ปัญหาท่อนไม้ตะเคียน

สารคดีมโหสถบัณฑิตตอนที่สิบเก้าต่อ วันหนึ่งราชบุรุษจากราชสำนักมาที่หมู่บ้านปาจีนยวมัชฌคาม (สะกดตามที่ถอดได้ ยังไม่ยืนยัน) พร้อมท่อนไม้ตะเคียนกลมยาวหนึ่งคืบ ประกาศพระบรมราชโองการของพระเจ้าวิเทหราชแห่งมิถิลานครให้ตอบว่าทางไหนเป็นโคน ทางไหนเป็นปลาย ภายในหนึ่งวันหนึ่งคืน ไม่งั้นถูกปรับพันกหาปณะ ปัญหานี้อาจารย์เสนกะตั้งขึ้นเพื่อทดลองปัญญามโหสถโดยเฉพาะ จบตอนด้วยคำถามว่ามโหสถจะแก้อย่างไร โปรดติดตามตอนต่อไป

มินิซีรีส์มโหสถบัณฑิตในทศชาติชาดก (ไฟล์เข้าเรื่องกลางตอน) มโหสถรู้ว่าพระราชาทดลองปัญญาจึงผูกปริศนาส่งมา แม้จับท่อนไม้ตะเคียนก็รู้ทันทีว่าทางไหนโคนทางไหนปลาย แต่เพื่อให้มหาชนเห็นเอง จึงให้นำภาชนะใส่น้ำเต็ม ผูกเชือกตรงกึ่งกลางท่อนไม้แล้วหย่อนลงผิวน้ำ ข้างหนึ่งจมมากกว่า อธิบายว่าส่วนโคนเกิดก่อนเจริญก่อน เนื้อไม้จึงแน่นและหนักกว่า ชาวบ้านสรรเสริญแล้วส่งตัวแทนไปกราบทูลพระเจ้าวิเทหราชว่าด้านที่ทำเครื่องหมายไว้เป็นโคน พระราชาตรัสถามว่าใครไขปริศนา ตัวแทนทูลว่ามโหสถกุมารบุตรสิริวัฒกเศรษฐี พระองค์แย้มพระสรวลแล้วตรัสกับอาจารย์เสนกะว่าอย่างไรเสียมโหสถก็ต้องรู้ แล้วปรึกษาแผนทดลองปัญญาครั้งต่อไป