พระโพธิสัตว์

บอกว่าเป็นครูดี เพราะเป็นอาชีพของพระโพธิสัตว์ที่สืบสายพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นพระบรมครู กว่าจะสมความปรารถนาต้องสร้างบารมีอธิษฐานขอเป็นครูมายาวนาน ทำทาน รักษาศีล เจริญภาวนา ก็ขอเป็นครูทุกครั้ง เคยเกิดเป็นกษัตริย์หลายชาติแต่ยกราชสมบัติให้คนอื่นเพื่อมาเป็นครู และครูมีข้อพิเศษกว่าอาชีพอื่นคือพูดแล้วมีคนฟัง ไม่มีใครขัดคอ

ครูไม่ใหญ่บอกว่าถ้าเขาจะรวยต้องรู้ก่อนว่ารวยแล้วเอาไปทำอะไร รวยอย่างมีคุณค่า รวยอย่างสูงส่ง เอาทรัพย์นั้นมาสร้างสันติสุขให้เกิดขึ้นในโลก อย่างนี้สมควรแล้วที่เขาจะรวย แล้วทบทวนว่าเขาตั้งผังและความปรารถนาไว้ว่าจะถวายให้ได้ถึงร้อยล้าน ยังบอกว่าร้อยล้านน้อยเกินไปกับการทำสันติสุขให้ชาวโลก ต้องเป็นหัวใจแบบพระโพธิสัตว์จึงจะคิดอย่างนี้ได้ เพราะโลกนี้คือโลกแลกเปลี่ยน เสียร้อยล้านแต่ได้สันติสุขมาถือว่าคุ้มเกินคุ้ม ผู้เขียนบอกว่าคำพูดนี้ทำให้ Amazing สุดประมาณ เพราะหนุ่มน้อยชาวอิสลามวัยเพียง 23 ปีที่เพิ่งรู้จักวัดสองเดือนกลับตัดสินใจทำบุญได้ง่ายดายและมีความสุขที่ได้ทำ

หลังบรรทัด jingle ยาว ครูไม่ใหญ่อธิบายว่าผู้สร้างบารมีเพื่อหมดกิเลสจะเป็นพระอรหันต์หรือพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้ แต่คำว่าพระโพธิสัตว์ในเถรวาทหมายถึงผู้ที่ยังมีกิเลสแต่ตั้งปณิธานเป็นพระพุทธเจ้า นับตั้งแต่ตั้งความปรารถนา เช่นพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันตั้งปรารถนาครั้งว่ายน้ำกลางทะเลเพราะเรือแตก จะเกิดเป็นอะไรแม้เป็นนกก็ยังเรียกพระโพธิสัตว์ บารมีสามสิบทัศ ประเภทปัญญาธิกะ ศรัทธาธิกะ วิริยาธิกะ ใช้เวลา 20 40 80 อสงไขยแสนมหากัป ส่วนพระโพธิสัตว์ในมหายานหมายถึงผู้หมดกิเลสแล้วแต่สงสารสรรพสัตว์จึงกลับมาเกิดโดยนิรมิตกาย มีชื่อเรียกหลากหลายคล้ายอวตารในคำสอนพราหมณ์ ความต่างนี้เกิดตั้งแต่สมัยนาลันทาถูกปล้นจากสงครามแย่งชิงศาสนิกที่มีผลทางการเมือง คัมภีร์ภาษาสันสกฤตที่ไปถึงจีนจึงแตกต่าง นักเรียนทั่วโลกต้องทำความเข้าใจตรงนี้ให้ดี

ก่อนเข้าผลการปฏิบัติธรรม ครูไม่ใหญ่อธิบายนิยามพระโพธิสัตว์ ในเถรวาทซึ่งเป็นของดั้งเดิมสมัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความหมายเดียว คือผู้มุ่งสร้างบารมีเพื่อตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ค้นพบทางหลุดพ้นจากกิเลสอาสวะด้วยตนเอง แล้วมาถ่ายทอดความรู้อบรมสั่งสอนมนุษย์และเทวดา เมื่อหมดกิเลสแล้วจะอยู่ในอายตนนิพพาน ไม่กลับมาในภพสาม ไม่มีการอวตารแบ่งภาคลงมาอย่างในศาสนาฮินดู ส่วนมหายานมีสองความหมาย ข้อแรกตรงกับเถรวาท ข้อสองหมายถึงผู้บรรลุธรรมหมดกิเลสแล้วแต่ยังปรารถนาช่วยสรรพสัตว์ จึงนิรมิตกายมาในเพศต่าง ๆ เป็นพระราชา เศรษฐี พราหมณ์ หรือเป็นผู้หญิง ข้อสองนี้ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์ ครูไม่ใหญ่ชี้ว่าถ้าหมดกิเลสแล้วไม่กลับมา ถ้ากลับมาแปลว่ายังไม่หมดกิเลส ช่วงท้ายถอดเสียงขาดเป็นท่อน ๆ

ครูไม่ใหญ่สรุปว่าความหมายข้อสองที่ว่าผู้หมดกิเลสแล้วนิรมิตกายอวตารลงมาเป็นพระราชา เศรษฐี พราหมณ์ เป็นการเบี่ยงเบน ถ้าพ้นแล้วรู้แล้วเห็นแล้วจะมีความหมายเดียว ถ้าคิดเกินนั้นก็เหมือนเก่งกว่าพระพุทธเจ้า ผู้ที่จะสอนมนุษย์ได้มีแต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งเริ่มจากการตั้งความปรารถนาสร้างบารมี ตรงนั้นจึงเรียกพระโพธิสัตว์ มาเป็นพระราชาเศรษฐีก็ยังมีกิเลส บางท่านบอกยอมตกนรกเพื่อช่วยสัตว์นรก ตกลงไปเยอะแต่ช่วยไม่ได้ เพราะนายนิรยบาลลุยเสียเละ นักเรียนต้องเข้าใจให้ดีจะได้ไม่สับสน ตามด้วยบรรทัดถอดเสียงเพี้ยนและ jingle

ครูไม่ใหญ่สรุปเรื่องพระเตมีย์ผู้ยิ่งด้วยเนกขัมมบารมี ใช้เวลาสิบหกปีผ่านการทดลองสารพัดจนสำเร็จในที่สุด (ช่วงต้นถอดเสียงเพี้ยนปนภาษาอังกฤษ) แล้วย้ำนิยามพระโพธิสัตว์ว่าคือบุรุษผู้ตั้งใจแน่วแน่จะสร้างบารมีเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองแล้วนำความรู้มาสั่งสอนมนุษย์และเทวดา พ้นแล้วไม่กลับมาเกิดอีก ใครที่ว่าผู้หมดกิเลสแล้วกลับมาเกิดใหม่เป็นพระโพธิสัตว์ได้ชื่อว่ากล่าวตู่พุทธพจน์ เพราะหมดกิเลสแล้วกลับมาไม่ได้ เหมือนต้นตาลยอดด้วนที่ไม่มีโอกาสงอกอีก นอกจากลูกตาลที่เอาไปปลูกใหม่ นักเรียนพึงทำความเข้าใจเช่นนี้

ครูไม่ใหญ่อธิบายว่าเรื่องพระเตมีย์ผู้ยิ่งด้วยเนกขัมมบารมีคือช่วงที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังสร้างบารมีเป็นพระโพธิสัตว์ คำว่าพระโพธิสัตว์ที่พระองค์หมายถึงคือตอนที่ยังเป็นปุถุชนสร้างบารมีอยู่ จนบารมีเต็มเปี่ยมแล้วตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หมดกิเลส ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ต้องทำยิ่งกว่านี้ไม่มีอีก ไม่มีกิจอวตารลงมาเป็นพระราชา เศรษฐี หรือยาจก เพราะสร้างบารมีมาเพื่อไม่กลับมาเกิด ใครกล่าวว่าอวตารลงมาเท่ากับกล่าวตู่คำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ส่วนพระโพธิสัตว์แบบที่ผู้ยังไม่หมดกิเลสคิดจินตนาการเป็นอีกเรื่อง ให้ไปศึกษาและตัดสินใจกันเอง แล้วบอกว่าจะเข้าสู่ช่วงเคสสตัดดี้ เปิดด้วยเพลงยิ้มแล้วรวย จากนั้นเป็นช่วงพักที่มีบรรทัด jingle ราวหนึ่งนาที

หลังละคร ครูไม่ใหญ่ว่าพระเตมีย์เลือกอยู่ป่าแทนวังที่มีอาหารรสโอชา นี่เป็นตอนที่พระบรมศาสดาเสวยพระชาติเป็นพระโพธิสัตว์ แล้วอธิบายว่าพระโพธิสัตว์ในความหมายของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือผู้ตั้งความปรารถนาจะตรัสรู้ธรรมด้วยพระองค์เอง เมื่อพ้นแล้วจะนำความรู้ไปสั่งสอนมนุษย์และเทวดา ส่วนผู้ที่หมดกิเลสแล้วไม่มีการเกิดอีก พรหมจรรย์ถึงที่สุดแล้ว เหมือนตาลยอดด้วนที่งอกไม่ได้อีก แล้วถามว่าควรเชื่อคนที่มีกิเลสซึ่งบัญญัติคำว่าพระโพธิสัตว์ขึ้นใหม่ หรือเชื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้หมดกิเลสแล้ว ตอบว่าควรเชื่อพระดำรัสของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไฟล์จบกลางประโยคที่ครูไม่ใหญ่กำลังพูดต่อ (ประโยคสุดท้ายถอดเสียงไม่ได้ความ) ไม่ใช่คนคัดตกหล่น

ช่วงแรกราวครึ่งนาที Whisper ถอดเป็นคำมั่วปนภาษาอังกฤษ จับความได้เพียงคำว่าอายุสิบเจ็ดปี แล้วครูไม่ใหญ่เกริ่นเรื่องการสร้างบารมีของพระเตมีย์ พระบรมโพธิสัตว์ ซึ่งในอดีตชาติพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดเป็นพระเตมีย์ผู้ยิ่งด้วยเนกขัมมบารมี พระโพธิสัตว์หมายถึงผู้สร้างบารมีเพื่อจะไปเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อหมดกิเลสแล้วไม่มีกิจอื่นอีก ไม่ต้องกลับมาเกิดอีก ต่างจากผู้ที่ยังไม่หมดกิเลส แล้วบอกว่าวันนี้เป็นตอนที่ยี่สิบสอง ตอนสุดท้าย