อุโบสถศีล

เริ่มกรณีศึกษาเรื่องบ่ฮักก็บ่ต้องสงสาร ผู้เขียนจดหมายเล่าว่าครอบครัวอยู่ที่จังหวัดลำปาง คุณพ่อคุณแม่มีลูกสี่คนเป็นหญิงล้วน ตัวเองเป็นคนที่สาม คุณพ่อเป็นคนดีเป็นต้นบุญต้นแบบในการทำความดีให้ลูกเห็นเสมอ ใจบุญสุนทาน ชอบทำบุญตักบาตร สร้างโบสถ์สร้างวิหาร ทอดกฐินพระป่า ชอบสวดมนต์เช้าเย็นและนั่งสมาธิทุกวันไม่เคยขาด ทั้งยังเป็นมัคทายกที่วัดอีกด้วย ผู้เขียนเล่าว่าคุณพ่อมีความรักและเคารพพระมาก วันที่ฝนตกพระออกบิณฑบาตไม่ได้ ท่านจะกังวลใจกลัวว่าพระจะไม่มีฉัน จึงจัดเตรียมอาหารที่บ้านไปถวายพระที่วัดด้วยตัวท่านเอง เพราะท่านรู้ว่าพระสงฆ์นั้นคือใคร ในช่วงเข้าพรรษาจะเห็นคุณพ่อไปถืออุโบสถศีลและนอนค้างที่วัดด้วย ทุกวันนี้สุขภาพร่างกายของคุณพ่อไม่ค่อยดี ไปรักษาทั้งยาแผนไทยและแผนปัจจุบันก็ไม่หาย

เมื่อเรียนจบพร้อมกันและร่ำลาอาจารย์แล้ว พอพ้นประตูเมืองตักกสิลาที่ทุกคนต้องแยกย้ายกันไป สุตโสมราชกุมารผู้เป็นทั้งอาวุโสและอาจารย์ของศิษย์คนอื่นได้กล่าวเตือนสติว่าพวกเราได้วิชาตามที่ต้องการแล้ว พ่อแม่รอคอยความสำเร็จอยู่ ผู้ที่เป็นโอรสกษัตริย์ก็ขอให้แสดงศิลปวิทยาให้ประจักษ์จนเป็นที่ยอมรับว่าปกครองบ้านเมืองได้ และเมื่อได้รับมอบราชสมบัติแล้วขอให้รักษาอุโบสถศีลทุกกึ่งเดือนอย่าให้ขาด และอย่าเบียดเบียนผู้อื่นให้เดือดร้อนไม่ว่ากรณีใด ทุกคนขานรับว่ารับได้ และศิษย์คนรองยืนยันว่าหลักวิชาการปกครองก็ระบุไว้ชัดว่าต้องไม่เบียดเบียนไม่เอาเปรียบผู้อยู่ใต้ปกครอง

พระเจ้าพรหมทัตปกครองประชาราษฎร์ให้อยู่ด้วยความสงบสุข มีพระโอรสพระธิดามากมาย และรักษาอุโบสถศีลทุกกึ่งเดือนไม่ขาด แต่ทรงขาดเนื้อสัตว์ไม่ได้ พระกระยาหารทุกมื้อต้องมีเนื้อประกอบด้วยเสมอ ไม่มีแล้วเสวยไม่ได้เลย คนทำครัวทราบดี แม้ในวันอุโบสถที่คนทั้งหลายงดฆ่าสัตว์จนไม่มีเนื้อจำหน่าย ก็ยังนำเนื้อที่เก็บไว้วันก่อนมาปรุงถวายได้ จึงเป็นที่วางพระทัยมาตลอด

เริ่มเทปตอนที่สาม สุตโสมราชกุมารเข้ารับการศึกษาแล้วปรากฏว่าอาวุโสและเฉลียวฉลาดกว่าศิษย์ทั้งหมด ขยันหมั่นเพียรจนเรียนจบก่อนใคร อาจารย์จึงขอให้อยู่ต่อช่วยสอนศิษย์คนอื่นให้จบพร้อมกัน เมื่อทุกคนจบแล้วจึงอำลาอาจารย์เดินทางกลับบ้านเมืองพร้อมกัน ถึงประตูเมืองตักกสิลาที่ต้องแยกทาง สุตโสมในฐานะอาจารย์เตือนให้ทุกคนรักษาอุโบสถศีลทุกกึ่งเดือน อย่าเบียดเบียนใคร และทำประโยชน์แก่ผู้อยู่ใต้ปกครองให้มาก

หลายปีผ่านไป ศิษย์หลายท่านได้ครองราชย์เป็นกษัตริย์และเจ้าเมือง สุตโสมและพรหมทัตก็ได้ครองราชย์ด้วย พระเจ้าพรหมทัตรักษาอุโบสถศีลไม่ขาดแต่เว้นการเสวยเนื้อไม่ได้ วันอุโบสถวันหนึ่งสุนัขในวังขโมยกินเนื้อจนหมด พ่อครัวหาซื้อเนื้อในตลาดไม่ได้ จึงตัดสินใจเสี่ยงไปที่ป่าช้าผีดิบนอกเมือง ขุดศพชายที่เพิ่งฝังใหม่ขึ้นมาแร่เนื้อโคนขาทั้งสองข้าง แล้วกลบฝังไว้เหมือนเดิม

ยกอดีตชาติของพระมหากัสสปเถระผู้ได้รับยกย่องว่าเป็นเลิศในด้านถือธุดงควัตร ในสมัยพระปทุมุตตรพุทธเจ้าท่านเกิดในตระกูลมั่งคั่งชื่อเวเทหะ อยู่ในกรุงหังสวดี เป็นอุบาสกที่ให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนาเป็นประจำ วันพระก็อธิษฐานอุโบสถศีลแต่เช้าและไปฟังธรรมที่พระวิหาร เมื่อพระพุทธองค์ปรินิพพานแล้ว มหาชนสร้างพระมหาเจดีย์สูงสิบสองโยชน์ด้วยอิฐทองคำ ส่วนอุบาสกเวเทหะไม่ปล่อยใจให้เศร้าสลด แต่ชักชวนหมู่ญาติสร้างเจดีย์ด้วยรัตนชาติสูงหนึ่งร้อยศอกใกล้เรือนของตน แล้วสักการะบูชาด้วยประทีปและดอกไม้ของหอมเป็นประจำจนตลอดชีวิต

เมื่อว่ายมาถึงวันที่เจ็ด พระมหาชนกเห็นพระจันทร์เต็มดวง รู้ว่าเป็นวันอุโบสถ จึงบ้วนพระโอษฐ์ด้วยน้ำเค็มแล้วอธิษฐานอุโบสถศีลด้วยใจตั้งมั่น แล้วว่ายต่อไปโดยไม่คำนึงถึงความทุกข์ยาก สมัยนั้นท้าวโลกบาลทั้งสี่มอบหมายให้เทพธิดาชื่อมณีเมขลาคอยคุ้มครองมนุษย์ผู้มีคุณธรรม เช่นผู้บำรุงบิดามารดา ไม่ให้ตายในมหาสมุทร แต่นางเพลิดเพลินเสวยทิพยสมบัติจนไม่ได้ตรวจตรามหาสมุทรถึงเจ็ดวัน พอนึกขึ้นได้จึงตรวจดู เห็นพระมหาชนกโพธิสัตว์ดำผุดดำว่ายอยู่กลางมหาสมุทรตามลำพัง คิดว่าถ้ามหาชนกกุมารสิ้นพระชนม์ในมหาสมุทร นางจะมีความผิดมหันต์ อาจหมดสิทธิ์เข้าเทวสมาคม จึงรีบเหาะมาสถิตในอากาศเหนือที่พระโพธิสัตว์ว่ายอยู่