อาจารย์เสนกะ

บรรยายแผ่นดินอุดมสมบูรณ์อันเป็นที่ตั้งแคว้นวิเทหะ ราชธานีชื่อกรุงมิถิลา มหานครคับคั่งด้วยผู้คนค้าขาย ปราสาทราชฐานงดงามดั่งทิพยวิมาน พระราชาทรงพระนามว่าพระเจ้าวิเทหราช โปรดให้แต่งตั้งปุโรหิตาจารย์ที่ปรึกษาราชการแผ่นดินในฐานะราชบัณฑิตประจำราชสำนักสี่ท่าน ตามลำดับอาวุโสคืออาจารย์เสนกะ อาจารย์ปุกกุสะ อาจารย์กามินทะ และอาจารย์เทวินทะ บ้านเมืองสงบร่มเย็นรุ่งเรือง แต่พระองค์ยังใฝ่หานักปราชญ์ผู้มีปัญญามาช่วยทำนุบำรุงแว่นแคว้นอยู่เสมอ

รุ่งเช้าปุโรหิตาจารย์ทั้งสี่นำโดยอาจารย์เสนกะเข้าเฝ้า อาจารย์เสนกะเห็นพระพักตร์หมองหม่นจึงทูลถามว่าทรงบรรทมเป็นสุขดีหรือ พระราชาตรัสว่าจะหลับเป็นสุขได้อย่างไร แล้วเล่าพระสุบินให้ช่วยทำนาย อาจารย์เสนกะพิจารณาดวงชะตาของพระองค์และดวงเมืองแล้วทูลว่าเป็นมหามงคล ไม่มีภัยใดแก่พระองค์และราชอาณาจักร พระราชาทรงให้ตรวจดูอีกครั้งให้ถี่ถ้วน โดยมีปุโรหิตาจารย์อีกสามคนคอยเชียร์อยู่ข้าง ๆ แล้วจบตอนว่าอาจารย์เสนกะจะกราบทูลอย่างไร โปรดติดตามตอนต่อไป

มินิซีรีส์ทศชาติชาดก เรื่องมโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่แปด เหยี่ยวโฉบชิ้นเนื้อของคนขายเนื้อบินผ่านสนามที่มโหสถกุมารกับสหายเล่นอยู่ เด็ก ๆ วิ่งไล่ตะโกนจนสะดุดตอไม้ ตกหลุม ขาถลอก มโหสถห้ามเพื่อนแล้วอาสาวิ่งไล่เองโดยสังเกตเงาเหยี่ยวบนพื้น เหยียบเงาแล้วตบมือร้องเสียงดังจนเหยี่ยวตกใจทิ้งชิ้นเนื้อ มโหสถดูเงาแล้วเอามือรองรับไว้ได้ มหาชนโห่ร้องปรบมือ อำมาตย์ที่เฝ้าดูส่งทูตไปกราบทูลพระเจ้าวิเทหราช แต่อาจารย์เสนกะทูลค้านให้รอดูต่อไปก่อน พระราชาจึงจำยอมรอ

มโหสถบัณฑิตต่อ พระเจ้าวิเทหราชทรงสดับรายงานคดีโคด้วยความปราโมทย์ แต่ยังไม่ตรัสชมมาก ทรงถามอาจารย์เสนกะว่าควรรับมโหสถเข้าวังได้หรือยัง เสนกะเห็นพระราชาชื่นชมมโหสถมากก็ขุ่นเคืองและกลัวว่าตนกับสหายจะหมดความสำคัญ จึงทูลว่าคดีตู่ความเป็นเจ้าของทรัพย์เป็นคดีธรรมดา บัณฑิตที่มีปัญญาเพียงเล็กน้อยก็วินิจฉัยได้ มโหสถอาจฉลาดกว่าเด็กทั่วไปแต่ยังไม่ใช่ยอดบัณฑิต ขอให้รอพิจารณาปรีชาญาณต่อไปก่อน พระราชาคล้อยตามและสั่งให้อำมาตย์เฝ้าสังเกตต่อ ผู้บรรยายว่าเสนกะคงไม่ยอมให้มโหสถเข้าวังง่าย ๆ เพราะจะทำให้รัศมีของตนอ่อนลง โปรดติดตามตอนต่อไป

ทูตกราบทูลเรื่องจบ พระเจ้าวิเทหราชทรงเปล่งอุทานว่าบัณฑิตน้อยช่างหลักแหลม ควรรับตัวมาเสียที แล้วหันไปทางอาจารย์เสนกะ อาจารย์เสนกะรู้ว่าจะตรัสอะไรและตระหนี่ในลาภยศ จึงทูลให้รอก่อน อ้างว่าคดีนางยักษิณีแม้ซ่อนเงื่อนแต่เงื่อนสำคัญไม่มีอะไรพิเศษ แค่ดูว่าใครปล่อยเด็กก่อน ถ้านางยักษิณีมีปัญญาแกล้งปล่อยบ้างจะเอาอะไรตัดสิน ที่มโหสถดูฉลาดเพราะนางยักษิณีโง่เพราะความหิว ควรหรือที่จะยกย่องใครว่ามีปัญญาโดยเอาคนโง่เป็นมาตรวัด พระเจ้าวิเทหราชทรงเข้าพระทัยว่าอย่างไรเสนกะก็จะทูลให้รอ จึงตรัสให้ทูตกลับไปบอกอำมาตย์ให้เฝ้าดูต่อไป โปรดติดตามตอนต่อไป

อำมาตย์ที่เฝ้าดูส่งสารทูลพระเจ้าวิเทหราช พระราชาตรัสถามอาจารย์เสนกะว่าควรนำบัณฑิตมาได้หรือยัง อาจารย์เสนกะทูลว่าคดีนี้ใครก็วินิจฉัยได้ ไม่ได้ชื่อว่าเป็นบัณฑิตด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ขอให้รอไปก่อน สารคดีชี้ว่านิสัยอิจฉาริษยาของอาจารย์เสนกะเริ่มปรากฏชัด ช่วงแรกยังชมพระโพธิสัตว์ แต่ภายหลังเกรงว่าตนจะหมดความสำคัญจึงกีดกันทุกเรื่อง ผลของนิสัยอิจฉาคือชาติต่อไปจะเป็นคนอาภัพอับวาสนา ยศศักดิ์น้อย แก้ได้ด้วยการแสดงมุทิตา พลอยยินดีกับผู้อื่นที่ได้ดีมีสุขทันที อย่าให้ความริษยาเข้าครองใจ และนี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้นแห่งการสร้างปัญญาบารมีของมโหสถบัณฑิต

พระเจ้าวิเทหราชได้สดับเรื่องการตัดสินคดีทั้งหมดแล้วทรงปลื้มพระทัย ตรัสถามเสนกะปุโรหิตว่าควรนำบัณฑิตนั้นมาได้หรือยัง อาจารย์เสนกะทูลว่าคดีนี้ใครก็วินิจฉัยได้ บุคคลไม่ชื่อว่าเป็นบัณฑิตด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ขอให้ทรงรอไปก่อน

มหาอำมาตย์อยากกลับไปทูลเองแต่ต้องรอรับสั่ง จึงส่งรายงานผ่านทูตคนสนิท พระเจ้าวิเทหราชอัศจรรย์พระทัยจึงเรียกตัวกลับพระนคร ขณะทูลในท้องพระโรง เหล่าอำมาตย์ราชบัณฑิตพากันวิพากษ์ อาจารย์เสนกะทักท้วงว่าทูลเพ้อพกไม่ได้ อำมาตย์สาบานด้วยสัจวาจาว่าจริงทุกประการ ชาวปาจีนยวมัชฌคามเป็นพยานได้ พระราชาทรงเชื่อเพราะอำมาตย์รับใช้มานานไม่เคยบกพร่อง อำมาตย์ทูลเปรียบว่าแก้วมณีอันล้ำค่าถ้าพบแล้วไม่รีบคว้าไว้อาจไม่มีโอกาสอีก ขอให้รีบเรียกมโหสถเข้าเฝ้า

พระเจ้าวิเทหราชยังไม่ทรงตัดสินเองเพราะเห็นว่าควรปรึกษาอาจารย์เสนกะหัวหน้าปุโรหิตก่อน อาจารย์เสนกะได้ยินว่าท้าวสักกะเสด็จมาประกาศปัญญามโหสถก็ยิ่งขุ่นเคือง ภายนอกนิ่งสุขุมแต่ภายในร้อนด้วยไฟริษยา ทูลทัดทานว่ามโหสถมีปัญญาจริงแต่ยังอยู่ในแว่นแคว้นของพระองค์อยู่แล้ว บ้านเมืองสงบไม่มีราชศัตรูมาช้านาน ไม่จำเป็นต้องรีบร้อน ขอให้รอดูอีกสักพัก พระราชาถึงกับนิ่งอึ้ง จบด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

สารคดีทศชาติชาดก เรื่องมโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่สิบเก้า พระเจ้าวิเทหราชได้ยินรายงานว่าท้าวสักกะมาทดลองปัญญามโหสถ จึงเรียกมหาอำมาตย์กลับมาเล่า มหาอำมาตย์ทูลว่าแก้วมณีเมื่อพบแล้วไม่รีบคว้าไว้หากสูญหายจะน่าเสียดาย ให้เรียกมโหสถเข้าเฝ้าโดยเร็ว พระราชาหารืออาจารย์เสนกะ ซึ่งยิ่งขุ่นเคืองใจที่ท้าวสักกะมาประกาศปัญญาของมโหสถ จึงทูลทัดทานว่าบ้านเมืองเป็นปกติสุขไม่มีความจำเป็นเร่งด่วน เมื่อพระราชาแย้งว่าคดีที่ผ่านมามีหลักฐานชัดแล้ว เสนกะก็อ้างว่าช้าเป็นการนานเป็นคุณ แล้วทูลให้ถือโอกาสทดลองปัญญามโหสถไปด้วย เหมือนกำลังม้ารู้ได้จากฝีเท้า กำลังโครู้ได้จากการบรรทุก กำลังบัณฑิตรู้ได้จากการงาน ถ้ามโหสถเป็นบัณฑิตจริงก็จะผ่านได้ดุจทองชมพูนุท พระราชาคล้อยตามและให้เสนกะเป็นผู้คิดปัญหาทดลอง

สารคดีมโหสถบัณฑิตตอนที่สิบเก้าต่อ วันหนึ่งราชบุรุษจากราชสำนักมาที่หมู่บ้านปาจีนยวมัชฌคาม (สะกดตามที่ถอดได้ ยังไม่ยืนยัน) พร้อมท่อนไม้ตะเคียนกลมยาวหนึ่งคืบ ประกาศพระบรมราชโองการของพระเจ้าวิเทหราชแห่งมิถิลานครให้ตอบว่าทางไหนเป็นโคน ทางไหนเป็นปลาย ภายในหนึ่งวันหนึ่งคืน ไม่งั้นถูกปรับพันกหาปณะ ปัญหานี้อาจารย์เสนกะตั้งขึ้นเพื่อทดลองปัญญามโหสถโดยเฉพาะ จบตอนด้วยคำถามว่ามโหสถจะแก้อย่างไร โปรดติดตามตอนต่อไป

มินิซีรีส์มโหสถบัณฑิตในทศชาติชาดก (ไฟล์เข้าเรื่องกลางตอน) มโหสถรู้ว่าพระราชาทดลองปัญญาจึงผูกปริศนาส่งมา แม้จับท่อนไม้ตะเคียนก็รู้ทันทีว่าทางไหนโคนทางไหนปลาย แต่เพื่อให้มหาชนเห็นเอง จึงให้นำภาชนะใส่น้ำเต็ม ผูกเชือกตรงกึ่งกลางท่อนไม้แล้วหย่อนลงผิวน้ำ ข้างหนึ่งจมมากกว่า อธิบายว่าส่วนโคนเกิดก่อนเจริญก่อน เนื้อไม้จึงแน่นและหนักกว่า ชาวบ้านสรรเสริญแล้วส่งตัวแทนไปกราบทูลพระเจ้าวิเทหราชว่าด้านที่ทำเครื่องหมายไว้เป็นโคน พระราชาตรัสถามว่าใครไขปริศนา ตัวแทนทูลว่ามโหสถกุมารบุตรสิริวัฒกเศรษฐี พระองค์แย้มพระสรวลแล้วตรัสกับอาจารย์เสนกะว่าอย่างไรเสียมโหสถก็ต้องรู้ แล้วปรึกษาแผนทดลองปัญญาครั้งต่อไป

หลังดนตรีเปิด เป็นเทปทศชาติชาดก เรื่องมโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่ 25 ชาวบ้านปาจีนยวมัชฌคามลองสอดเชือกเส้นเล็กเข้ารูแก้วมณีที่เป็นเกลียวแปดคดไม่สำเร็จ จึงไปแจ้งสิริวัฑฒกะเศรษฐี มโหสถขอดูแก้ว แล้วขอน้ำผึ้งมาหยดที่รูทั้งสองด้าน ชุบปลายขนสัตว์สีทองด้วยน้ำผึ้ง แล้ววางไว้ที่รังมดคันไฟ มดถูกน้ำผึ้งล่อก็คลานเข้าไปกัดกินด้ายเก่าและดึงด้ายใหม่ไปตามเกลียวจนโผล่อีกด้าน ส่งแก้วมณีคืนพระเจ้าวิเทหราช ซึ่งเป็นสมบัติตกทอดจากพระเจ้ากุสราช พระราชาทรงพอพระทัย แต่อาจารย์เสนกะก็ยังทูลแนะให้หาอุบายทดลองปัญญามโหสถต่อ

ทศชาติชาดก เรื่องมโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่ 27 มโหสถกุมารเห็นโคมงคลของพระราชาก็ขำในใจ ถามว่าใครกล้าอาสาไปกราบทูลพระราชา ชายคนหนึ่งรับอาสา มโหสถซักซ้อมแผนการ วันต่อมาพระเจ้าวิเทหราชได้ยินเสียงร้องไห้ ชายผู้นั้นกราบทูลว่าบิดาปวดท้องคลอดมาเจ็ดวันแล้วยังไม่คลอด พระราชาตรัสว่าพ่อเป็นผู้ชายจะคลอดลูกได้อย่างไร ชายนั้นจึงทูลย้อนว่าถ้าอย่างนั้นโคมงคลตัวผู้ที่ส่งไปให้ชาวบ้านปาจีนยวมัชฌคามทำให้ตกลูกจะสมเหตุสมผลหรือ ท้องพระโรงเงียบกริบ พระราชารู้ทันทีว่าเป็นอุบายของมโหสถ ชื่นชมว่าคมคาย แต่ยังรับตัวเข้าวังไม่ได้เพราะติดคำทัดทานของอาจารย์เสนกะ จึงให้ส่งโคมงคลคืน ลูกโคจะมีหรือไม่ไม่ติดใจ ชาวบ้านพากันสรรเสริญมโหสถ

พระเจ้าวิเทหราชเรียกอาจารย์เสนกะมาปรึกษาอุบายทดลองปัญญามโหสถครั้งต่อไป แล้วประกาศแก่ชาวปาจีนยวมัชฌคามว่าพระราชาปรารถนาจะเล่นชิงช้าที่ทำด้วยเชือกทราย เพราะเชือกทรายเส้นเก่าในพระราชสำนักเริ่มผุ ให้ชาวบ้านฟั่นเชือกทรายเส้นใหม่มาถวาย ไม่เช่นนั้นจะปรับพันกหาปณะ ซึ่งเป็นปัญหานามธรรมที่แม้พระราชาเองก็มองไม่เห็นทางแก้ ชาวบ้านกลุ้มใจแต่ผู้เฒ่ามั่นใจว่ามโหสถจะบอกว่าเรื่องเล็ก มโหสถเห็นว่าต้องย้อนถาม จึงเรียกตัวแทนชาวบ้านมาสอนวิธีย้อนปัญหาและกำชับให้กราบทูลตามนั้นโดยไม่หวั่นเกรง จบตอนให้ติดตามตอนต่อไป ท้ายช่วงผู้ดำเนินรายการบอกว่าต้องรออีก 24 ชั่วโมงกว่าปัญหานี้จะเฉลย

ชายนั้นดีใจที่ทุกอย่างเป็นไปตามแผนของมโหสถ จึงทูลย้อนถามว่าเมื่อในวังยังไม่เคยมีเชือกทราย ก็ไม่เคยมีใครเล่นชิงช้าสายเชือกทราย พระองค์มั่นพระทัยหรือว่าชาวบ้านจะหามาถวายได้จริง พระราชาอึกอักแล้วตรัสว่าย้อนปัญหาได้คมคาย ถามว่าใครส่งมา ทูลว่ามโหสถบัณฑิตบุตรท่านสิริวัฒกะ พระราชาปีติโสมนัส ให้กลับไปบอกมโหสถว่าพอพระทัย พระราชทานรางวัล แล้วเรียกอาจารย์เสนกะมาหารือว่าจะรับมโหสถเข้าราชสำนัก แต่ถูกอาจารย์เสนกะทูลขอให้ยับยั้งไว้ก่อนอีกเช่นเคย โปรดติดตามตอนต่อไป

ทศชาติชาดก เรื่องมโหสถบัณฑิต ตอนที่ 31 ตัวแทนชาวบ้านปาจีนยวมัชฌคามเข้าเฝ้า ทูลว่ากำลังฟั่นเชือกทรายอยู่แต่ไม่รู้ว่าจะให้ฟั่นกี่เกลียว เส้นใหญ่และยาวเท่าไร ขอพระราชทานเชือกทรายเก่าไปเป็นแบบสักคืบหนึ่ง พระราชาตรัสว่าในวังไม่เคยมีเชือกทราย ชายผู้นั้นจึงทูลย้อนว่าเมื่อพระองค์หาแบบให้ไม่ได้ ชาวบ้านจะฟั่นถวายได้อย่างไร พระราชาทรงทราบว่ามโหสถเป็นผู้คิด ก็พอพระทัย พระราชทานรางวัล แล้วหารือกับอาจารย์เสนกะจะรับมโหสถเข้าราชสำนัก แต่ถูกทัดทานไว้เช่นเคย

อุบายย้อนปัญหาครั้งนี้ยิ่งทำให้พระเจ้าวิเทหราชพอพระทัยในความฉลาดของมโหสถ ทรงระลึกถึงบททดสอบแต่ละข้อที่มโหสถแก้ได้ทุกครั้ง ทรงดำริว่าบัณฑิตน้อยชื่อมโหสถได้ครองหัวใจของเราไว้แล้ว คราวนี้ไม่ว่าอาจารย์เสนกะจะเห็นด้วยหรือไม่ก็จะรับมโหสถเข้าราชสำนักให้ได้ จึงรับสั่งให้เรียกอาจารย์เสนกะมาเข้าเฝ้า เสนกะเห็นพระพักตร์เคร่งขรึมต่างจากทุกครั้ง แม้ตระหนักในปัญญาของมโหสถ แต่ความริษยาครอบงำจึงคิดแต่หาทางประวิงเวลาให้พระราชาเลิกล้มพระดำริ เมื่อเหตุการณ์ไม่เป็นดังคาด จึงทูลว่ามโหสถปรีชาหลักแหลมสมควรเป็นราชบัณฑิตโดยแท้ พระราชาจึงตรัสถามว่าควรรับตัวมาในวันนี้เลยใช่หรือไม่

อาจารย์เสนกะทูลว่าคนในโลกแม้ฉลาดเพียงใด หากยังเป็นเด็กก็ยากจะรู้จักระวังยับยั้งอย่างผู้ใหญ่ ถ้าถูกยกย่องสูงก่อนถึงเวลาอันควร อาจสำคัญตนเหนือผู้อื่น เกิดความทะนงเหิมเกริมในลาภยศ พระราชาถามว่าหมายถึงมโหสถหรือ เสนกะรีบปฏิเสธแล้วทูลยืดยาวว่ามั่นใจในปัญญาของมโหสถ แต่ยังรับรองคุณธรรมไม่ได้ว่าเมื่อโตขึ้นจะดำรงตนเป็นราชบัณฑิตผู้ทรงธรรมได้นานเพียงใด หากภายหลังทำผิดจนต้องลงพระราชอาญาก็จะทำได้ไม่ถนัดเพราะรับมาเป็นกรณีพิเศษ เหมือนคนก่อกองทรายด้วยมือทั้งสอง แต่สุดท้ายไม่พอใจก็ต้องทำลายด้วยเท้า เสนกะทูลเช่นนี้ให้ดูเป็นผู้รักษาพระเกียรติ แต่พระราชาทรงนิ่ง ในพระทัยมีแต่มโหสถ จบด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

ทศชาติชาดก มโหสถบัณฑิต ตอนที่สามสิบห้า ทวนจากตอนที่แล้วว่าพระเจ้าวิเทหราชทรงทราบว่าปัญหาส่งสระเป็นอุบายของมโหสถ ทรงระลึกถึงบททดสอบที่มโหสถแก้ได้ทุกข้อ ทรงโสมนัสว่าบัณฑิตน้อยได้หัวใจของพระองค์ไปแล้ว ตัดสินพระทัยว่าไม่ว่าอาจารย์เสนกะจะเห็นด้วยหรือไม่จะรับมโหสถเข้าวัง รับสั่งเรียกอาจารย์เสนกะเข้าเฝ้า เสนกะยิ่งกระอักกระอ่วนใจ ทูลว่าคนฉลาดแค่ไหนถ้ายังเป็นเด็กก็ยากจะรู้จักยับยั้ง หากรีบแต่งตั้งเป็นราชบัณฑิต ภายหลังอาจทะนงตนจนทำผิดต้องลงพระราชอาญา เหมือนก่อกองทรายด้วยมือแล้วต้องทำลายด้วยเท้า พระราชาทรงนิ่งฟัง ในพระทัยมีแต่มโหสถ คำทูลแม้มีเหตุผลก็ยับยั้งพระประสงค์ไม่ได้

พระเจ้าวิเทหราชไม่ใส่พระทัยคำทัดทานของเสนกะอีก วันต่อมาตัดสินพระทัยเด็ดขาดจะเสด็จไปรับมโหสถที่บ้านปาจีนยวมัชฌคามด้วยพระองค์เอง รับสั่งราชวัลลภจัดขบวนม้า แล้วเสด็จนำขบวนออกจากพระนครไปโดยไม่รอสิ่งใด ขณะนั้นอาจารย์เสนกะกับปุโรหิตทั้งสาม คือปุกกุสะ กามินทะ และเทวินทะ กำลังปรึกษากันว่าจะประวิงพระราชาไว้ไม่ให้รับมโหสถ โดยไม่รู้ว่าพระราชาเสด็จไปแล้ว เสนกะถามอย่างร้อนรนว่ามีลู่ทางดี ๆ บ้างไหม ทั้งที่รู้ว่าไม่มีใครหลักแหลมกว่าตน ปุโรหิตทุกคนส่ายหน้า ปุกกุสะผู้อาวุโสสูงสุดว่าท่านเป็นที่พึ่งของพวกเรา ถ้าท่านสิ้นปัญญาแล้วพวกเราจะเอาปัญญามาจากไหน เสนกะห่อเหี่ยวใจแต่ยังไม่สิ้นหวัง

เสนกะได้ยินเสียงพนักงานในวังที่ชอบพอกันมานานส่งเสียงมาแต่ไกล มาบอกอย่างกระหืดกระหอบว่าพระราชาเสด็จไปบ้านปาจีนยวมัชฌคามแล้ว ปุโรหิตทั้งหมดตื่นตะลึง เสนกะแทบหัวใจวาย พนักงานแปลกใจว่าทำไมตกใจขนาดนั้น เสนกะได้สติจึงกลบเกลื่อนว่าไม่คิดว่าพระองค์จะตัดสินพระทัยเร่งด่วนเช่นนี้ ขอบใจและกำชับให้นำข่าวคืบหน้ามาบอก ผู้บรรยายสรุปว่าความริษยาเมื่อครอบงำใจทำให้ทนไม่ได้เมื่อเห็นผู้อื่นได้ดีกว่า จากคนมีปัญญาสง่าผ่าเผยต้องปิดบังการกระทำที่ไม่ซื่อจนไร้ยศศักดิ์ ยกพุทธพจน์ว่าผู้มีใจริษยามุ่งร้ายในลาภสักการะของผู้อื่น ตายไปย่อมเข้าถึงอบาย เกิดเป็นมนุษย์ย่อมมีศักดาน้อย จึงไม่ควรริษยาใครแม้นิด ส่วนพระราชาที่กำลังเสด็จไปรับมโหสถจะราบรื่นหรือไม่โปรดติดตามตอนต่อไป ท้ายเทปครูไม่ใหญ่บ่นสั้น ๆ ว่าฟังไม่จบสักที

ทศชาติชาดกเรื่องมโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่ 36 พระเจ้าวิเทหราชทรงตั้งพระทัยรับมโหสถเข้าราชสำนัก ไม่ฟังคำทัดทานของเสนกะอีก ทรงให้ราชบุรุษเตรียมขบวนม้าแล้วเสด็จมุ่งสู่บ้านปาจีนยวมัชฌคาม ขณะนั้นอาจารย์เสนกะกับสหายปุโรหิตทั้งสามกำลังปรึกษาว่าจะกีดกันมโหสถอย่างไร พนักงานในวังมาแจ้งว่าพระราชาเสด็จไปแล้ว เสนกะตกใจแทบหัวใจวายแล้วกลบเกลื่อนว่าไม่คิดว่าจะทรงรีบเช่นนี้ ฝ่ายพระราชาทรงควบม้ามงคลอัสดรไปได้เพียงทอดเดียว กีบเท้าม้าถลำลงร่องระแหงดินกระแทกก้อนหินจนแตกเลือดออก วิ่งต่อไม่ได้ จึงต้องเสด็จกลับพระนครด้วยความเสียพระทัย

เสนกะกับสหายปุโรหิตรู้ข่าวว่าพระราชาเสด็จกลับก่อนถึงหมู่บ้าน ก็ดีใจที่ประวิงเวลาได้ จึงรีบเข้าเฝ้าทูลถาม เมื่อพระราชาตรัสเล่าอุบัติเหตุ เสนกะนึกกระหยิ่มว่าคราวนี้เป็นทีของเรา ทูลด้วยน้ำเสียงแสดงความจงรักภักดีว่าที่ทัดทานไว้แต่แรกเพราะเหตุนี้ การเสด็จไปโดยไม่รอจึงมีเหตุให้กีบเท้าม้าบาดเจ็บสาหัส แปลว่าการนี้ยังไม่เหมาะ หรือบุคคลนั้นยังไม่คู่ควรแก่ตำแหน่งราชบัณฑิต พระเจ้าวิเทหราชทรงนิ่งเฉย แต่ไม่ได้ทรงเห็นด้วย เพียงยังเสียพระทัยที่พระประสงค์ยังไม่สำเร็จ

เสนกะมั่นใจว่าพระราชาคงรับมโหสถเข้าราชสำนักแน่ ใคร่ครวญว่าถ้าขืนคัดค้านต่อไปจะไม่เป็นที่พอพระทัย การอยู่ในราชสำนักจะไม่ปลอดภัย และการแสดงความในใจโจ่งแจ้งไม่ใช่วิธีของผู้ฉลาด จึงปล่อยไปตามสถานการณ์ก่อน รอมโหสถเข้ามาแล้วค่อยหาทางจัดการ และคิดจะใช้เงื่อนเรื่องกีบเท้าม้าพระที่นั่งแตกเป็นปริศนานำร่องให้มโหสถ สองสามวันต่อมาพระเจ้าวิเทหราชเสด็จออกท้องพระโรง ตรัสกับเสนกะก่อนถึงเรื่องจะรับมโหสถเข้าราชสำนักเป็นครั้งที่สอง เสนกะเตรียมอุบายไว้แล้วจึงรีบทูลสนับสนุน แต่จะทูลว่าอย่างไรโปรดติดตามตอนต่อไป

เทปทศชาติชาดก เรื่องมโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่สามสิบแปด ต่อจากตอนที่แล้ว อาจารย์เสนกะทูลพระเจ้าวิเทหราชว่าถ้าจะรับมโหสถเข้ามาอยู่ในราชสำนักจริง ก็อย่าเสด็จไปเอง เพียงส่งทูตไปพร้อมตั้งปัญหาทดสอบอีกข้อ คือให้มโหสถส่งม้าอัสดรมาถวาย ถ้าจะส่งม้ามาก็จงมาด้วย หากจะส่งม้าตัวประเสริฐมาก็จงส่งบิดามาด้วย เมื่อทูตไปถึงเรือนของสิริวัฑฒกเศรษฐี ท่านเศรษฐีเข้าใจว่าพระราชาต้องการม้าพันธุ์ดีจึงเตรียมคัดม้า มโหสถห้ามไว้ว่ามีปมปัญหาอยู่ พระราชาเพียงอยากพบลูกกับพ่อ ขอให้บิดาพร้อมอนุเศรษฐีพันคนเดินทางไปเฝ้าก่อน เมื่อลูกไปถึงแล้วพระราชาให้เลือกที่นั่ง ลูกจะชำเลืองดูพ่อ ให้พ่อลุกจากที่นั่งแล้วเรียกลูกมานั่งตรงนั้น ปัญหาวันนี้ก็จะจบ

มินิซีรีส์ทศชาติชาดก มโหสถบัณฑิต ผู้ยิ่งด้วยปัญญาบารมี ตอนที่ 42 ทวนจากตอนที่แล้วที่มโหสถทูลถามพระเจ้าวิเทหราชว่าถ้าทรงเห็นว่าบิดาย่อมประเสริฐกว่าบุตร (มีบรรทัด jingle ถอดซ้ำแทรกราวครึ่งนาที) แล้วทูลให้ทรงเลือกระหว่างลากับม้าอัศดร พระเจ้าวิเทหราชทรงเห็นจริงตามนั้น พระพักตร์ที่โศกสลดกลับเปล่งปลั่ง ข้าราชบริพารปรบมือ อาจารย์เสนกะนิ่งอึ้งหน้าซีดเพราะแทนที่จะได้หยามมโหสดกลับต้องยอมจำนน พระราชาหลั่งน้ำจากสุวรรณภิงคารลงในมือสิริวัฒกเศรษฐีบิดาของมโหสถ ประกาศให้ปกครองปาจีนยวมัชฌคามเยี่ยงพระราชา แล้วทรงขอรับมโหสถไว้เป็นราชบุตร

พระเจ้าวิเทหราชถามว่ามโหสถจะเป็นข้าหลวงฝ่ายในหรือฝ่ายนอก มโหสถคิดว่าบริวารมีมากถ้าอยู่ในวังจะแออัด จึงขอเป็นข้าหลวงเรือนนอก พระราชาพระราชทานเคหสถานและเครื่องอุปโภคบริโภคให้มโหสถและกุมารบริวารหนึ่งพันคน นับแต่นั้นมโหสถเข้าเฝ้าช่วยราชกิจเป็นประจำ แต่ต้องเผชิญอาจารย์ทั้งสี่ที่มีอาจารย์เสนกะเป็นผู้นำ ซึ่งคอยหาทางเล่นงานอยู่ทุกขณะ จึงต้องระวังตัวไม่ให้พลาดพลั้ง ส่วนพระราชาก็อยากทดลองปรีชาสามารถของมโหสถด้วยพระเนตรของพระองค์เอง

พระเจ้าวิเทหราชให้ไปเรียกอาจารย์เสนกะมาหารือว่าควรให้คนไปนำแก้วมณีมาหรือไม่ อาจารย์เสนกะทูลว่าเป็นมงคล แก้วมณีคู่ควรกับพระราชาผู้มีบารมี พระราชากังวลว่าเห็นแต่แสง แก้วมณีคงอยู่ลึกถึงก้นสระ อาจารย์เสนกะเห็นโอกาสจะสนองงานให้พอพระทัย จึงรับอาสาว่าไม่ยาก แค่ให้คนช่วยกันวิดน้ำออกแล้วค้นหา คาดว่าภายในวันเดียวจะนำมาถวายได้ พระราชาจึงรับสั่งให้รีบไปโดยเร็ว

อาจารย์เสนกะเกณฑ์ทหารและชาวเมืองชายฉกรรจ์นับร้อยไปชุมนุมที่ริมสระ ชี้แจงพระราชโองการแล้วสั่งให้เริ่มวิดน้ำ ใช้เวลาครึ่งค่อนวันจนน้ำแห้งขอด แต่ไม่มีใครเห็นแก้วมณี จึงสั่งให้ลอกโคลนตมขึ้นอีกชั้นก็ยังไม่พบ คนเริ่มบ่นท้อใจและกังขา อาจารย์เสนกะขุ่นเคืองว่าเมื่อครู่ยังเห็นแสงแวววาวอยู่แท้ ๆ สีหน้าผิดหวัง เกรงจะต้องเสียหน้าอีกคราว แต่ยังสั่งให้ค้นต่อราวกับคุ้ยโคลนหาเกล็ดทอง ผู้คนยังทำตามด้วยความเคารพในพระราชา ส่วนผลการค้นหาจะเป็นอย่างไร โปรดติดตามตอนต่อไป