็จจะแบ่งราชสมบัติให้ครึ่งหนึ่ง โปริสาทว่าแม้ในเมืองของสุตโสมก็มีคนไม่ชอบตน

พระเจ้าสุตโสมเห็นใจโปริสาทที่ยอมอดเนื้อมนุษย์เท่ากับมอบชีวิตให้ จึงพรรณนาความสุขเก่าให้คิดถึง ทั้งอาหารเลิศที่พ่อครัวปรุง นางสนมแวดล้อมดุจนางอัปสร พระแท่นบรรทมวิจิตร การฟ้อนรำขับร้องยามค่ำ พระราชอุทยานและทรัพย์สมบัติ แล้วถามว่าไม่เสียดายหรือ โปริสาทใจคล้อยตามจึงยอมกลับ และกล่าวชมคุณของกัลยาณมิตรว่าคบอสัตบุรุษเสื่อมลงเหมือนจันทร์ข้างแรม ตนคบพ่อครัวใจเลวจึงทำบาป คบสัตบุรุษเจริญขึ้นเหมือนจันทร์ข้างขึ้น เหมือนน้ำฝนตกในสระอยู่ได้นาน ส่วนตกบนที่ดอนอยู่ไม่นาน จากนั้นพระเจ้าสุตโสม โปริสาท และกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครออกจากดงมุ่งพาราณสี ชาวชนบทรู้ว่าโจรโปริสาทหายดุร้ายก็ยินดี จัดที่พักอาหารและตามขบวนมามาก ถึงประตูพระนครจึงหยุดพักส่งข่าวเข้าเมือง จะเข้าพาราณสีได้หรือไม่โปรดติดตามตอนต่อไป

ช่วงต้นถอดเสียงเพี้ยนปนภาษาอังกฤษ ได้ยินคำคล้ายชุดฮันบกแต่ไม่ชัด ครูไม่ใหญ่บอกว่ามีหลายประเทศมาก ทุกวินาทีไม่ได้วางจากงาน เรื่องมาเป็นร้อยประเทศต้องค่อย ๆ ทยอยออก อีกหกเดือนก็จะมีเรื่องใหม่มา บางประเทศเรื่องต่อ ๆ กัน จึงชวนช่วยกันคิดว่าจะเอาอย่างไร แล้วบอกว่าติดตามละครพญาโปริสาทมาหลายวันแล้ว วันนี้ตอนที่ 21

ละครตอนที่ 21 พระเจ้าสุตโสมตรัสให้โปริสาทกลับไปครองราชสมบัติที่พาราณสี แต่โปริสาทว่ากลับไม่ได้เพราะเคยกินพ่อแม่ญาติพี่น้องของชาวเมืองจนถูกประณามว่าเป็นมหาโจร พระเจ้าสุตโสมสัญญาว่าจะทำให้ได้เป็นพระราชาอีก ถ้าทำไม่ได้จะแบ่งราชสมบัติให้ครึ่งหนึ่ง พูดโน้มใจให้ระลึกถึงความสุขในวัง จนโปริสาทยอมกลับและสรรเสริญว่าการคบสัตบุรุษย่อมเจริญขึ้นเหมือนดวงจันทร์ข้างขึ้น แล้วขบวนกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครกับชาวชนบทก็ออกจากดงไปถึงประตูพาราณสี

ขณะนั้นพระราชโอรสของโปริสาทครองพาราณสีอยู่ และกาลหัตถียังเป็นเสนาบดี เมื่อทราบว่ามีขบวนผู้คนมากมายพักหน้าประตูเมือง กาลหัตถีสั่งปิดประตูไว้ก่อนเพื่อความไม่ประมาท ละครชี้ว่าการทำตามหน้าที่ด้วยความรับผิดชอบป้องกันเหตุร้ายได้ ถ้าทำเพราะเกรงใจหรือเห็นแก่หน้าอาจผิดพลาด และไม่ควรตำหนิคนที่ทำตามหน้าที่แม้ไม่ถูกใจเรา พระเจ้าสุตโสมให้กษัตริย์ร้อยเอ็ดนครรอ แล้วเสด็จไปขอเข้าเฝ้ากับผู้ติดตามไม่กี่คน พระราชาทรงทราบว่าพระเจ้าสุตโสมเป็นกษัตริย์ผู้ทรงธรรม จึงรีบเปิดประตูต้อนรับ เชิญประทับในท้องพระโรง และให้เชิญพระอัครมเหสีกับอำมาตย์เก่าของพระเจ้าพรหมทัตมาเฝ้าพร้อมกัน

พระเจ้าสุตโสมบอกเสนาบดีว่าไม่ต้องกังวล ได้ฝึกโปริสาทให้หยุดทำบาปและตั้งอยู่ในศีลแล้ว แม้ต้องสละชีวิตก็จะไม่ละเมิดศีล ทรงสอนว่าลูกต้องเลี้ยงดูพ่อแม่จึงไปสวรรค์ ไม่เลี้ยงดูไปนรก เสนาบดีอำมาตย์และพระเทวีต้องประพฤติประโยชน์แก่พระราชาตอบแทน แล้วแสดงธรรมว่าพระราชาที่ชนะคนไม่ควรชนะไม่ชื่อว่าพระราชา ภรรยาที่ไม่ยำเกรงสามี ลูกที่ไม่เลี้ยงพ่อแม่ สภาที่ไม่มีสัตบุรุษ ไม่ชื่อว่าเป็นอย่างนั้น บัณฑิตพึงกล่าวธรรมให้กระจ่าง ผู้รู้มีคำสุภาษิตเป็นธง ชาวเมืองจึงตกลงเชิญพระเจ้าพรหมทัตกลับครองเมือง ตีกลองประกาศว่างดเสวยเนื้อมนุษย์เด็ดขาดแล้ว จบตอนด้วยให้ติดตามเหตุการณ์ที่สุตโสมนำกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครเข้าเมืองในตอนต่อไป ช่วงต้นมีบรรทัดถอดเสียงซ้ำ

หลังช่วงที่ถอดเสียงเป็นเสียงฮัมยาวไม่มีเนื้อความ บอกว่ามีผู้มีบุญอยู่ที่โอมาน ดูภาพการต้อนรับแขกที่ประทับใจ คนกรูเข้าไปจนพุทธบุตรต้องเงยหน้าหยุดนิ่งตั้งหลักไว้ อะไรจะเกิดขึ้นต้องติดตามตอนต่อไป เหมือนติดตามตอนต่อไปของพญาโปริสาท

เทปละครต่อจากตอนก่อน ต้นช่วงถอดเสียงวนซ้ำชื่อพระเจ้าสุตโสม เมื่อเห็นว่าเมืองพาราณสีปิดประตูพระนคร พระเจ้าสุตโสมให้กษัตริย์ร้อยเอ็ดนครพักรอ แล้วเสด็จไปขอเข้าเฝ้าพระราชาองค์ใหม่ซึ่งออกมาต้อนรับ ตรัสถามเสนาบดีว่าเหตุใดปิดประตูไม่ให้พระราชาของตนเข้าเมือง เสนาบดีทูลว่าเพราะเคยกินคนจำนวนมาก พระเจ้าสุตโสมประทานโอวาทว่าต่อไปไม่ต้องกลัวภัย เพราะท้าวเธอจะไม่เบียดเบียนใครอีกแม้ต้องสละชีวิต ทุกคนปีติ ตีกลองประกาศทั่วเมือง แล้วเชิญพระเจ้าพรหมทัตพร้อมกษัตริย์ทั้งหมดเข้าพระนครด้วยขบวนต้อนรับ ประชาชนมาอนุโมทนาและให้อโหสิกรรม ช่างกัลบกแต่งพระมัสสุพระเกศา แล้วประกาศสถาปนาพระเจ้าพรหมทัตเป็นกษัตริย์แห่งพาราณสีดังเดิม ท้าวเธอถวายเครื่องราชสักการะแก่พระเจ้าสุตโสมและกษัตริย์ร้อยเอ็ดพระองค์ มีมหรสพสมโภชหลายวัน

ข่าวแพร่ไปทุกทิศว่าพระเจ้าสุตโสมฝึกโจรโปริสาทให้กลับใจ ปล่อยกษัตริย์คืนทั้งหมด ชาวเมืองอินทปัตและเมืองอื่นส่งทูตมาทูลเชิญกษัตริย์ของตนกลับ พระเจ้าสุตโสมประทับที่พาราณสีราวเดือนครึ่งแล้วอำลา พระเจ้าพรหมทัตทัดทานไม่สำเร็จจึงขอพระดำรัสเป็นเครื่องเตือนสติ พระเจ้าสุตโสมโอวาทว่าอย่าประมาทในการปกครอง ให้สร้างโรงทานห้าแห่งที่ประตูเมืองสี่ทิศและประตูพระราชวัง ที่ประตูวังให้บริจาคทานด้วยพระองค์เอง ให้มั่นในศีลและทศพิธราชธรรม ไม่ลำเอียง แล้วจะเป็นที่รักของทุกคน พระเจ้าพรหมทัตรับคำแล้วก้มกราบพระบาท กษัตริย์ทั้งหมดแยกย้ายกลับเมืองของตน โดยพระเจ้าพรหมทัตตามส่งครึ่งทาง แต่ละเมืองจัดขบวนต้อนรับและมหรสพสมโภช

เมื่อเมฆหมอกแห่งความชั่วร้ายผ่านพ้นไป พระเจ้าพรหมทัตระลึกถึงอุปการคุณของรุกขเทวดา จึงทำพลีกรรมด้วยวิธีใหม่ตามวิสัยผู้มีกตัญญูกตเวที ให้ขุดสระใหญ่ใกล้ต้นไทร ให้ผู้คนไปตั้งถิ่นฐานดูแลต้นไทร ถากถางให้ราบเรียบ สร้างกำแพงมีเสาระเนียดล้อมรอบ ตั้งแท่นบูชา ต่อมาที่นั่นขยายเป็นตำบลใหญ่มีตลาดร้านค้า ท้าวเธอพระราชทานนามหมู่บ้านว่าบ้านกัมมาสบาท เป็นอนุสรณ์ครั้งที่ถูกตอตะเคียนแทงพระบาทจนทะลุเป็นแผลด่าง

ละครสรุปว่าพระพุทธเจ้าตรัสเล่าเรื่องโปริสาทคนกินคนเมื่อภิกษุทูลถามถึงอดีตชาติของพระองคุลิมาล แล้วประชุมชาดกว่าพระเจ้าโปริสาทมาเป็นพระองคุลิมาล กาลหัตถีเสนาบดีมาเป็นพระสารีบุตร นันทพราหมณ์มาเป็นพระอานนท์ รุกขเทวดามาเป็นพระมหากัสสปะ ท้าวสักกะมาเป็นพระอนุรุทธะ พระราชาร้อยเอ็ดพระองค์มาเป็นพุทธบริษัท พระราชมารดาบิดามาเป็นมหาราชตระกูล และพระเจ้าสุตโสมคืออดีตชาติของพระพุทธองค์ ข้อคิดคือพระเจ้าพรหมทัตแม้ติดในรสเนื้อมนุษย์และฆ่าคนมามาก แต่มีกตัญญูต่อครูอาจารย์ ไม่ประทุษร้ายกัลยาณมิตร และยอมทำตามธรรมแม้ต้องเอาชีวิตเป็นเดิมพัน จึงกลับมาครองราชย์ มั่นในศีล บำเพ็ญมหาทาน การคบกัลยาณมิตรจึงสำคัญยิ่ง ท้ายเทปเชิญชวนร่วมสร้างเสาแก้วพันปีตามที่หลวงพ่อชักชวน เพื่อความสำเร็จของมหารัตนวิหารคดที่รองรับพระภิกษุและสาธุชนทั่วโลก ชื่อบางชื่อในประชุมชาดกถอดเสียงเพี้ยนและเรียบเรียงตามบริบท