พรหมทัต

มินิซีรีส์เปิดด้วยข้อคิดว่าเมื่อสร้างกรรมก็กลายเป็นวิบาก แต่ผู้ที่เคยผิดพลาดถ้ายอมเชื่อฟังกัลยาณมิตรก็กลับตนเป็นคนดีได้ แล้วเข้าเรื่องชายหนุ่มสองคนที่มาพบกันในกระท่อมร้างริมทาง ต่างเปิดเผยว่าเป็นราชโอรส คนหนึ่งมาจากนครพาราณสีแขวงกาสี อีกคนจากนครอินทปัตย์แขวงกุรุ ทั้งคู่มุ่งไปเรียนที่สำนักอาจารย์ทิสาปาโมกข์เมืองตักกสิลาเหมือนกัน จึงตกลงเดินทางร่วมกันและเรียกกันว่าท่านพี่

ตอนต่อของเรื่องเล่าชาดก ชายหนุ่มสองคนเดินทางไกลจากเมืองของตน คนหนึ่งมีวงหน้างดงามดังดวงจันทร์เพ็ญ ดูมีอายุมากกว่า นามว่าสุตโสม โอรสของพระเจ้าโกรัพยะ กษัตริย์แห่งนครอินทปัตต์ แคว้นกุรุ อีกคนหน้าตาผิวพรรณดี นามว่าพรหมทัต โอรสของพระเจ้ากาสิกราช แคว้นกาสี ทั้งสองมาพบกันที่กระท่อมร้างข้างทาง หลังอาหารค่ำจึงพูดคุยทำความรู้จักและนับถือกันฉันเพื่อน โดยพรหมทัตนับถือสุตโสมเป็นท่านพี่เพราะเห็นว่าอายุมากกว่าและสุขุมลุ่มลึกกว่า

รุ่งเช้าทั้งคู่ออกเดินทางไปศึกษาวิชาในสำนักอาจารย์ทิศาปาโมกข์ด้วยกัน เมื่อถึงเมืองตักกสิลาก็เข้ารายงานตัวสมัครเป็นศิษย์สำนักเดียวกัน พร้อมมอบทองคำแท่งเป็นค่าเล่าเรียน ค่าอาหาร และค่าที่พัก ปรากฏว่าสุตโสมราชกุมารมีอาวุโสกว่าราชกุมารและศิษย์อื่นทั้งหมด อาจารย์จึงให้ช่วยแนะนำศิษย์รุ่นเดียวกันที่ยังไม่จบ ซึ่งท่านก็ไม่ขัดข้องเพราะจะรออีกฝ่ายให้เรียนจบพร้อมกันอยู่แล้ว จึงอยู่ในฐานะทั้งเพื่อนสนิทและอาจารย์ที่คอยช่วยเหลือ

เมื่อกลับถึงนครของตน หลายท่านได้รับราชสมบัติจากพระราชบิดา ได้เป็นกษัตริย์บ้างเป็นเจ้าผู้ครองนครบ้าง แล้วส่งข่าวสารไปยังสุตโสมราชกุมารซึ่งได้รับมอบราชสมบัติจากพระเจ้าโกรัพยะให้เป็นกษัตริย์แห่งอินทปัตต์นครเช่นกัน รวมทั้งพรหมทัตราชกุมารที่ได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินแห่งเมืองพาราณสีก็ส่งข่าวมาด้วย พระเจ้าสุตโสมจึงส่งข่าวตอบไปว่าขอให้ทุกพระองค์ไม่ประมาทในการครองราชสมบัติ และให้นึกถึงคำปฏิญาณก่อนจากกัน

พระเจ้าพรหมทัตปกครองประชาราษฎร์ให้อยู่ด้วยความสงบสุข มีพระโอรสพระธิดามากมาย และรักษาอุโบสถศีลทุกกึ่งเดือนไม่ขาด แต่ทรงขาดเนื้อสัตว์ไม่ได้ พระกระยาหารทุกมื้อต้องมีเนื้อประกอบด้วยเสมอ ไม่มีแล้วเสวยไม่ได้เลย คนทำครัวทราบดี แม้ในวันอุโบสถที่คนทั้งหลายงดฆ่าสัตว์จนไม่มีเนื้อจำหน่าย ก็ยังนำเนื้อที่เก็บไว้วันก่อนมาปรุงถวายได้ จึงเป็นที่วางพระทัยมาตลอด

วันอุโบสถวันหนึ่ง เนื้อที่เก็บไว้ถูกสุนัขที่เลี้ยงไว้ในวังหลวงกินหมดเพราะความเผลอเรอของคนทำครัว เขาจึงรีบออกไปหาซื้อเนื้อในตลาดมาทดแทน แต่เพราะเป็นวันอุโบสถคนไม่ฆ่าสัตว์กันจึงไม่มีเนื้อจำหน่าย เขาตกใจจนเหงื่อไหล วิ่งไปทุกตลาดที่คิดว่าจะมีขายแต่ก็สิ้นหวัง นั่งทอดอาลัยคิดว่าคราวนี้เห็นทีจะต้องตายแน่ แล้วตัดจบว่าโปรดติดตามตอนต่อไป

หลายปีผ่านไป ศิษย์หลายท่านได้ครองราชย์เป็นกษัตริย์และเจ้าเมือง สุตโสมและพรหมทัตก็ได้ครองราชย์ด้วย พระเจ้าพรหมทัตรักษาอุโบสถศีลไม่ขาดแต่เว้นการเสวยเนื้อไม่ได้ วันอุโบสถวันหนึ่งสุนัขในวังขโมยกินเนื้อจนหมด พ่อครัวหาซื้อเนื้อในตลาดไม่ได้ จึงตัดสินใจเสี่ยงไปที่ป่าช้าผีดิบนอกเมือง ขุดศพชายที่เพิ่งฝังใหม่ขึ้นมาแร่เนื้อโคนขาทั้งสองข้าง แล้วกลบฝังไว้เหมือนเดิม

พ่อครัวปรุงเนื้อนั้นอย่างพิเศษสุดฝีมือ พอชิ้นเนื้อแตะปลายลิ้น รสชาติก็แผ่ซ่านทั่วพระสรีระ พระเจ้าพรหมทัตหยุดชะงักด้วยความพอพระทัย เพราะไม่เคยลิ้มลองเนื้อเช่นนี้มาก่อน เทปอธิบายว่าเป็นเพราะอดีตชาติเคยเกิดเป็นยักษ์ที่กินเนื้อมนุษย์ ความเคยชินที่เรียกว่าอาจิณกรรมจึงติดตามมา เทียบกับคนที่เคยเกิดเป็นงูซึ่งมักง่วงหรือหลับเวลาฟังธรรม

พระเจ้าพรหมทัตแกล้งทำเป็นพิโรธ ทิ้งอาหารคำนั้นและไล่นางสนมกำนัลออกไปให้หมด เหลือพ่อครัวคนเดียว ซักถามจนพ่อครัวยอมเปิดเผยความจริงและขอพระราชทานอภัยโทษ แต่กลับสั่งห้ามบอกใคร ให้พ่อครัวกินอาหารเนื้อธรรมดาเสียเอง ส่วนอาหารที่ถวายให้ปรุงด้วยเนื้อมนุษย์เหมือนวันนี้ พ่อครัวทูลว่าหาเนื้อมนุษย์ทุกวันไม่ได้ จึงรับสั่งให้ไปรับศพนักโทษประหารในคุกหลวงมาใช้

นักโทษประหารในคุกหลวงหมดไปวันละคน จนต้องนำนักโทษจากคุกในชนบทและหัวเมืองต่าง ๆ มาใช้จนหมดอีก พระเจ้าพรหมทัตจึงสั่งทหารคนสนิทนำถุงเงินของหลวงไปทิ้งตามถนนหลวงแล้วแอบซ่อนตัว ใครมาหยิบก็จับประหารด้วยข้อหาขโมยทรัพย์ของหลวง จนผู้คนไม่กล้าหยิบของที่วางในที่สาธารณะ ต่อมาจึงบอกอุบายให้พ่อครัวตีกลองให้ดังทั้งเมืองให้คนแตกตื่นวิ่งหนี แล้วแอบฆ่าคนที่วิ่งเข้ามาใกล้เอาเนื้อไปทำอาหาร ซากศพที่ถูกแร่เนื้อถูกทิ้งเกลื่อนจนชาวเมืองพาราณสีวุ่นวายไปทั่ว

ทบทวนว่าคนทำครัวของพระเจ้าพรหมทัตหาซื้อเนื้อในตลาดไม่ได้ จึงไปขุดศพคนที่เพิ่งตายใหม่ที่ป่าช้าผีดิบนอกเมืองมาแล่เนื้อปรุงถวาย พระราชาติดใจรสตั้งแต่คำแรกจนสอบถามได้ความจริง แล้วสั่งให้ทำถวายเป็นประจำ โดยให้พ่อครัวรับหน้าที่นำศพนักโทษประหารไปฝัง เมื่อนักโทษในคุกหลวงและในชนบทหมดลง ก็ทรงแนะอุบายนำถุงทรัพย์ของหลวงไปวางตามถนนหลวง ใครหยิบก็ให้จับประหารทันที

เมื่อหานักโทษไม่ได้ จึงทรงรับสั่งให้ตีกลองสนั่นเมืองในเวลาดึก ผู้คนวิ่งออกมาด้วยคิดว่าเมืองถูกปล้น พ่อครัวก็ไปซุ่มดักฆ่าคนที่วิ่งเข้ามาใกล้แล้วนำเนื้อไปทำอาหาร ทำให้กรุงพาราณสีวุ่นวายสับสน ผู้คนหวาดกลัวเพราะไม่รู้ว่าจะเจอกับตัวเองเมื่อไร ข่าวเลื่องลือไปทั่วว่าในพระนครมีมนุษย์กินคนแอบซ่อนอยู่ เพราะชันสูตรศพแล้วพบว่าฆาตกรแล่เนื้อไปกิน

มหาชนมาประชุมกันที่พระลานหลวงเพื่อร้องทุกข์ต่อพระราชาว่ามีคนกินคนเที่ยวฆ่าคนแล่เนื้อไปกินทุกวัน ขอให้จับโจรมาลงโทษ พระราชาทรงทราบเรื่องดีด้วยพระองค์เองแต่ต้องเห็นแก่พระองค์ก่อน จึงบ่ายเบี่ยงให้ประชาชนบอกมาว่าเป็นใคร ประชาชนผิดหวังจึงรวมตัวเดินขบวนไปขอความช่วยเหลือจากท่านกาลหัตถีเสนาบดี ข้าราชการผู้ใหญ่ที่ซื่อสัตย์ยุติธรรมจนพระราชาก็ยังเกรงใจ ท่านรับปากว่าภายในเจ็ดวันจะจัดการคดีให้ได้

เสนาบดีจำได้ว่าพ่อครัวเป็นคนของพระราชา งานนี้จะละเลยไม่ได้เพราะเป็นการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ จึงถามว่ากล้าให้การอย่างนี้ต่อเบื้องพระพักตร์หรือไม่ เขายืนยันหนักแน่นว่าจะเล่าเรื่องทั้งหมดให้ทุกคนทราบ ท่านจึงสั่งขังเขาไว้และจัดเวรยามแน่นหนา รุ่งขึ้นเชิญอำมาตย์ราชบริพารและชาวเมืองมาประชุม ตกลงกันว่าจะยึดพระนครไว้ก่อนเพื่อป้องกันจลาจล แล้วแขวนตะกร้าใส่เนื้อคนที่คอพ่อครัวนำตัวไปยังพระราชนิเวศน์ ปิดท้ายด้วยคำชวนติดตามตอนต่อไป

ทบทวนตอนที่แล้วที่ชาวเมืองพาราณสีเดือดร้อนเพราะญาติถูกฆ่าหั่นศพทุกวัน พระราชาตรัสบ่ายเบี่ยงจึงไปร้องเรียนท่านกาลหัตถีเสนาบดี ไม่กี่คืนเจ้าหน้าที่จับคนทำครัวได้ขณะฆ่าหญิงคนหนึ่งหั่นศพใส่ตะกร้า เสนาบดีจำได้ว่าเป็นพ่อครัวในวัง สอบสวนจนรู้ว่าฆ่าคนเพื่อทำอาหารถวายพระราชา รุ่งเช้าจึงประชุมอำมาตย์ สั่งทหารยึดพระนคร และนำพ่อครัวไปยังพระราชนิเวศน์ ฝ่ายพระเจ้าพรหมทัตบรรทมไม่หลับเพราะไม่ได้เสวยเนื้อ เห็นพ่อครัวถูกจองจำก็รู้ว่าความลับแตก แต่ด้วยมานะจึงประทับบนบัลลังก์รอ เมื่อเสนาบดีทูลถาม พระองค์ตรัสยอมรับว่าเสวยเนื้อมนุษย์จริงและพ่อครัวทำตามรับสั่ง

ทุกคนขนลุกเงียบงันที่พระราชายอมรับง่ายดาย พระองค์ตำหนิว่าโจรปล้นฆ่าข่มขืนมีมากมายไม่จับ แต่มาจับคนของเรา ท่านกาลหัตถีเสนาบดีคิดว่าด้วยความจงรักภักดี ถ้าพระองค์งดได้จะขอชาวเมืองให้อภัยโทษ ถ้างดไม่ได้จะเนรเทศ จึงทูลขอให้งดเสวยเนื้อมนุษย์เพื่อเป็นที่พึ่งของประชา แต่พระราชาตรัสว่าถ้าไม่ได้กินเนื้อมนุษย์ชีวิตคงสิ้น แม้บ้านเมืองจะพินาศก็อดไม่ได้

เสนาบดีเล่าเรื่องในอดีตถวาย ในมหาสมุทรมีปลาใหญ่หกตัว ปลาอานนท์เป็นราชาแห่งปลาทั้งปวง กินหินและสาหร่ายเป็นอาหาร วันหนึ่งกินปลาที่ติดมากับสาหร่ายโดยไม่รู้ตัว ติดใจรส จึงแอบกินปลาตัวสุดท้ายที่มาคำนับทุกเช้าเย็น นานเข้าฝูงปลาร่อยหรอ ปลาฉลาดตัวหนึ่งแอบดูแล้วบอกเพื่อน ปลาทั้งหลายจึงหนีไปหมด ปลาอานนท์ใช้หางโอบภูเขาใต้น้ำหาปลา เห็นหางตัวเองโผล่นึกว่าเป็นปลาอื่นจึงงับกิน เลือดพุ่งจนปลาอื่นมารุมกินจนตาย เสนาบดีทูลว่าอย่าทำบ้านเมืองว่างเปล่าเหมือนปลาอานนท์ แล้วทิ้งท้ายให้ติดตามตอนต่อไปว่าพระราชาจะอดได้หรือไม่

เทปละครเล่าเรื่องต่อจากตอนที่แล้ว พระเจ้าพรหมทัตบรรทมไม่หลับทั้งคืนเพราะไม่ได้เสวยอาหารค่ำ เห็นพ่อครัวถูกคุมตัวมาจึงรู้ว่าความลับแตก เสด็จออกท้องพระโรง เสนาบดีทูลถามตรง ๆ ว่าใช้เขาไปฆ่าคนมาทำอาหารจริงหรือ พระราชาทรงรับ ช่วงกลางเสียงถอดหลุดราวครึ่งนาที จากนั้นเสนาบดีเล่าเรื่องปลาอานนท์ราชาแห่งปลาที่ติดใจรสปลาจนแอบกินปลาทุกวัน ปลาอื่นหนีหมด ใช้หางโอบภูเขาตามหาแล้วกัดกินหางตัวเองจนตาย และขอให้พระราชางดเนื้อมนุษย์ อย่าทำพระนครให้ว่างคนเหมือนปลาอานนท์ทำมหาสมุทรให้ว่างจากปลา

พระเจ้าพรหมทัตยืนกรานว่าเนื้อมนุษย์รสเลิศ ถ้าไม่ได้กินคงสิ้นชีวิต เสนาบดีเห็นว่าพระราชาติดในรสจนยอมสละครอบครัวและประชาชน จึงเล่าอีกเรื่องถวาย: เศรษฐีมีลูกชายคนเดียว ทั้งบ้านรักษาศีลห้า แต่เพื่อนของลูกชายเป็นนักดื่ม คบคิดกันจะให้เขาดื่มเพื่อจะมีคนจ่ายค่าสุราไปทั้งชาติ จึงห่อสุราและน้ำนมไว้ในใบบัว ให้ลูกเศรษฐีดื่มน้ำนม ส่วนตัวเองเจาะก้นห่อดื่มสุรา แล้วบอกว่าเป็นน้ำผึ้งใบบัว ลูกเศรษฐีลองดื่มจนติดใจ เมาหลับไป ตื่นมาขอให้หามาอีก ดื่มหลายครั้งเข้าก็ติดสุราโดยไม่รู้ตัว เพื่อนจึงงดโดยอ้างว่าไม่มีเงิน ลูกเศรษฐีรู้ไม่ทันมิตรเทียมจึงรับจะจ่ายเอง

ลูกเศรษฐีขอเงินพ่อบ่อยขึ้นโดยอ้างว่าซื้อน้ำผึ้งใบบัว แม้ภายหลังรู้ว่าเป็นสุราก็เลิกไม่ได้ ผิดทั้งศีลข้อ 5 และต้องโกหก เศรษฐีให้คนติดตามจนรู้ความจริง ยอมรับว่าตนผิดที่ไม่เคยสอนลูกให้เว้นจากอบายมุข จึงเรียกมาสั่งสอน แต่ลูกเถียงว่ามีเงินมาก และชวนพ่อลองดื่ม สุดท้ายพ่อยื่นคำขาดให้เลิกหรือออกจากบ้าน ลูกเลือกออกไปอยู่กับเพื่อน แต่เพื่อนรู้ว่าหมดประโยชน์ก็ขับไล่ทีละคน จนต้องขอทาน มีเงินก็ซื้อสุรา ร่างกายผ่ายผอมจนตายเป็นศพอนาถาโดยพ่อแม่ไม่รู้ เสนาบดีทูลขอให้พระราชางดเสวยเนื้อมนุษย์ อย่าให้ข้าราชบริพารต้องเนรเทศพระองค์เหมือนเศรษฐีขับลูกออกจากบ้าน ทิ้งท้ายให้ติดตามตอนต่อไปว่าพระราชาจะรับสั่งอย่างไร

สารคดีชุดคนกินคนต่อจากตอนที่แล้ว เสนาบดีเล่าเรื่องลูกชายเศรษฐีที่เกิดในตระกูลรักษาศีลห้า แต่มีเพื่อนเป็นคนพาลหลอกให้ดื่มสุราว่าเป็นน้ำผึ้ง ติดจนถอนตัวไม่ขึ้น พ่อห้ามไม่ฟังจึงถูกตัดขาดไล่ออกจากบ้าน เพื่อนก็ขับไล่เมื่อไม่มีประโยชน์ กลายเป็นยาจกขอทาน ได้เงินก็ซื้อเหล้าจนตายอย่างไร้ที่พึ่ง เสนาบดีขอให้พระราชาเลิกเสวยเนื้อมนุษย์ อย่าให้ถูกเนรเทศเหมือนลูกเศรษฐี แต่พระราชายืนกรานว่าแม้ถูกเนรเทศก็งดไม่ได้ ข้าราชบริพารและชาวเมืองจึงลุกขึ้นส่งเสียงให้เนรเทศพระองค์ไป พระเจ้าพรหมทัตตกพระทัยนิ่งอึ้ง เสนาบดีสลดใจว่ารสอร่อยแค่ปลายลิ้นเป็นยางเหนียวที่ตัดได้ยาก

เสนาบดีให้เชิญพระราชบิดามารดา มเหสี และโอรสธิดามาให้สั่งลา แล้วทูลว่าพาราณสีจะไม่มีพระองค์เป็นกษัตริย์อีก จะเสด็จไปที่ใดก็ได้ พระราชาเกิดขัตติยมานะ ขอเพียงดาบเล่มหนึ่ง คนทำครัวหนึ่งคน และภาชนะใส่อาหาร แล้วพาคนครัวเข้าป่าใหญ่ ฆ่าคนที่เดินสวนทางวันละคนให้ปรุงเสวย พักใต้ต้นไม้ใหญ่กลางดงคอยดักจับคน ร้องว่าโปริสาท คนกินคนมาแล้ว จนคนที่ถูกไล่เข่าอ่อนหนีไม่ได้ ผู้คนจึงเรียกว่าโจรโปริสาท เมื่อไม่มีใครกล้าผ่านและเสบียงหมด ก็ฆ่าคนครัวผู้ซื่อสัตย์กินเสีย แล้วต้องออกตามล่าคนเอง ชื่อเสียงเลื่องลือจนคนหวาดกลัวไปทั่ว

สารคดีทบทวนตอนที่แล้วว่าพระเจ้าพรหมทัตทรงสดับเรื่องลูกชายเศรษฐีที่คบเพื่อนขี้เมาจนถูกขับออกจากบ้านและอดตายเป็นศพไร้ญาติ แต่ยังตรัสยืนยันว่าตัดใจงดเนื้อมนุษย์ไม่ได้ ชาวเมืองจึงลุกฮือขับไล่ ท่านเสนาบดีสั่งทหารไปเชิญครอบครัวของพระราชามาให้ทรงสั่งลา และถวายคนทำครัว ดาบคู่พระทัย และภาชนะอาหารตามที่ทรงขอ พระองค์เสด็จเข้าป่า พบใครก็ฆ่ากินเป็นอาหาร จนมาพักที่ต้นไทรใหญ่กลางป่า ดักฆ่าคนกินจนชื่อโปริสาทเป็นที่หวาดกลัว

ฤๅษีแปลงอธิบายว่าตนหยุดแล้วจากอกุศลกรรมบถสิบมีการฆ่าสัตว์เป็นต้น ไม่เหมือนโปริสาทที่เปลี่ยนแปลงตลอด เดิมเป็นพระเจ้าพรหมทัต แล้วเป็นโจรโปริสาทแปลว่าคนกินคน บัดนี้ชื่อกัมมาสบาทแปลว่าผู้มีเท้าด่าง ยังละกรรมไม่ได้ ตายแล้วต้องไปอบาย ฤๅษีบอกว่ากษัตริย์ร้อยเอ็ดองค์เป็นเพียงเจ้าครองนครธรรมดา ยังขาดพระเจ้าสุตโสมผู้เป็นใหญ่ที่ละไว้ ถ้าจับมาบูชายัญเทวดาจึงพอใจ แล้วกลับร่างเป็นรุกขเทวดา โปริสาทดีใจคิดว่าเทวดาพอใจการบวงสรวง รับปากว่าจับพระเจ้าสุตโสมไม่ใช่เรื่องยาก

พระเจ้าสุตโสมบอกเสนาบดีว่าไม่ต้องกังวล ได้ฝึกโปริสาทให้หยุดทำบาปและตั้งอยู่ในศีลแล้ว แม้ต้องสละชีวิตก็จะไม่ละเมิดศีล ทรงสอนว่าลูกต้องเลี้ยงดูพ่อแม่จึงไปสวรรค์ ไม่เลี้ยงดูไปนรก เสนาบดีอำมาตย์และพระเทวีต้องประพฤติประโยชน์แก่พระราชาตอบแทน แล้วแสดงธรรมว่าพระราชาที่ชนะคนไม่ควรชนะไม่ชื่อว่าพระราชา ภรรยาที่ไม่ยำเกรงสามี ลูกที่ไม่เลี้ยงพ่อแม่ สภาที่ไม่มีสัตบุรุษ ไม่ชื่อว่าเป็นอย่างนั้น บัณฑิตพึงกล่าวธรรมให้กระจ่าง ผู้รู้มีคำสุภาษิตเป็นธง ชาวเมืองจึงตกลงเชิญพระเจ้าพรหมทัตกลับครองเมือง ตีกลองประกาศว่างดเสวยเนื้อมนุษย์เด็ดขาดแล้ว จบตอนด้วยให้ติดตามเหตุการณ์ที่สุตโสมนำกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครเข้าเมืองในตอนต่อไป ช่วงต้นมีบรรทัดถอดเสียงซ้ำ

เทปละครต่อจากตอนก่อน ต้นช่วงถอดเสียงวนซ้ำชื่อพระเจ้าสุตโสม เมื่อเห็นว่าเมืองพาราณสีปิดประตูพระนคร พระเจ้าสุตโสมให้กษัตริย์ร้อยเอ็ดนครพักรอ แล้วเสด็จไปขอเข้าเฝ้าพระราชาองค์ใหม่ซึ่งออกมาต้อนรับ ตรัสถามเสนาบดีว่าเหตุใดปิดประตูไม่ให้พระราชาของตนเข้าเมือง เสนาบดีทูลว่าเพราะเคยกินคนจำนวนมาก พระเจ้าสุตโสมประทานโอวาทว่าต่อไปไม่ต้องกลัวภัย เพราะท้าวเธอจะไม่เบียดเบียนใครอีกแม้ต้องสละชีวิต ทุกคนปีติ ตีกลองประกาศทั่วเมือง แล้วเชิญพระเจ้าพรหมทัตพร้อมกษัตริย์ทั้งหมดเข้าพระนครด้วยขบวนต้อนรับ ประชาชนมาอนุโมทนาและให้อโหสิกรรม ช่างกัลบกแต่งพระมัสสุพระเกศา แล้วประกาศสถาปนาพระเจ้าพรหมทัตเป็นกษัตริย์แห่งพาราณสีดังเดิม ท้าวเธอถวายเครื่องราชสักการะแก่พระเจ้าสุตโสมและกษัตริย์ร้อยเอ็ดพระองค์ มีมหรสพสมโภชหลายวัน

ข่าวแพร่ไปทุกทิศว่าพระเจ้าสุตโสมฝึกโจรโปริสาทให้กลับใจ ปล่อยกษัตริย์คืนทั้งหมด ชาวเมืองอินทปัตและเมืองอื่นส่งทูตมาทูลเชิญกษัตริย์ของตนกลับ พระเจ้าสุตโสมประทับที่พาราณสีราวเดือนครึ่งแล้วอำลา พระเจ้าพรหมทัตทัดทานไม่สำเร็จจึงขอพระดำรัสเป็นเครื่องเตือนสติ พระเจ้าสุตโสมโอวาทว่าอย่าประมาทในการปกครอง ให้สร้างโรงทานห้าแห่งที่ประตูเมืองสี่ทิศและประตูพระราชวัง ที่ประตูวังให้บริจาคทานด้วยพระองค์เอง ให้มั่นในศีลและทศพิธราชธรรม ไม่ลำเอียง แล้วจะเป็นที่รักของทุกคน พระเจ้าพรหมทัตรับคำแล้วก้มกราบพระบาท กษัตริย์ทั้งหมดแยกย้ายกลับเมืองของตน โดยพระเจ้าพรหมทัตตามส่งครึ่งทาง แต่ละเมืองจัดขบวนต้อนรับและมหรสพสมโภช

เมื่อเมฆหมอกแห่งความชั่วร้ายผ่านพ้นไป พระเจ้าพรหมทัตระลึกถึงอุปการคุณของรุกขเทวดา จึงทำพลีกรรมด้วยวิธีใหม่ตามวิสัยผู้มีกตัญญูกตเวที ให้ขุดสระใหญ่ใกล้ต้นไทร ให้ผู้คนไปตั้งถิ่นฐานดูแลต้นไทร ถากถางให้ราบเรียบ สร้างกำแพงมีเสาระเนียดล้อมรอบ ตั้งแท่นบูชา ต่อมาที่นั่นขยายเป็นตำบลใหญ่มีตลาดร้านค้า ท้าวเธอพระราชทานนามหมู่บ้านว่าบ้านกัมมาสบาท เป็นอนุสรณ์ครั้งที่ถูกตอตะเคียนแทงพระบาทจนทะลุเป็นแผลด่าง