สตารหคาถา

ชายหนุ่มชื่อนันทะเดินทางมาจากนครตักกสิลาพร้อมคาถาชื่อสตารหะ มีค่าหนึ่งร้อย ที่พระกัสสปพุทธเจ้าแสดงไว้และทรงจำมาจากสำนักอาจารย์ มุ่งมาแสดงแด่พระเจ้าสุตโสมผู้ใฝ่ในธรรม เมื่อขบวนเสด็จมาถึงเขายื่นมือถวายพระพร พระเจ้าสุตโสมให้เคลื่อนช้างเข้าไปถาม เมื่อทราบแล้วตรัสว่าเป็นบุญของพระองค์ แต่ต้องไปทำพิธีสรงสนานให้เสร็จก่อน ขอผัดไว้วันพรุ่งนี้ รับสั่งให้นำพราหมณ์ไปพักและจัดสถานที่ฟังคาถา ช่วงกลางมีจิงเกิลคั่นและเสียงถอดเพี้ยนบางส่วน ชื่อคาถายังไม่ยืนยันการสะกด

ขณะถูกแบกไป น้ำพระเนตรของพระเจ้าสุตโสมหยดลงบนอกโปริสาท ซึ่งคิดว่ากลัวตาย จึงทูลถามว่าบัณฑิตไม่ควรร้องไห้ ทรงคิดถึงตัวเอง พระญาติ พระมเหสี หรือราชสมบัติ พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าไม่ได้เศร้าถึงสิ่งเหล่านั้น แต่นัดหมายพราหมณ์ไว้เมื่อเช้าว่าจะกลับไปฟังสตารหคาถาของพระกัสสปพุทธเจ้า เกรงจะเสียสัจจะเพราะไม่ได้ไปตามนัด

โปริสาทย้ำเรื่องคำสาบาน พระเจ้าสุตโสมตรัสว่าตั้งแต่เป็นหนุ่มไม่เคยพูดเท็จแม้เพียงล้อเลียน โปริสาทจึงนำทางไปส่ง พระองค์รีบกลับถึงพระนครอินทปัตถ์ เล่าเรื่องให้เสนาอำมาตย์ฟังเว้นเรื่องที่ต้องกลับไปหาโปริสาท ประชาชนแซ่ซ้องสาธุการ แล้วยังไม่เข้าเฝ้าพระราชบิดามารดา รีบให้เชิญนันทพราหมณ์มาอาบน้ำหอม แต่งกายใหม่ เลี้ยงอาหาร ให้นั่งบนบัลลังก์ ส่วนพระองค์ประทับบนอาสนะต่ำกว่าด้วยความเคารพในธรรม บูชาด้วยดอกไม้ของหอม แล้วอาราธนาให้แสดงสตารหคาถา

นันทพราหมณ์เช็ดมือด้วยผ้าหอม ยกคัมภีร์ขึ้นอ่านสตารหคาถาสี่บทของพระกัสสปพุทธเจ้า บทที่หนึ่ง การคบสัตบุรุษครั้งเดียวย่อมคุ้มครองผู้คบได้ คบอสัตบุรุษแม้มากครั้งก็คุ้มครองไม่ได้ บทที่สอง พึงคบและสนิทกับสัตบุรุษเพราะรู้ธรรมของท่านแล้วมีแต่เจริญ บทที่สาม ราชรถที่วิจิตรยังเก่าคร่ำคร่า สรีระก็ถึงความชรา แต่ธรรมของสัตบุรุษไม่เก่า บทที่สี่ ฟ้ากับดินและฝั่งมหาสมุทรว่าไกล ธรรมของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษไกลกันยิ่งกว่า พระเจ้าสุตโสมทรงปีติ รู้ว่าเป็นพุทธภาษิต มีค่ายิ่งกว่ารัตนะทั้งปวง ตรวจวาสนาของพราหมณ์แล้วบูชาด้วยทรัพย์สี่พันกหาปณะ แล้วทิ้งค้างว่าจะรักษาสัจจะกลับไปหาโปริสาทหรือไม่ โปรดติดตามตอนต่อไป

ครูไม่ใหญ่เล่าว่ามีคนแนะนำให้ละครยาวขึ้นและตัดช่วงทวนออก แต่มีนักเรียนใหม่จึงต้องทวน แล้วทวนสตารหคาถาข้อสุดท้ายว่าข้อปฏิบัติ ความคิด คำพูด การกระทำของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษต่างกันเหมือนฟ้ากับดิน อสัตบุรุษบอกให้เมาอย่างฉลาด สัตบุรุษบอกไม่เมาจึงฉลาด คนไม่เมาไปสวรรค์ไปนิพพาน คนเมาไปมหานรกขุมห้า แล้วบอกว่าสามทุ่มกว่าแล้ว มาฟังเรื่องรักเธอมาแต่ปางก่อนกัน

ละครชุดคนกินคนตอนที่ 14 โปริสาทปล่อยพระเจ้าสุตโสมกลับไปฟังธรรมตามคำสาบาน เมื่อถึงวังทรงให้นันทพราหมณ์บริโภคอาหาร ประทับนั่งต่ำกว่า สดับคาถาสี่บท การคบสัตบุรุษเป็นความดี รู้ธรรมของสัตบุรุษแล้วมีแต่เจริญ ร่างกายและราชรถยังเก่าได้แต่ธรรมของสัตบุรุษไม่ตาย ธรรมของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษห่างกันยิ่งกว่าฟ้ากับดิน ทรงบูชาธรรมถุงละพันกหาปณะสี่ถุง เมื่อทราบว่าเดิมได้คาถาละร้อยจึงเรียกสตารหคาถา ทรงตั้งชื่อใหม่ว่าสหัสสารหคาถา มีค่าคาถาละพัน

โปริสาทตั้งใจไว้ว่าพระเจ้าสุตโสมจะกลับหรือไม่ก็ช่าง ถ้าไม่กลับรุกขเทวดาจะลงโทษก็ยอม รุ่งเช้าก่อเชิงตะกอนจุดไฟ พอดีพระเจ้าสุตโสมเสด็จมาถึง ตรัสว่าได้ฟังคาถาของพระกัสสปพุทธเจ้าและบูชาด้วยทรัพย์สี่พันแล้ว เชิญบูชายัญตามปรารถนา โปริสาทคิดว่าที่ไม่กลัวตายเพราะอานุภาพคาถา จึงอ้างว่าเนื้อย่างบนถ่านที่มีควันไม่อร่อย ขอฟังคาถาระหว่างรอ พระเจ้าสุตโสมจะกำราบให้ละอาย จึงตรัสว่าท่านเป็นคนบาปถูกเนรเทศ มือเปื้อนเลือด ธรรมะกับอธรรมจะลงรอยกันได้อย่างไร

โปริสาทฟังแล้วตกใจกลัว คิดว่าถ้ากินสัตบุรุษผู้ทรงคุณธรรมเช่นนี้ศีรษะจะแตกเจ็ดเสี่ยงหรือถูกแผ่นดินสูบ จึงทูลว่าพระองค์เปรียบเหมือนยาพิษและอสรพิษ ใครจะกินลงคอ แล้วขอฟังสตารหคาถา พระเจ้าสุตโสมปฏิเสธว่าโปริสาทไม่ใช่ภาชนะที่ควรรองรับคาถา เพื่อให้เห็นว่าธรรมะมีค่าหาฟังยาก โปริสาทยิ่งเคารพและกระหายจะฟัง อ้อนวอนว่าฟังแล้วใจอาจยินดีในธรรมได้ ละครจบด้วยคำถามว่าพระองค์จะแสดงธรรมหรือไม่ โปรดติดตามตอนต่อไป

พระเจ้าสุตโสมทรงทราบว่าโปริสาทใจอ่อนลงและปรารถนาฟังธรรมอย่างแรงกล้า จึงตรัสพระคาถาที่สดับมาจากนันทพราหมณ์ บทที่หนึ่ง การคบสัตบุรุษครั้งเดียวย่อมคุ้มครองได้ คบอสัตบุรุษแม้หลายครั้งก็คุ้มครองไม่ได้ บทที่สอง พึงคบและสนิทสนมกับสัตบุรุษ รู้ธรรมของสัตบุรุษแล้วมีแต่เจริญ บทที่สาม ราชรถที่วิจิตรยังเก่าคร่ำคร่า สรีระยังถึงความชรา แต่ธรรมของสัตบุรุษไม่เก่า บทที่สี่ ฟ้ากับดิน ฝั่งนี้กับฝั่งโน้นของมหาสมุทรไกลกัน แต่ธรรมของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษไกลกันยิ่งกว่า โปริสาทปลื้มปีติเหมือนพระพุทธเจ้าแสดงเอง ช่วงหนึ่งเสียงถอดเพี้ยน แล้วบรรยายว่าธรรมะทำใจที่ดำมืดให้สว่าง ใจร้ายให้ใจดี โปริสาทไม่มีสมบัติบูชาธรรมจึงขอถวายพรสี่ประการ

ละครพญาโปริสาทคนกินคนตอนที่ 18 พระเจ้าสุตโสมทรงเห็นว่าโปริสาทใจอ่อนลงและอยากฟังธรรม จึงตรัสสตารหคาถาที่ได้ฟังจากนันทพราหมณ์ คาถาที่หนึ่งการคบสัตบุรุษเป็นความดี คาถาที่สองคบสัตบุรุษแล้วมีแต่ความเจริญ คาถาที่สามร่างกายแก่ชราเหมือนราชรถยังเก่าคร่ำคร่า คาถาที่สี่ธรรมของสัตบุรุษกับอสัตบุรุษห่างกันยิ่งกว่าฟ้ากับดิน โปริสาทอิ่มใจแต่ไม่มีสมบัติบูชาธรรม จึงถวายพรสี่ประการ พระเจ้าสุตโสมทรงประสงค์ให้เลิกกินเนื้อมนุษย์ แต่ขอพรที่ง่ายก่อน ข้อหนึ่งให้โปริสาทอายุยืนร้อยปี ข้อสองให้งดกินกษัตริย์ ข้อสามให้ปล่อยกษัตริย์ร้อยเอ็ดนครกลับบ้านเมือง โปริสาทให้ด้วยความยินดี