ประเภทสารคดี

เล่าว่ากุฎุมพีผู้น้องออกไปตรวจไร่อ้อย ก่อนกลับตัดอ้อยสองลำผูกเหนือรอยตัดไว้ คิดว่าลำหนึ่งจะให้พี่ชายอีกลำเป็นของตน เช้าวันนั้นพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่งออกจากนิโรธสมาบัติ ตรวจดูว่าใครควรได้บุญ เห็นกุฎุมพีผู้น้องเข้ามาในข่ายพระญาณ จึงถือบาตรและจีวรเหาะมาจากภูเขาคันธมาทน์ด้วยกำลังฤทธิ์ มายืนเบื้องหน้าเขา กุฎุมพีเกิดศรัทธา ลาดผ้าเป็นอาสนะกราบนิมนต์ให้นั่ง แล้วเทน้ำอ้อยส่วนของตนใส่บาตรถวาย เกิดปีติเป็นล้นพ้นจึงถวายส่วนของพี่ชายอีก คิดว่าถ้าพี่ชายต้องการทรัพย์ก็จะให้ทรัพย์ ถ้าต้องการส่วนบุญก็จะให้ส่วนบุญ แล้วอธิษฐานขอเสวยสมบัติในเทวโลกและมนุษยโลกและขอบรรลุธรรมที่ท่านบรรลุแล้ว พระปัจเจกพุทธเจ้าให้พรและอธิษฐานให้กุฎุมพีได้เห็นท่านนำอ้อยไปถวายพระปัจเจกพุทธเจ้าอีกห้าร้อยองค์ กุฎุมพียิ่งปีติ แล้วนำข่าวบุญไปแจ้งพี่ชายให้อนุโมทนา พี่ชายก็อธิษฐานขอบรรลุธรรมเช่นกัน

เล่าว่าด้วยอานุภาพบุญนั้น เมื่อทั้งสองละโลกก็ไปเกิดในเทวโลกเสวยทิพยสมบัติหนึ่งพุทธันดร ถึงสมัยพระวิปัสสีสัมมาสัมพุทธเจ้าก็มาเกิดเป็นพี่น้องกันอีกในตระกูลเศรษฐี นครพันธุมดี พี่ชายชื่อเสนะ น้องที่ถวายน้ำอ้อยชื่ออปราชิต เมื่อบิดามารดาล่วงลับ พี่ชายทราบข่าวว่าพระรัตนตรัยบังเกิดขึ้นแล้วในโลก จึงตามมหาชนไปฟังธรรมแล้วออกบวช ปฏิบัติธรรมไม่นานก็บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ น้องชายจึงถวายทานแด่พระวิปัสสีพุทธเจ้าพร้อมภิกษุสงฆ์ตลอดเจ็ดวัน แล้วขอคำแนะนำว่าผู้ครองเรือนควรทำบุญอะไร พระพี่ชายแนะให้สร้างพระคันธกุฎีถวายพระศาสดา อปราชิตจึงสละทรัพย์มหาศาลสร้างพระคันธกุฎีด้วยรัตนะเจ็ดประการ ทั้งเสา หน้าต่าง ฝา ขื่อ กระทั่งกระเบื้องมุงหลังคา ระหว่างสร้าง หลานชายขอร่วมบุญแต่อปราชิตไม่อนุญาตเพราะจะสร้างเป็นของส่วนตัว หลานจึงสร้างศาลารายด้วยรัตนะเจ็ดประการที่หน้าพระคันธกุฎีแทน ด้วยบุญนั้นหลานชายจึงมาเกิดเป็นเมณฑกเศรษฐี

สารคดีย้อนเหตุการณ์การลอบทำร้ายพระสงฆ์ในจังหวัดปัตตานีเมื่อวันที่ 16 ตุลาคม 2548 ซึ่งเป็นเหตุสะเทือนขวัญและสร้างความสลดใจให้ชาวไทยพุทธและมุสลิมอย่างมาก คนร้ายรุมเผากุฏิที่มีเด็กวัดสามคน โดยยิงเข้ามาก่อน เด็กวัดถูกกระสุนตายทันทีคนหนึ่ง อีกคนวิ่งหนีไปล้มกลางทางแล้วถูกยิงซ้ำ คนร้ายลากศพมาไว้ที่กุฏิและวางเพลิงเผาสองศพ ส่วนภาพที่สะเทือนใจชาวพุทธที่สุดคือการทำร้ายหลวงตา คนร้ายยิงปืนเข้าไปก่อน แล้วกระชากประตูจนไม้หลุด แล้วฟันหลวงตา ระหว่างฟันยังมีเสียงล้อเลียนแกล้งทำเป็นว่าตัวเองเจ็บด้วย เสร็จแล้วยังหัวเราะ แล้วยังเผาซ้ำอีกทั้งที่ท่านมรณภาพแล้ว ครูไม่ใหญ่ว่าคนที่ทำได้อย่างนี้ใจไม่ใช่ใจมนุษย์ แม้สัตว์ป่าก็ยังทำร้ายเฉพาะเมื่อรู้สึกว่ามีภัยหรือหิวอาหารเท่านั้น

สารคดีสัมภาษณ์พระในพื้นที่ที่ยืนยันว่าไม่เคยคิดจะออกจากพื้นที่เลย ยิ่งเกิดเหตุการณ์อย่างนี้ยิ่งทิ้งไปไม่ได้ ถ้าจะทิ้งก็ไม่ใช่ทิ้งเพราะภัยอย่างนี้ ยิ่งต้องอยู่และต้องเป็นหลักให้ได้ อีกรูปหนึ่งบอกว่าไม่เสียใจ ไม่หวั่นไหว เพราะตั้งมั่นอยู่ในคุณธรรม อะไรจะเกิดก็เกิด เกิดตรงไหนก็ดับตรงนั้น เราถือสัจจะแบบชาวพุทธ ต้องทำดีและต้องเป็นผู้ให้ พระพุทธเจ้าสอนไว้แล้วจึงไม่ต้องกลัว และขอยืนยันกับกำลังใจที่ส่งมาว่าอาตมาไม่คิดจะหนีไปไหน จะสู้อยู่ที่นี่ ความเป็นสมณะความเป็นพระอยู่ที่นี่

พระในพื้นที่เล่าว่าไปงานถวายสังฆทานพระสงฆ์สามจังหวัดทุกครั้ง และรู้สึกได้ถึงน้ำใจ ความต่อเนื่อง และความจริงใจของทางวัดพระธรรมกาย รู้สึกว่ามีคณะเดียวที่ทำต่อเนื่องและสม่ำเสมอ ยอมรับว่าแต่ก่อนเคยมองธรรมกายด้วยแง่มุมแปลก ๆ อยู่บ้าง แต่ตอนนี้รู้สึกว่าเขาห่วงใย และเชื่อว่าทุกวัดในเขตที่ได้รับผลกระทบก็รู้สึกอย่างเดียวกัน อีกรูปหนึ่งบอกว่ามูลนิธิวัดพระธรรมกายที่นำโดยพระราชภาวนาวิสุทธิ์เป็นส่วนหนึ่งที่ให้กำลังใจพุทธบริษัทและพระสงฆ์ในสามสี่จังหวัดภาคใต้ให้อยู่ปกป้องพระศาสนาต่อไป และถือว่าเป็นผู้ริเริ่มจุดติขึ้นก่อนเพื่อน เพราะทางราชการบอกว่าจะช่วยแต่ยังไม่เห็นเป็นรูปธรรม

รายการทำดีหนูก็ทำได้พาไปที่เมืองเก่าแก่ทางภาคเหนือที่รักษาพระพุทธศาสนามาอย่างเหนียวแน่นนับพันปี เพื่อเยี่ยมน้อง ๆ ที่โรงเรียนอนุบาลลำพูน จังหวัดลำพูน ซึ่งช่วงนี้จัดกิจกรรมส่งน้ำใจสู่ชาวใต้และพุทธบุตรที่อยู่ในสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ทั้ง 266 วัด พิธีกรชมความร่วมมือร่วมใจของนักเรียนในการรักษาพระพุทธศาสนา ว่าด้วยพลังตัวเล็ก ๆ ก็ช่วยกันได้ทุกคน แล้วครูอาจารย์ให้กำลังใจพระภิกษุสามเณรในจำนวนสองร้อยกว่าวัดที่ต้องเดือดร้อน ขาดขวัญและกำลังใจ ชีวิตและทรัพย์สินถูกรบกวนขาดความปลอดภัย ว่าสิ่งที่ท่านทำเป็นสิ่งดีงาม พวกเราที่อยู่ทางภาคเหนือทั้งครูและอาจารย์ทุกท่านขอเป็นกำลังใจให้ท่านอยู่อย่างมีความสุขและปฏิบัติศาสนกิจต่อไป เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรให้พระพุทธศาสนา

สารคดีข่าวพิธีถวายปัจจัยและตักบาตรข้าวสารอาหารแห้งแด่พระภิกษุคณะสงฆ์หมู่ใหญ่ในสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยประธานกล่าวว่ารู้สึกเป็นเกียรติที่ได้มาร่วมบุญและเป็นประธานในพิธี งานได้รับความเมตตาจากเจ้าคณะจังหวัดปัตตานีเป็นประธานฝ่ายสงฆ์กล่าวสัมโมทนียกถา มีการอุทิศบุญกุศลให้กับผู้วายชนม์จากเหตุการณ์ความไม่สงบในสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ พร้อมทำบุญตักบาตรข้าวสารอาหารแห้ง โดยได้รับความร่วมมือจากนักเรียน นักศึกษา และประชาชน ที่สละเวลามาร่วมงานแม้ติดภารกิจ ทุกคนประทับใจที่เห็นพลังความสามัคคีทั้งของพระภิกษุสงฆ์และพี่น้องพุทธศาสนิกชน ซึ่งเป็นภาพที่ปรารถนาให้เกิดขึ้นในสามจังหวัด เพราะสิ่งสำคัญคือทำอย่างไรให้เกิดความสมานฉันท์และความรักความสามัคคีในคนไทยที่อาศัยอยู่ในแผ่นดินนั้น

ผู้ร่วมงานให้สัมภาษณ์ว่างานวันนี้ทุกอย่างเรียบร้อยดีมาก และขออนุโมทนากับคณะสงฆ์ทั้งหมด โดยเฉพาะหลวงพ่อพระราชภาวนาวิสุทธิ์ ขอให้ท่านเจริญยิ่ง ๆ ขึ้นไป อีกคนบอกว่ามาร่วมงานแล้วรู้สึกภูมิใจในความเป็นชาวพุทธ เพราะเป็นการร่วมทำบุญตักบาตรตามวิถีของชาวพุทธ สะท้อนความเป็นไทยทั้งกิริยามารยาทและความเข้าใจในหลักธรรมที่ลึกซึ้ง ตลอดจนพิธีกรรมที่ถูกต้องตามหลัก โดยมีชุดจากส่วนกลางคือวัดพระธรรมกายมาช่วยจัดสถานที่เสริมกับทางในพื้นที่ ทำให้เป็นการเรียนรู้รูปแบบของชาวพุทธที่ถูกต้องดีงาม และกิจกรรมแบบนี้เป็นขวัญกำลังใจให้พี่น้องชาวไทยพุทธที่ยังอยู่ในพื้นที่ซึ่งยังไม่ทราบว่าอะไรจะเกิดขึ้นต่อไป และเป็นการบำรุงขวัญให้พระภิกษุสงฆ์ซึ่งเป็นตัวแทนขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าและเป็นหลักยึดเหนี่ยวของชาวไทยพุทธ

สารคดีพิธีปลูกต้นสนรอบที่สาม เมื่อถึงเวลาสาธุชนทุกคนมีใบหน้ายิ้มแย้มแจ่มใส ร่วมกันปลูกต้นไม้ต้นเดียวกันเป็นกลุ่มใหญ่ เป็นช่วงเวลาแห่งความสุขความอิ่มเอิบใจ สองมือประคองต้นสนเขียวสดใสวางลงในหลุมดินที่ขุดเตรียมไว้ กลบดินที่โคนต้น รดน้ำให้ชุ่มเย็น พร้อมอธิษฐานจิตกราบบูชาธรรมยอดมหาปูชนียาจารย์ผู้นำความสว่างแห่งธรรมกลับคืนมาอีกครั้ง แล้วจินตนาการว่าอีกไม่กี่ปีข้างหน้าต้นสนเหล่านี้จะเติบใหญ่ให้ร่มเงาแก่ผู้มาปฏิบัติธรรม เหมือนธรรมะของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่เหมือนไม้ใหญ่คอยแผ่กิ่งก้านใบร่มรื่นให้ความร่มเย็นแก่ผู้มาพักพิง

สารคดีเล่าว่าอปราชิตเมื่อสร้างพระคันธกุฎีเสร็จแล้วก็ให้ช่างสร้างสระโบกขรณี ทำอุทยานปลูกดอกไม้ห้าสีและประดับด้วยดอกไม้หอมหลากชนิด แล้วด้วยหัวใจที่เปี่ยมความปรารถนาดีต่อเพื่อนมนุษย์ เขาโปรยรัตนชาติทั้งเจ็ดประการให้สูงเพียงเข่าไว้เต็มพื้นที่รอบพระคันธกุฎี ด้วยความคิดว่าคนที่มีศรัทธานั้นย่อมมาฟังธรรมเป็นปกติ แต่คนที่ไม่มีศรัทธาถ้าไม่มีเหตุจูงใจอย่างอื่นก็ย่อมไม่มาฟังธรรม เมื่อโปรยรัตนะเหล่านี้แล้วเขาย่อมมาเพราะประสงค์ทรัพย์ แต่เมื่อได้ฟังธรรมแล้วจะพ้นจากทุกข์ ด้วยเหตุนี้มหาชนจึงพากันมาฟังธรรมจำนวนมาก และเมื่อจะกลับก็ถือเอารัตนะเท่าที่สองมือจะถือได้กลับไป เมื่อหมดเขาก็โปรยใหม่ เป็นอยู่เช่นนี้ถึงสามครั้ง

อปราชิตยังวางแก้วมณีขนาดใหญ่เท่าผลแตงโมไว้ในที่แสดงธรรม เพราะคิดว่ารัศมีแห่งแก้วมณีย่อมเสริมพระรัศมีกายดั่งทองคำของพระศาสดาให้งดงามยิ่งขึ้น แต่แล้วมีพราหมณ์มิจฉาทิฐิคนหนึ่งมาขโมยแก้วมณีดวงนี้ไป อปราชิตเสียใจมากจึงกราบทูลพระศาสดาว่าเมื่อชนทั้งหลายถือเอารัตนะที่โปรยไว้สามครั้งไปนั้นตนไม่เสียใจเลย กลับมีจิตเลื่อมใสขึ้นเรื่อย ๆ แต่ครั้นพราหมณ์มาเอาแก้วมณีไปก็กลับไม่อาจทำจิตให้เลื่อมใสได้ พระวิปัสสีศาสดาจึงตรัสแนะเป็นนัยว่าอุบาสกสามารถทำทรัพย์ของตนไม่ให้คนอื่นนำไปได้ไม่ใช่หรือ เมื่อเข้าใจแล้วเขาจึงถวายทานอีกเจ็ดวัน และในวันที่เจ็ดตั้งจิตอธิษฐานว่าขึ้นชื่อว่าพระราชาหรือโจรแม้หลายร้อยที่จะมาข่มเหงหรือถือเอาแม้เส้นด้ายที่ชายผ้าของตนไปนั้นจงอย่ามี นับแต่วันนี้ไปแม้ไฟก็อย่าไหม้ของของตน แม้น้ำก็อย่าได้พัดไป ด้วยผลบุญและแรงอธิษฐานนี้สมบัติของท่านจึงเป็นของเฉพาะตัวที่เกิดขึ้นเพื่อท่านเท่านั้น

สารคดีเล่าต่อว่าอปราชิตเศรษฐีถวายมหาทานทำบุญใหญ่ในพระรัตนตรัยอย่างต่อเนื่องกระทั่งวันสุดท้ายของชีวิต เมื่อละโลกแล้วจึงไปบังเกิดในเทวโลก เสวยสุขอยู่เพียงสองภูมิตลอดกาลยาวนาน ไม่เคยตกสู่อบายภูมิเลย กระทั่งเวลาผ่านไป 91 กัป มาถึงกาลสมัยแห่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน ท่านจึงมาเกิดในตระกูลเศรษฐีแห่งนครราชคฤห์ ได้มหาสมบัติอัศจรรย์ที่ตักไม่พร่างและได้รับฉัตรเศรษฐีเป็นเศรษฐีที่รวยที่สุด นามว่าโชติกเศรษฐี เป็นผู้ทำให้มหาชนทั่วชมพูทวีปเกิดปีติยินดีด้วยสมบัติอันน่าอัศจรรย์ที่ตักไม่พร่องของท่าน ครั้นออกบวชก็ได้บรรลุอรหัตผลกลายเป็นพระอรหันต์ผู้ดับกิเลสได้หมดสิ้น

สรุปว่าที่ท่านมาเป็นมหาเศรษฐีในชาติปัจจุบันที่มีสมบัติอัศจรรย์ตักไม่พร่องนั้น ท่านต้องสร้างมหาทานบารมีอย่างทุ่มเทมาหลายภพหลายชาติ และได้ทำกับเนื้อนาบุญคือพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และเหล่าพระอรหันต์ เมื่อบุญส่งผลจึงได้สมบัติอัศจรรย์เกินควรเกินคาด ที่น่าภูมิใจอีกอย่างคือท่านมีหัวใจยอดกัลยาณมิตร มีใจเผื่อแผ่แบ่งปัน ให้ทั้งทรัพย์สมบัติโดยการโปรยรัตนชาติเป็นทานรอบพระคันธกุฎี และให้ทั้งโอกาสในการฟังธรรมเพื่อให้มีอริยทรัพย์ติดตัวไป แม้วันนี้เราจะเป็นนักบุญทุนน้อยแต่ขอให้สั่งสมบุญเรื่อยไปอย่างเต็มที่ไม่ย่อท้อ สักวันเมื่อบุญเต็มเปี่ยมเราจะต้องเป็นเจ้าของสมบัติจักรพรรดิที่ตักไม่พร่องได้อย่างแน่นอน แล้วจะนำทรัพย์มาใช้สร้างบารมีให้ยิ่งขึ้นไปเพื่อมุ่งไปที่สุดแห่งธรรม

สารคดีที่มีการรวบรวมเพื่อน ๆ เข้าแถวทำกิจกรรม ผู้รายงานบอกว่าวันนี้น้อง ๆ ร่วมกันทำบุญเพื่อช่วยเหลือและให้กำลังใจพุทธบุตรในสี่จังหวัดชายแดนภาคใต้ทั้ง 266 วัด แล้วเด็ก ๆ กล่าวอวยพรว่าขอให้พระทุกรูปพบแต่สิ่งที่ดี มีความสุข แข็งแรง เพื่อจะได้เป็นผู้สืบทอดพระศาสนาต่อไปให้ลูกหลาน และบอกว่าถ้าไปดูแลท่านเองไม่ได้ก็ขอส่งใจไปให้ท่านปลอดภัย

สารคดีสัมภาษณ์ผู้นำนักเรียนวิถีพุทธที่เข้าร่วมโครงการปฏิบัติธรรมประจำวันอย่างต่อเนื่อง น้องปุ้ยบอกว่าแรงบันดาลใจมาจากช่วงเทศกาลเข้าพรรษา อยากสร้างบุญสร้างกุศลให้ตัวเองและพ่อแม่ อีกคนบอกว่าการนั่งสมาธิทำให้จิตใจร่าเริงแจ่มใส ช่วยให้สอบได้และผลการเรียนดีขึ้น ห้องที่ใช้ปฏิบัติธรรมชื่อห้องใจใส เพราะเข้าห้องนี้แล้วใจใสทุกคน

เล่ากิจวัตรว่าปฏิบัติธรรมกันหลังเลิกเรียนจึงไม่รบกวนเวลาเรียน ใครมาถึงก่อนก็รับบุญก่อน เช่นปัดกวาดและเก็บสถานที่ แล้วเริ่มทำวัตรเย็น จากนั้นนั่งสมาธิเจริญภาวนาซึ่งทำให้สบายใจคลายเครียด บรรยากาศรอบข้างเงียบและได้ยินเสียงธรรมชาติเพราะโรงเรียนอยู่ในป่า เสร็จแล้วสมาทานศีลห้าเป็นการทบทวนศีลไปในตัวเพื่อนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน แล้วกล่าวคำอธิษฐานจิตประจำวันซึ่งเป็นการตั้งเป้าหมายชีวิต

เล่าต่อว่าพออธิษฐานจิตเสร็จก็ได้เวลาทุ่มครึ่ง ถึงเวลาสำคัญคือรับชมรายการโรงเรียนอนุบาลฝันในฝันวิทยา โดยแจกใบความรู้ให้จดบันทึกและสรุปความรู้ที่ได้ในวันนั้น ช่วงที่ชอบมากที่สุดคือช่วงกรณีศึกษาเพราะเป็นการนำชีวิตของคนแต่ละคนมาเปรียบเทียบกัน ตรงกับใจวัยรุ่น ได้ความบันเทิงไปด้วย ไม่ซ้ำซาก และเป็นการแลกเปลี่ยนความคิดจากสิ่งที่ไม่รู้ให้รู้ ช่วงสุดท้ายคืออนุโมทนาบุญ เริ่มจากอาจารย์อนุโมทนาบุญกับนักเรียน แล้วไล่ระดับจากพี่ชั้นโตสุดลงไปถึงน้องชั้นเล็ก

สัมภาษณ์คุณครูหัวหน้างานโรงเรียนวิถีพุทธ ที่บอกว่าแรงบันดาลใจมาจากการได้ไปเป็นลูกหลานหลวงพ่อ ได้เห็นต้นแบบที่ดีที่สุดในยุคปัจจุบันคือพระเดชพระคุณหลวงพ่อ ที่พาลูก ๆ สร้างบารมีด้วยความมานะอดทน จึงอยากสานต่อและปลูกฝังให้ลูก ๆ ที่เป็นชาวพุทธได้เรียนรู้วิถีชีวิตชาวพุทธในโรงเรียน โดยนำธรรมะจากหนังสือของหลวงพ่อมาทำเป็นหลักสูตรโรงเรียนวิถีพุทธ เนื้อหาที่ให้ความสำคัญเรื่องแรกคือปลูกฝังสมาธิ ต่อด้วยปลูกฝังคุณธรรม แล้วจึงทำกิจกรรมที่เสริมสร้างวิถีชีวิตชาวพุทธ

เปิดสารคดีให้ฟังความรู้สึกของพุทธศาสนิกชนชาวไทยที่อยู่ห่างไกลจากผืนแผ่นดินไทยว่ามีความรู้สึกอย่างไรต่อพ่อหลวงของปวงชนชาวไทย

เปิดมินิซีรีส์เมณฑกเศรษฐี ผู้มีขุมทรัพย์เป็นทองคำ ตอนที่หนึ่ง เกริ่นว่าสมบัติอัศจรรย์เกินควรเกินคาดย่อมบังเกิดกับบุคคลอัศจรรย์ที่หัวใจไม่เกี่ยง กล้าทำในสิ่งที่คนทั่วไปทำได้ยาก ในยุคก่อนสมัยพุทธกาลมีครอบครัวผู้มีบุญที่สร้างบารมีเป็นทีมทั้งครอบครัว ยอมสละชีวิตเป็นเดิมพันถวายอาหารมื้อสุดท้ายของชีวิตแด่พระปัจเจกพุทธเจ้าในยุคที่เกิดทุพภิกขภัย สมบัติอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นได้ยากมากจึงเกิดขึ้นทันใช้ในชาตินั้นและยังส่งผลต่อเนื่องในภพชาติต่อ ๆ มา

เล่าว่าในมหานครชื่อภัททิยนครมีตระกูลมหาเศรษฐีประจำพระนคร ทุกคนในตระกูลทั้งบิดา มารดา บุตรชาย บุตรสะใภ้ กระทั่งคนใช้ล้วนเป็นผู้มีบุญ มหาชนชาวนครไม่จำเป็นต้องทำการหว่านการไถหรือประกอบอาชีพใดให้เหนื่อยยาก เมื่อปรารถนาสิ่งใดก็เพียงไปยังเรือนของท่านเศรษฐีก็จะได้รับอาหารและปัจจัยสี่ไม่ขาดตกบกพร่อง ล้วนบังเกิดขึ้นด้วยอานุภาพแห่งบุญของตระกูลเศรษฐีทั้งสิ้น

อธิบายที่มาของชื่อเมณฑกเศรษฐีว่าท่านมีแพะทองคำขนาดเท่าช้าง เท่าม้า และเท่าโคตัวใหญ่ แทรกแผ่นดินผุดขึ้นที่หลังเรือนเป็นจำนวนมาก ภายในปากแพะมีกลุ่มด้ายห้ากลุ่มห้าสี เป็นเครื่องหมายบอกสมบัติที่อยู่ในท้องของแพะ ใครปรารถนาเงินทอง ข้าว นม เนย หรือสิ่งของใด ๆ เพียงดึงด้ายออกจากปากแพะ สิ่งที่ต้องการก็จะไหลออกมาตามความปรารถนา แพะทองคำแม้เพียงตัวเดียวก็เลี้ยงคนได้ทั้งชมพูทวีป

เล่าว่าเศรษฐีมียุ้งข้าวสาลีแดงจำนวนพันสองร้อยห้าสิบยุ้ง ซึ่งมิได้มีไว้เพื่อครอบครัวเท่านั้นแต่มีไว้แจกจ่ายคนทั้งหลาย เมื่อแจกข้าวในยุ้งหมดแล้ว เพียงท่านแหงนดูท้องฟ้า ลำข้าวสาลีแดงก็ไหลลงจากอากาศทำให้ฉางเต็มดังเดิม ภรรยาของท่านตักข้าวแจกเท่าไรข้าวในหม้อก็ไม่พร่อง บุตรชายคือธนัญชัยเศรษฐี บิดาของนางวิสาขา ถือถุงเงินหนึ่งพันกหาปณะแจกเท่าไรเงินก็ยังเต็มถุงเช่นเดิม หญิงสะใภ้ถือกระบุงข้าวเปลือกแจกเท่าไรก็ไม่พร่อง กระทั่งทาสชื่อนายปุณณะเมื่อไถนาเพียงครั้งเดียวก็เกิดรอยไถขึ้นถึงเจ็ดรอย

เล่าว่าพระบรมศาสดาเสด็จถึงแคว้นอังคุตตราปะเพื่อแสดงธรรมโปรดมหาชน ทรงเห็นอุปนิสัยที่จะได้บรรลุพระโสดาบันของชนหกคน คือเมณฑกเศรษฐีและภรรยา บุตรชายธนัญชัยเศรษฐีและหญิงสะใภ้สุมนาเทวี หลานสาววิสาขา และทาสชื่อปุณณะ จึงเสด็จไปประทับที่ชาติยาวันป่านอกพระนคร ท่านเศรษฐีส่งเด็กหญิงวิสาขาซึ่งขณะนั้นอายุเจ็ดขวบพร้อมเด็กหญิงบริวารห้าร้อยคนออกไปรับเสด็จ เมื่อเศรษฐีบรรลุธรรมแล้วก็กราบนิมนต์พระบรมศาสดาและพระภิกษุสงฆ์มารับบิณฑบาตที่เรือน ถวายมหาทานและฟังธรรม ในที่สุดทั้งหกคนได้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน ล้วนเป็นผลแห่งบุญจากการถวายทานอย่างเอาชีวิตเป็นเดิมพันที่ทำร่วมกันมาในกาลก่อน

ตั้งข้อสังเกตว่าเศรษฐีทั้งสามท่านที่มีสมบัติจักรพรรดิตักไม่พร่องกลับไม่ได้เป็นกำลังหลักในการสนับสนุนพระพุทธศาสนาเท่ากับอนาถบิณฑิกเศรษฐีและมหาอุบาสิกาวิสาขา ซึ่งสมบัติของท่านพร่องได้ ถูกน้ำซัดไปบ้าง ลูกหนี้ไม่ใช้คืนบ้าง แต่เป็นกำลังหลักด้วยความปลื้มปิติยินดี ส่วนเศรษฐีที่มีสมบัติจักรพรรดิพอมีศรัทธาก็ออกบวชเลย เพราะบวชด้วยความอิ่มตัวจากชีวิตคฤหัสถ์ รวยจนเบื่อ ทรัพย์ไม่หมดสักที จึงถึงที่สุดของความเป็นคฤหัสถ์แล้วออกบวช

สารคดีรายงานจากบริเวณมณฑลพิธีท้องสนามหลวง ว่ามีประชาชนคนไทยกว่าหนึ่งแสนคนเดินทางมาร่วมพิธีถวายพระพร คณะรัฐบาลและประชาชนชาวไทยทั่วประเทศพร้อมใจกันจัดงานประชารวมใจถวายพระพรขึ้นในวันพฤหัสบดีที่ 1 ธันวาคม ประชาชนเริ่มทยอยเข้าสู่บริเวณพิธีตั้งแต่เวลา 14 นาฬิกาและพร้อมเพรียงกันในเวลา 17 นาฬิกา จากนั้นนายกรัฐมนตรีเดินทางมาถึงพร้อมด้วยคุณหญิงพจมาน ชินวัตร และคณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรีจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย กราบนมัสการพระมหาเถระกรรมการมหาเถรสมาคม โดยมีสมเด็จพระพุฒาจารย์เป็นประธานฝ่ายสงฆ์กล่าวสัมโมทนียกถา แล้วพระสงฆ์ร่วมเจริญพระพุทธมนต์ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

สารคดีเล่าต่อว่าเวลา 18 นาฬิกาเริ่มประกอบพิธีถวายพระพร นายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีพร้อมด้วยประชาชนทั้งในมณฑลพิธีและทั่วประเทศร่วมกันเคารพธงชาติ นายกรัฐมนตรีถวายคำนับพระบรมสาทิสลักษณ์ เปิดกรวยกระทงดอกไม้ กล่าวถวายอาศิรวาทราชสดุดี นำประชาชนถวายพระพรชัยมงคล วงดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี แล้วนายกรัฐมนตรีพร้อมประชาชนร่วมจุดเทียนชัย ณ ประทีปกลาง สวดสรรเสริญคุณพระรัตนตรัยเป็นทำนองสรภัญญะเพื่อน้อมถวายเป็นพระราชกุศล จากนั้นร่วมร้องเพลงสดุดีมหาราชาและจุดพลุถวายพระพร

สารคดีรายงานว่าสมาคมผู้บริโภคสื่อสีขาว ซึ่งตั้งขึ้นเพื่อรณรงค์ให้มีการบริโภคสื่อที่บริสุทธิ์ ไม่เป็นพิษเป็นภัยต่อผู้บริโภค ต่อสังคม ตลอดจนประเทศชาติ ได้จัดงานฉลองครบรอบหนึ่งปีเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน โดยมีรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นประธานเปิดงาน พร้อมทั้งจัดเสวนาเรื่องอิทธิพลของสื่อในสังคมไทย ซึ่งมีนายกสมาคมผู้บริโภคสื่อสีขาว คุณแอนดรูว์ บิ๊กส์ และพิธีกรรายการโทรทัศน์อีกท่านหนึ่งร่วมเสวนา เพื่อประสานความร่วมมือกับภาครัฐ สื่อมวลชน นักวิชาการ องค์กรต่าง ๆ และภาคประชาชน ให้เกิดการผลิตและบริโภคสื่อที่สร้างสรรค์

สารคดีเล่าอานุภาพบุญที่ทำให้ท่านเมณฑกเศรษฐีได้สมบัติอัศจรรย์ ย้อนไปในสมัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ท่านเกิดเป็นหลานชายของกุฎุมพีผู้มีทรัพย์มากตระกูลหนึ่ง ครั้งหนึ่งลุงเริ่มก่อสร้างพระคันธกุฎีเพื่อเป็นที่ประทับของพระบรมศาสดา หลานชายขอมีส่วนบุญด้วย แต่ลุงห้ามว่าให้ไม่ได้เพราะต้องการสร้างเฉพาะส่วนตัว หลานชายไม่ท้อใจ จึงคิดสร้างศาลารายที่หน้าพระคันธกุฎี ให้ช่างนำเครื่องไม้มาจากป่า เสาแต่ละต้นหุ้มด้วยทองคำ เงิน และประดับแก้วมณี เครื่องเรือนแม้กระทั่งก้อนอิฐและกระเบื้องมุงหลังคาก็หุ้มด้วยทอง บนหลังคาทำเป็นสามยอด ภายในทำเป็นมณฑปประดับแก้ว ตั้งธรรมาสน์ที่มีเท้าและคานทั้งสี่ทำด้วยทองคำแท่ง ใต้เท้าธรรมาสน์ทั้งสี่ทำเป็นรูปแพะทองคำ

สารคดีเล่าต่อว่าภายนอกมณฑปให้ทำแพะทองคำหกตัวตั้งประดับไว้โดยรอบ ครั้นสร้างศาลาเสร็จแล้วได้ทำการฉลองศาลาโดยนิมนต์พระบรมศาสดาพร้อมด้วยพระภิกษุหกล้านแปดแสนรูป ถวายมหาทานตลอดสี่เดือน วันสุดท้ายถวายไตรจีวรแด่พระบรมศาสดาและพระภิกษุครบทุกรูป เขาทำบุญต่อเนื่องเรื่อยมาอย่างนี้จนตลอดชีวิต เมื่อละโลกแล้วได้ไปเกิดในเทวโลก ท่องเที่ยวอยู่ในเทวโลกและมนุษยโลกเป็นเวลานาน

สารคดีเล่าว่าในกาลต่อมาซึ่งเป็นช่วงว่างเว้นจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านเกิดในตระกูลเศรษฐีแห่งนครพาราณสี มีนามว่าพาราณสีเศรษฐี เป็นผู้คุ้นเคยในราชสกุลอย่างยิ่ง วันหนึ่งเข้าไปในพระราชวังเพื่อเข้าเฝ้าพระราชา จึงทราบข่าวจากปุโรหิตว่าอีกสามปีข้างหน้าจะเกิดฉาตกภัย คือภัยที่เกิดจากความอดอยากหิวโหย เมื่อทราบดังนี้ท่านเศรษฐีจึงให้ชนผู้เป็นบริวารประกอบกสิกรรมเป็นจำนวนมาก และรับซื้อข้าวเปลือกไว้ ให้สร้างยุ้งฉางถึงหนึ่งพันสองร้อยห้าสิบยุ้งแล้วเก็บข้าวเปลือกไว้เต็มทุกยุ้ง เมื่อยุ้งไม่พอก็บรรจุใส่ตุ่มขุดหลุมฝังไว้ในดิน กระทั่งขยำข้าวเปลือกกับดินฉาบทาไว้กับฝาเรือน

สารคดีเล่าว่าเมื่อเริ่มเข้าสู่ยุคฉาตกภัย เกิดความแห้งแล้งไปทั่วทุกหัวระแหง ผู้คนอดอยากหิวโหยล้มตายเป็นจำนวนมาก ท่านเศรษฐีนำข้าวออกมาบริโภคทั้งอย่างใช้เลี้ยงบริวาร จนข้าวที่เก็บไว้ในฉางและในตุ่มหมดลง ท่านจึงเรียกบริวารมาและอนุญาตให้หนีเข้าป่าไปเพื่อรักษาชีวิตให้รอด เมื่อภัยสงบแล้วจึงค่อยกลับมา บริวารทั้งหลายทำตามคำของเศรษฐี จะมีก็เพียงทาสผู้ซื่อสัตย์ที่ชื่อปุณณะเท่านั้นที่ไม่ยอมจากเจ้านายไปไหน ในเรือนจึงเหลือคนอยู่เพียงห้าคน คือท่านเศรษฐี ภรรยา บุตร บุตรสะใภ้ และนายปุณณะ ทั้งห้าเลี้ยงชีพด้วยข้าวเปลือกที่ฝังไว้ในดินและที่ฉาบทาไว้กับฝาเรือน

สารคดีเล่าว่าจนกระทั่งเหลือข้าวสารทะนานสุดท้าย ซึ่งเป็นข้าวมื้อสุดท้ายของชีวิต ครอบครัวเศรษฐีที่มีทรัพย์มากที่สุดในพาราณสีเคยเป็นที่พึ่งในยามยากของชาวเมือง คราวใดที่ขัดสนทรัพย์เมื่อมาถึงเรือนของท่านย่อมได้รับการช่วยเหลือแบ่งปัน แต่บัดนี้แม้จะรู้ถึงภัยล่วงหน้าและป้องกันมาอย่างดี ก็ไม่สามารถต้านภัยจากความแห้งแล้งนั้นได้ เหลือเพียงข้าวสารทะนานสุดท้าย แล้วสรุปว่าเป็นปกติของบัณฑิตนักปราชญ์ เมื่อประสบทุกข์ย่อมไม่ทิ้งธรรม แต่คราวนี้เศรษฐีจะแก้ไขอย่างไร โปรดติดตามตอนต่อไป

เปิดสารคดีให้ดูภาพการทรงงานของพ่อหลวงของเรา แล้วสรุปว่าตลอดหกสิบปีที่ผ่านมาของการครองราชย์ พระองค์ทรงตั้งพระราชปณิธานว่าจะปกครองแผ่นดินโดยธรรม และทรงเหนื่อยมาตลอดอย่างที่เราเห็น เพื่อความสุขของพสกนิกร

เปิดมินิซีรีส์การะวริยะเศรษฐี ผู้ได้ขุมมหาสมบัติจากยักษ์ ตอนที่หนึ่ง เกริ่นว่าอานุภาพของบุญมีพลังมหาศาล เมื่อบุญส่งผลอะไรก็ต้านไม่อยู่ คนที่ยากจนมาตั้งแต่เกิดหากมีใจเป็นบุญกุศลก็อาจกลับรวยขึ้นมาได้ในทันใด การให้ผลของบุญเป็นอจินไตย คิดตามและเข้าใจได้ยาก แต่เคยมีมาแล้วในอดีต คือเรื่องการะวริยะเศรษฐีที่มีสมบัติมากจนไม่อาจคำนวณนับได้ เดิมท่านและภรรยายากจนเข็นใจมาก ข้าวแต่ละมื้อก็แทบไม่มีกิน แต่เมื่อทั้งสองตัดความตระหนี่แล้วถวายอาหารในส่วนของตนแด่พระอรหันต์ที่เพิ่งออกจากนิโรธสมาบัติ ผลบุญนั้นทำให้กลายเป็นมหาเศรษฐีภายในเจ็ดวัน ซึ่งเป็นสมบัติที่ยักษ์รักษาไว้ แล้วเล่าว่าในมหานครราชคฤห์แห่งแคว้นมคธมีชายยากจนเข็นใจนามว่าการะวริยะ ต้องทำงานรับจ้างเลี้ยงตนและครอบครัวอย่างยากลำบาก แต่โชคดีที่ภรรยาเป็นหญิงมีปัญญาและมีศรัทธาในพระพุทธศาสนา

สารคดีเล่าว่าอานุภาพของบุญมีพลังมหาศาล เมื่อบุญส่งผลอะไรก็ต้านไม่อยู่ คนที่ยากจนมาแต่เกิดหากมีใจเป็นบุญก็อาจแก้ไขให้กลับรวยขึ้นมาได้ในทันใด การให้ผลของบุญนั้นเป็นอจินไตย คิดตามและเข้าใจได้ยาก บางคนอาจไม่เชื่อ แต่เคยมีมาแล้วในอดีตดังเรื่องกาลวริยเศรษฐีที่มีสมบัติมากจนไม่อาจคำนวณนับได้ เดิมท่านและภรรยาเป็นคนยากจนเข็ญใจมาก ข้าวแต่ละมื้อแทบไม่มีกิน แต่เมื่อพร้อมเพียงกันตัดความตระหนี่ถวายอาหารในส่วนของตน ชีวิตก็พลิกผัน

สารคดีเล่าว่าภรรยาของนายกาลวริยะเป็นหญิงมีปัญญาและมีศรัทธาในพระพุทธศาสนา เช้าวันหนึ่งขณะนางกำลังจัดเตรียมอาหารเช้าซึ่งมีเพียงข้าวยาคูกับน้ำผักดองเล็กน้อยให้สามี พระมหากัสสปเถระได้ออกจากนิโรธสมาบัติที่เข้าอยู่เจ็ดวัน แล้วรำพึงว่าวันนี้จะสงเคราะห์ใคร จึงเห็นภรรยาของนายกาลวริยะเข้ามาในญาณทัศนะ ท่านเห็นว่าหากคนทั้งสองได้ถวายอาหารบิณฑบาตแก่ท่าน สมบัติใหญ่จะบังเกิดขึ้น จึงครองจีวรอุ้มบาตรไปยืนอยู่หน้าเรือนของนายกาลวริยะ

สารคดีเล่าว่านางดีใจมากที่เนื้อนาบุญมายืนอยู่เบื้องหน้า จึงนิมนต์พระเถระให้รับบาตรแล้วใส่ข้าวยาคูที่เตรียมไว้ทั้งหมดลงในบาตร โดยมิได้นึกว่าตนและสามีจะบริโภคอะไร นางตัดความตระหนี่ให้หลุดขาดจากใจแล้วน้อมถวายด้วยความปลาบปลื้ม เมื่อแจ้งให้นายกาลวริยะทราบ เขาก็ปีติยินดีอย่างยิ่งและอนุโมทนาในบุญนั้น ฝ่ายพระมหากัสสปะกลับไปยังมหาวิหาร น้อมถวายข้าวยาคูแด่พระบรมศาสดา พระองค์ทรงรับแต่เพียงพอสำหรับพระองค์แล้วทรงถวายต่อให้พระภิกษุรูปอื่น ด้วยพุทธานุภาพข้าวยาคูส่วนที่เหลือเพียงพอสำหรับพระภิกษุถึงห้าร้อยรูป

สารคดีเล่าว่าพระมหากัสสปเถระทูลถามพระบรมศาสดาถึงผลบุญที่นายกาลวริยะและภรรยาจะได้รับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าด้วยอานุภาพแห่งบุญนี้ทั้งสองจะกลายเป็นมหาเศรษฐีภายในเจ็ดวัน ข่าวนี้แพร่สะพัดไปทั่วเมือง มหาชนต่างคลางแคลงว่าทรัพย์มหาศาลจะบังเกิดขึ้นกับคนทั้งสองได้อย่างไร และคอยดูว่าคำพยากรณ์จะเป็นจริงหรือไม่ โดยเฝ้าคอยกันอยู่ถึงหนึ่งวันเต็ม

สารคดีตอนที่สองเล่าว่าพระราชาเสด็จออกนอกพระนคร แล้วรับปากว่าจะส่งอาหารไปให้โจรที่ถูกลงโทษเสียบหลาว เมื่อจะเสวยพระกระยาหารในเวลาเย็นจึงทรงระลึกได้ จึงรับสั่งให้เจ้าหน้าที่ตีกลองประกาศว่าผู้ใดสามารถนำอาหารนี้ไปให้แก่โจรได้ จงมารับทรัพย์หนึ่งพันกหาปณะไป

สารคดีเล่าว่าเจ้าหน้าที่ตระเวนตีกลองประกาศถึงสามครั้งก็ไม่มีผู้ใดกล้ารับอาสา เพราะกลางคืนภายนอกพระนครเต็มไปด้วยอันตราย ทั้งภัยจากภูตผีปีศาจ สัตว์ร้าย และโจรผู้ร้าย แต่ภรรยาของนายกาลวริยะได้ยินข่าวก็ขอรับอาสาทันทีโดยไม่พรั่นพรึง ราชบุรุษจึงนำนางไปแสดงตัวต่อพระราชา พระองค์ทรงมีเมตตาและตรัสถามว่านางทราบหรือไม่ว่าหนทางนั้นน่าหวาดกลัวเพียงไร เมื่อได้รับคำยืนยันอย่างมั่นใจ จึงให้นางปลอมตัวเป็นชาย ผูกสอดอาวุธอย่างครบครัน แล้วให้ถือถาดอาหารสำหรับเสวยของพระองค์ออกจากพระนครไป

สารคดีเล่าว่าภายนอกพระนครในยามดึกสงัดนั้นมืดมิดยิ่งนัก แต่นางก็เดินไปด้วยความองอาจ กระทั่งถึงโคนต้นตาลใหญ่อันเป็นที่สิงสถิตของยักษ์ชื่อทีฆตาละ ยักษ์เห็นมนุษย์เดินเข้ามาในเขตที่อยู่ของตนจึงร้องทักด้วยเสียงน่าสะพรึงกลัวว่าจงหยุด บัดนี้เจ้าได้กลายเป็นอาหารของข้าแล้ว นางแม้หวาดกลัวแต่ควบคุมสติได้ ยืนนิ่งแล้วใช้ปัญญาโต้ตอบว่าเจ้ากินเราไม่ได้ เราไม่ใช่อาหารของเจ้า เราเป็นทูตของพระราชาจะนำอาหารไปมอบให้บุรุษผู้ถูกเสียบหลาวอยู่ เมื่อยักษ์ถามหาเครื่องยืนยัน นางก็ชี้ถาดอาหารสำหรับพระราชาทรงเสวยเป็นหลักฐาน

สารคดีเล่าว่ายักษ์ขอให้นางนำข่าวไปประกาศให้ว่าบัดนี้นางกาฬีผู้เป็นธิดาของสุมนเทพ ภรรยาของทีฆตาละยักษ์ ได้คลอดบุตรแล้ว แล้วมอบขุมสมบัติใหญ่เจ็ดขุมซึ่งมีอยู่ที่โคนต้นตาลนั้นให้นางเป็นค่าตอบแทน ระหว่างเดินไปนางก็เปล่งร้องแจ้งข่าวนั้นไปพร้อมกัน ข่าวแพร่สะพัดไปทั่วในหมู่อมนุษย์ กระทั่งสุมนเทพซึ่งกำลังนั่งอยู่ท่ามกลางสมาคมของยักษ์ได้ยินก็ยินดี จึงให้เรียกนางเข้ามา เมื่อได้ฟังข่าวจากปากของนางอีกครั้งก็ทั้งดีใจและเลื่อมใสในความกล้าหาญของนาง จึงยกขุมทรัพย์จำนวนมากที่อยู่ภายใต้ร่มเงาของต้นไม้นั้นให้นางด้วย

สารคดีเล่าว่าเมื่อรับมอบทรัพย์แล้ว นางรีบนำอาหารไปให้บุรุษที่ถูกตัดสินประหารด้วยการเสียบหลาวรับประทาน เมื่อป้อนเสร็จก็เอาผ้ามาเช็ดปากให้ ฝ่ายโจรร้ายเมื่อได้รับสัมผัสจากมือของนางก็รู้ว่าเป็นผู้หญิง จึงคิดหาทางรอดชีวิตด้วยการจะถอนตัวออกจากหลาว แล้วกัดมวยผมของนางไว้ นางไม่หวั่นไหวเพราะเตรียมตัวมาพร้อม จึงชักดาบที่เหน็บไว้ตัดมวยผมนั้นจนขาดแล้วเดินทางกลับทันที

ทบทวนมินิซีรีส์เรื่องผู้ที่รวยปุ๊บปั๊บว่าฟังมาแล้วสี่เรื่อง คือชฎิลเศรษฐีที่มีภูเขาทองผุดขึ้นหลังบ้าน รวยข้ามขั้นตอนโดยไม่ต้องทำมาหากิน โชติกเศรษฐีที่มีปราสาทแก้ว มีต้นกัลปพฤกษ์ และมีสมบัติตักไม่พร่อง เมณฑกเศรษฐีที่มีแพะกายสิทธิ์เป็นแพะทองคำทั้งฝูง ตัวโตเท่าช้างก็มี อย่างเล็กก็ขนาดลูกวัว และเรื่องที่สี่คือการะวริยะที่ได้ขุมทรัพย์จากยักษ์และได้เป็นราชทูตของยักษ์

สารคดีเล่าว่าปี พ.ศ. 2543 ชมรมพุทธศาสตร์สากลจัดการสอบตอบปัญหาธรรมะทางก้าวหน้าระดับครูอาจารย์ขึ้นเป็นครั้งแรก มีครูอาจารย์สนใจเข้าร่วมกว่าสองพันคน เป็นภาพที่สะท้อนความตื่นตัวในการศึกษาคุณธรรมเพื่อแก้ปัญหาสังคม หลังดำเนินโครงการมาสี่ปี ปัจจุบันมีผู้เข้าร่วมกว่าห้าหมื่นหกพันคน ได้รับการสนับสนุนจากนายกรัฐมนตรี คณะกรรมาธิการการศึกษา ศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม วุฒิสภา กระทรวงศึกษาธิการ และสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ พร้อมอ่านสารของนายกรัฐมนตรี

สารคดีอธิบายว่าการสอบครั้งนี้จัดเป็นระบบทีม ทีมละสามคน ใช้หนังสือคู่มือคือคัมภีร์ปฏิรูปมนุษย์ ซึ่งเรียบเรียงจากพระธรรมเทศนาของพระภาวนาวิริยคุณ รักษาการเจ้าอาวาสวัดพระธรรมกาย มีเนื้อหาเป็นหลักธรรมจากพระไตรปิฎกในหัวข้อสิงคาลกสูตร ว่าด้วยเรื่องของทิศหกและสัมมาทิฏฐิ โดยแจกแจงความสำคัญของสัมมาทิฏฐิทั้งสิบประการ เพื่อเป็นแนวทางให้ครูอาจารย์อบรมทั้งตนเองและลูกศิษย์

สารคดีทบทวนบุญว่าเมื่อถึงค่ำคืนวันที่ 31 ธันวาคม ได้มาร่วมส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ในพิธีกดปุ่มเปิดไฟสองเสาแก้วพันปีของมหารัตนวิหารคด และจุดโคมประทีปถวายเป็นพุทธบูชานับแสนดวงรอบลานมหาธรรมกายเจดีย์ เวลา 23 นาฬิกา 15 นาที พระราชภาวนาวิสุทธิ์ประธานสงฆ์นำสาธุชนนั่งสมาธิกลั่นใจให้ใสบริสุทธิ์และให้โอวาทปีใหม่ พอเข้าสู่ศักราชใหม่ประธานสงฆ์กล่าวเชิญเจ้าภาพผู้มีบุญนั่งประจำโคมประทีปแก้วเพื่อประกอบพิธี โคมประทีปนับแสนดวงสว่างไสวดุจทะเลเทียน น้อมถวายเป็นพุทธบูชาแด่พระมหาปัญญาธิคุณที่ขจัดความมืดมิดแห่งอวิชชา

สารคดีเล่าว่าวันที่ 1 มกราคม 2548 เวลาหกนาฬิกา เริ่มต้นปีแห่งการสร้างบารมีเคียงคู่ไปดุสิตบุรีด้วยการตักบาตรตั้งแต่เช้า คณะสงฆ์เดินเป็นทิวแถว ยอดทานบดีบรรจงประคองสิ่งของลงในบาตรและตัดขาดออกไปจากใจ พร้อมกระแสบุญหลั่งไหลทับทวีที่ศูนย์กลางกาย แม้วันปีใหม่จะเป็นวันที่ชาวโลกสมมุติขึ้นเพื่อความสะดวกในการนับเวลา แต่ยอดนักสร้างบารมีถือเป็นกุศโลบายให้ตั้งใจสร้างความดีมากกว่าปีที่ผ่านมา เพราะวันเวลาแห่งการสั่งสมบุญถูกนับถอยหลังทุกอนุวินาที

สารคดีเล่าว่าเมื่อทำทานด้วยศรัทธาเลื่อมใสอย่างเต็มเปี่ยม อานิสงส์แห่งทานนั้นยิ่งให้ผลเร็วทันตา ทำให้ได้มหาสมบัติรวดเร็วทันใจ ดังเช่นเรื่องของปุณณะเศรษฐีผู้ไถนาพลิกผืนดินขึ้นมากลายเป็นทองคำ ท่านเป็นผู้มีสัมมาทิฐิ เชื่อเรื่องบุญและบาปว่ามีจริง แม้เบื้องต้นของชีวิตยากจนต้องรับจ้างใช้แรงงาน แต่ใจงดงาม สิ่งใดเป็นบุญกุศลก็อาสาเข้าไปทำโดยไม่ต้องจ้างวาน จึงเป็นที่รู้จักของพระเถระในพระพุทธศาสนา และเหนือสิ่งอื่นใดคือมีภรรยาที่เป็นบัณฑิต มีศรัทธา ศีล และทิฏฐิเสมอกัน นางได้ถวายอาหารที่เตรียมไว้ให้สามีลงในเนื้อนาบุญพิเศษคือพระสารีบุตรที่เพิ่งออกจากนิโรธสมาบัติ