กาลหัตถีเสนาบดี

มหาชนมาประชุมกันที่พระลานหลวงเพื่อร้องทุกข์ต่อพระราชาว่ามีคนกินคนเที่ยวฆ่าคนแล่เนื้อไปกินทุกวัน ขอให้จับโจรมาลงโทษ พระราชาทรงทราบเรื่องดีด้วยพระองค์เองแต่ต้องเห็นแก่พระองค์ก่อน จึงบ่ายเบี่ยงให้ประชาชนบอกมาว่าเป็นใคร ประชาชนผิดหวังจึงรวมตัวเดินขบวนไปขอความช่วยเหลือจากท่านกาลหัตถีเสนาบดี ข้าราชการผู้ใหญ่ที่ซื่อสัตย์ยุติธรรมจนพระราชาก็ยังเกรงใจ ท่านรับปากว่าภายในเจ็ดวันจะจัดการคดีให้ได้

เสนาบดีเรียกประชุมเจ้าหน้าที่แล้วส่งกำลังไปดักซุ่มตามที่ต่าง ๆ ฆาตกรในคราบคนทำครัวต้องระวังตัวเป็นพิเศษแต่ก็หนีสายตาเจ้าหน้าที่ไม่พ้น คืนหนึ่งขณะกำลังฆ่าหญิงสาวแล้วแล่เนื้อสะโพกใส่กระเช้า เจ้าหน้าที่ก็กรูเข้ามาจับมัดมือไพล่หลัง โบยแล้วลากไปตามถนนพร้อมร้องประกาศว่าจับโจรได้แล้ว ชาวเมืองแตกตื่นมาดูและโกรธแค้นจนรุมประชาทัณฑ์ด้วยก้อนหินท่อนไม้จนเลือดท่วมตัว

เสนาบดีจำได้ว่าพ่อครัวเป็นคนของพระราชา งานนี้จะละเลยไม่ได้เพราะเป็นการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ จึงถามว่ากล้าให้การอย่างนี้ต่อเบื้องพระพักตร์หรือไม่ เขายืนยันหนักแน่นว่าจะเล่าเรื่องทั้งหมดให้ทุกคนทราบ ท่านจึงสั่งขังเขาไว้และจัดเวรยามแน่นหนา รุ่งขึ้นเชิญอำมาตย์ราชบริพารและชาวเมืองมาประชุม ตกลงกันว่าจะยึดพระนครไว้ก่อนเพื่อป้องกันจลาจล แล้วแขวนตะกร้าใส่เนื้อคนที่คอพ่อครัวนำตัวไปยังพระราชนิเวศน์ ปิดท้ายด้วยคำชวนติดตามตอนต่อไป

ทบทวนตอนที่แล้วที่ชาวเมืองพาราณสีเดือดร้อนเพราะญาติถูกฆ่าหั่นศพทุกวัน พระราชาตรัสบ่ายเบี่ยงจึงไปร้องเรียนท่านกาลหัตถีเสนาบดี ไม่กี่คืนเจ้าหน้าที่จับคนทำครัวได้ขณะฆ่าหญิงคนหนึ่งหั่นศพใส่ตะกร้า เสนาบดีจำได้ว่าเป็นพ่อครัวในวัง สอบสวนจนรู้ว่าฆ่าคนเพื่อทำอาหารถวายพระราชา รุ่งเช้าจึงประชุมอำมาตย์ สั่งทหารยึดพระนคร และนำพ่อครัวไปยังพระราชนิเวศน์ ฝ่ายพระเจ้าพรหมทัตบรรทมไม่หลับเพราะไม่ได้เสวยเนื้อ เห็นพ่อครัวถูกจองจำก็รู้ว่าความลับแตก แต่ด้วยมานะจึงประทับบนบัลลังก์รอ เมื่อเสนาบดีทูลถาม พระองค์ตรัสยอมรับว่าเสวยเนื้อมนุษย์จริงและพ่อครัวทำตามรับสั่ง

ทุกคนขนลุกเงียบงันที่พระราชายอมรับง่ายดาย พระองค์ตำหนิว่าโจรปล้นฆ่าข่มขืนมีมากมายไม่จับ แต่มาจับคนของเรา ท่านกาลหัตถีเสนาบดีคิดว่าด้วยความจงรักภักดี ถ้าพระองค์งดได้จะขอชาวเมืองให้อภัยโทษ ถ้างดไม่ได้จะเนรเทศ จึงทูลขอให้งดเสวยเนื้อมนุษย์เพื่อเป็นที่พึ่งของประชา แต่พระราชาตรัสว่าถ้าไม่ได้กินเนื้อมนุษย์ชีวิตคงสิ้น แม้บ้านเมืองจะพินาศก็อดไม่ได้

เสนาบดีเล่าเรื่องในอดีตถวาย ในมหาสมุทรมีปลาใหญ่หกตัว ปลาอานนท์เป็นราชาแห่งปลาทั้งปวง กินหินและสาหร่ายเป็นอาหาร วันหนึ่งกินปลาที่ติดมากับสาหร่ายโดยไม่รู้ตัว ติดใจรส จึงแอบกินปลาตัวสุดท้ายที่มาคำนับทุกเช้าเย็น นานเข้าฝูงปลาร่อยหรอ ปลาฉลาดตัวหนึ่งแอบดูแล้วบอกเพื่อน ปลาทั้งหลายจึงหนีไปหมด ปลาอานนท์ใช้หางโอบภูเขาใต้น้ำหาปลา เห็นหางตัวเองโผล่นึกว่าเป็นปลาอื่นจึงงับกิน เลือดพุ่งจนปลาอื่นมารุมกินจนตาย เสนาบดีทูลว่าอย่าทำบ้านเมืองว่างเปล่าเหมือนปลาอานนท์ แล้วทิ้งท้ายให้ติดตามตอนต่อไปว่าพระราชาจะอดได้หรือไม่

เทปละครเล่าเรื่องต่อจากตอนที่แล้ว พระเจ้าพรหมทัตบรรทมไม่หลับทั้งคืนเพราะไม่ได้เสวยอาหารค่ำ เห็นพ่อครัวถูกคุมตัวมาจึงรู้ว่าความลับแตก เสด็จออกท้องพระโรง เสนาบดีทูลถามตรง ๆ ว่าใช้เขาไปฆ่าคนมาทำอาหารจริงหรือ พระราชาทรงรับ ช่วงกลางเสียงถอดหลุดราวครึ่งนาที จากนั้นเสนาบดีเล่าเรื่องปลาอานนท์ราชาแห่งปลาที่ติดใจรสปลาจนแอบกินปลาทุกวัน ปลาอื่นหนีหมด ใช้หางโอบภูเขาตามหาแล้วกัดกินหางตัวเองจนตาย และขอให้พระราชางดเนื้อมนุษย์ อย่าทำพระนครให้ว่างคนเหมือนปลาอานนท์ทำมหาสมุทรให้ว่างจากปลา

พระเจ้าพรหมทัตยืนกรานว่าเนื้อมนุษย์รสเลิศ ถ้าไม่ได้กินคงสิ้นชีวิต เสนาบดีเห็นว่าพระราชาติดในรสจนยอมสละครอบครัวและประชาชน จึงเล่าอีกเรื่องถวาย: เศรษฐีมีลูกชายคนเดียว ทั้งบ้านรักษาศีลห้า แต่เพื่อนของลูกชายเป็นนักดื่ม คบคิดกันจะให้เขาดื่มเพื่อจะมีคนจ่ายค่าสุราไปทั้งชาติ จึงห่อสุราและน้ำนมไว้ในใบบัว ให้ลูกเศรษฐีดื่มน้ำนม ส่วนตัวเองเจาะก้นห่อดื่มสุรา แล้วบอกว่าเป็นน้ำผึ้งใบบัว ลูกเศรษฐีลองดื่มจนติดใจ เมาหลับไป ตื่นมาขอให้หามาอีก ดื่มหลายครั้งเข้าก็ติดสุราโดยไม่รู้ตัว เพื่อนจึงงดโดยอ้างว่าไม่มีเงิน ลูกเศรษฐีรู้ไม่ทันมิตรเทียมจึงรับจะจ่ายเอง

ลูกเศรษฐีขอเงินพ่อบ่อยขึ้นโดยอ้างว่าซื้อน้ำผึ้งใบบัว แม้ภายหลังรู้ว่าเป็นสุราก็เลิกไม่ได้ ผิดทั้งศีลข้อ 5 และต้องโกหก เศรษฐีให้คนติดตามจนรู้ความจริง ยอมรับว่าตนผิดที่ไม่เคยสอนลูกให้เว้นจากอบายมุข จึงเรียกมาสั่งสอน แต่ลูกเถียงว่ามีเงินมาก และชวนพ่อลองดื่ม สุดท้ายพ่อยื่นคำขาดให้เลิกหรือออกจากบ้าน ลูกเลือกออกไปอยู่กับเพื่อน แต่เพื่อนรู้ว่าหมดประโยชน์ก็ขับไล่ทีละคน จนต้องขอทาน มีเงินก็ซื้อสุรา ร่างกายผ่ายผอมจนตายเป็นศพอนาถาโดยพ่อแม่ไม่รู้ เสนาบดีทูลขอให้พระราชางดเสวยเนื้อมนุษย์ อย่าให้ข้าราชบริพารต้องเนรเทศพระองค์เหมือนเศรษฐีขับลูกออกจากบ้าน ทิ้งท้ายให้ติดตามตอนต่อไปว่าพระราชาจะรับสั่งอย่างไร

สารคดีชุดคนกินคนต่อจากตอนที่แล้ว เสนาบดีเล่าเรื่องลูกชายเศรษฐีที่เกิดในตระกูลรักษาศีลห้า แต่มีเพื่อนเป็นคนพาลหลอกให้ดื่มสุราว่าเป็นน้ำผึ้ง ติดจนถอนตัวไม่ขึ้น พ่อห้ามไม่ฟังจึงถูกตัดขาดไล่ออกจากบ้าน เพื่อนก็ขับไล่เมื่อไม่มีประโยชน์ กลายเป็นยาจกขอทาน ได้เงินก็ซื้อเหล้าจนตายอย่างไร้ที่พึ่ง เสนาบดีขอให้พระราชาเลิกเสวยเนื้อมนุษย์ อย่าให้ถูกเนรเทศเหมือนลูกเศรษฐี แต่พระราชายืนกรานว่าแม้ถูกเนรเทศก็งดไม่ได้ ข้าราชบริพารและชาวเมืองจึงลุกขึ้นส่งเสียงให้เนรเทศพระองค์ไป พระเจ้าพรหมทัตตกพระทัยนิ่งอึ้ง เสนาบดีสลดใจว่ารสอร่อยแค่ปลายลิ้นเป็นยางเหนียวที่ตัดได้ยาก

เสนาบดีให้เชิญพระราชบิดามารดา มเหสี และโอรสธิดามาให้สั่งลา แล้วทูลว่าพาราณสีจะไม่มีพระองค์เป็นกษัตริย์อีก จะเสด็จไปที่ใดก็ได้ พระราชาเกิดขัตติยมานะ ขอเพียงดาบเล่มหนึ่ง คนทำครัวหนึ่งคน และภาชนะใส่อาหาร แล้วพาคนครัวเข้าป่าใหญ่ ฆ่าคนที่เดินสวนทางวันละคนให้ปรุงเสวย พักใต้ต้นไม้ใหญ่กลางดงคอยดักจับคน ร้องว่าโปริสาท คนกินคนมาแล้ว จนคนที่ถูกไล่เข่าอ่อนหนีไม่ได้ ผู้คนจึงเรียกว่าโจรโปริสาท เมื่อไม่มีใครกล้าผ่านและเสบียงหมด ก็ฆ่าคนครัวผู้ซื่อสัตย์กินเสีย แล้วต้องออกตามล่าคนเอง ชื่อเสียงเลื่องลือจนคนหวาดกลัวไปทั่ว

สารคดีทบทวนตอนที่แล้วว่าพระเจ้าพรหมทัตทรงสดับเรื่องลูกชายเศรษฐีที่คบเพื่อนขี้เมาจนถูกขับออกจากบ้านและอดตายเป็นศพไร้ญาติ แต่ยังตรัสยืนยันว่าตัดใจงดเนื้อมนุษย์ไม่ได้ ชาวเมืองจึงลุกฮือขับไล่ ท่านเสนาบดีสั่งทหารไปเชิญครอบครัวของพระราชามาให้ทรงสั่งลา และถวายคนทำครัว ดาบคู่พระทัย และภาชนะอาหารตามที่ทรงขอ พระองค์เสด็จเข้าป่า พบใครก็ฆ่ากินเป็นอาหาร จนมาพักที่ต้นไทรใหญ่กลางป่า ดักฆ่าคนกินจนชื่อโปริสาทเป็นที่หวาดกลัว

ขณะนั้นพระราชโอรสของโปริสาทครองพาราณสีอยู่ และกาลหัตถียังเป็นเสนาบดี เมื่อทราบว่ามีขบวนผู้คนมากมายพักหน้าประตูเมือง กาลหัตถีสั่งปิดประตูไว้ก่อนเพื่อความไม่ประมาท ละครชี้ว่าการทำตามหน้าที่ด้วยความรับผิดชอบป้องกันเหตุร้ายได้ ถ้าทำเพราะเกรงใจหรือเห็นแก่หน้าอาจผิดพลาด และไม่ควรตำหนิคนที่ทำตามหน้าที่แม้ไม่ถูกใจเรา พระเจ้าสุตโสมให้กษัตริย์ร้อยเอ็ดนครรอ แล้วเสด็จไปขอเข้าเฝ้ากับผู้ติดตามไม่กี่คน พระราชาทรงทราบว่าพระเจ้าสุตโสมเป็นกษัตริย์ผู้ทรงธรรม จึงรีบเปิดประตูต้อนรับ เชิญประทับในท้องพระโรง และให้เชิญพระอัครมเหสีกับอำมาตย์เก่าของพระเจ้าพรหมทัตมาเฝ้าพร้อมกัน

ละครสรุปว่าพระพุทธเจ้าตรัสเล่าเรื่องโปริสาทคนกินคนเมื่อภิกษุทูลถามถึงอดีตชาติของพระองคุลิมาล แล้วประชุมชาดกว่าพระเจ้าโปริสาทมาเป็นพระองคุลิมาล กาลหัตถีเสนาบดีมาเป็นพระสารีบุตร นันทพราหมณ์มาเป็นพระอานนท์ รุกขเทวดามาเป็นพระมหากัสสปะ ท้าวสักกะมาเป็นพระอนุรุทธะ พระราชาร้อยเอ็ดพระองค์มาเป็นพุทธบริษัท พระราชมารดาบิดามาเป็นมหาราชตระกูล และพระเจ้าสุตโสมคืออดีตชาติของพระพุทธองค์ ข้อคิดคือพระเจ้าพรหมทัตแม้ติดในรสเนื้อมนุษย์และฆ่าคนมามาก แต่มีกตัญญูต่อครูอาจารย์ ไม่ประทุษร้ายกัลยาณมิตร และยอมทำตามธรรมแม้ต้องเอาชีวิตเป็นเดิมพัน จึงกลับมาครองราชย์ มั่นในศีล บำเพ็ญมหาทาน การคบกัลยาณมิตรจึงสำคัญยิ่ง ท้ายเทปเชิญชวนร่วมสร้างเสาแก้วพันปีตามที่หลวงพ่อชักชวน เพื่อความสำเร็จของมหารัตนวิหารคดที่รองรับพระภิกษุและสาธุชนทั่วโลก ชื่อบางชื่อในประชุมชาดกถอดเสียงเพี้ยนและเรียบเรียงตามบริบท