พระถังซัมจั๋ง

เปรียบเทียบว่าสมัยพระถังซัมจั๋งไปสืบพระศาสนาที่อินเดียนั้นขี่ม้าข้ามทะเลทรายไปทางสายไหม แต่ยุคนี้ไม่ได้ไปสืบ ไปถ่ายทอดและปักหลักพระศาสนาที่บาห์เรน และขี่อูฐ พระถังซัมจั๋งไปเส้นทางสายไหม แต่นี่เป็นเส้นทางสายกลาง แล้วฝากบอกทุกคนที่อยู่บาห์เรนให้เตรียมต้อนรับท่านให้ดี

เข้าสู่เรื่องที่กำลังอินเทรนด์ คือการบวชสามเณรประวัติศาสตร์ครั้งแรกของโลกตะวันออกกลางที่บาห์เรน เทียบว่าเมื่อพันปีก่อนพระถังซัมจั๋งขี่ม้าไปสืบพระพุทธศาสนาที่อินเดียผ่านทะเลทราย แต่คราวนี้เป็นเส้นทางสายใหม่ พระเดชพระคุณหลวงพ่อทัตตชีโว พระภาวนาวิริยคุณ ขี่อูฐไป เพื่อเป็นประธานในการบวชสามเณรรุ่นแรกของโลกตะวันออกกลางที่บาห์เรน

สิ่งก่อสร้างงดงามเป็นเอกลักษณ์ของจีน เช่นพระราชวังต้องห้ามที่คนธรรมดาล่วงล้ำเข้าไปไม่ได้ ประดุจสวรรค์ หอบวงสรวงฟ้า สุสานที่เมืองซีอานกับกองทัพดินเผาของจิ๋นซีฮ่องเต้ และเจดีย์โบราณอย่างเจดีย์ห่านป่าแห่งนครซีอานซึ่งสร้างโดยพระภิกษุ ครูไม่ใหญ่ให้ทายว่าพระองค์นั้นคือใคร หลังช่องที่มีบรรทัดถอดเสียงยาวบรรทัดเดียวราวหนึ่งนาทีครึ่ง เฉลยว่าพระถังซัมจั๋งสร้างไว้เก็บรักษาคัมภีร์พระไตรปิฎกที่ท่านไปอัญเชิญมา อยู่ที่เมืองซีอาน ต่อด้วยกำแพงหมื่นลี้หรือกำแพงเมืองจีน หนึ่งในสิ่งมหัศจรรย์ของโลก เปรียบเหมือนมังกรตัวมหึมาทอดจากทะเลเหลืองถึงกลางทะเลทรายโกบี และว่าเป็นสิ่งก่อสร้างเดียวที่มองเห็นได้จากอวกาศ

ครูไม่ใหญ่เอ่ยวรรณกรรมสามก๊ก แล้วว่าถ้ามีเวลาจะเล่าเรื่องไซอิ๋ว ไม่มีเวลาจะเริ่มพรุ่งนี้ แล้วเล่าว่าไซอิ๋วแต่งขึ้นราวห้าร้อยปีก่อน แต่พระถังซัมจั๋งเกิดก่อนหน้านั้น ทว่าผสมกลมกลืนกันจนนึกว่าท่านไปอัญเชิญพระไตรปิฎกพร้อมซุนหงอคง ตือโป๊ยก่าย ซัวเจ๋ง ให้ตือโป๊ยก่ายแทนโลภะ หงอคงแทนโทสะ ซัวเจ๋งแทนโมหะ ทุกวันนี้หงอคงกลายเป็นเจ้าพ่อที่มีศาลให้กราบไหว้ ในทัศนะชาวพุทธยังเป็นลิงไม่ใช่มนุษย์ ครูไม่ใหญ่เปรียบว่าพูดเรื่องเท็จซ้ำ ๆ คนก็เชื่อว่าจริง ชื่อตัวละครถอดเสียงเพี้ยน สะกดตามชื่อที่รู้จักทั่วไป

อู๋เฉิงเอินมีแรงบันดาลใจจากความกดดันในสังคม ทำธุรกิจไม่สำเร็จจึงหันมาเขียนนิยาย อยากปราบสิ่งชั่วร้ายในบ้านเมืองผ่านตัวละคร แต่ที่ครูไม่ใหญ่ไม่เห็นด้วยคือนำชื่อพระถังซัมจั๋งผู้มีพระคุณต่อพระพุทธศาสนามาเกี่ยว ทั้งที่ท่านเดินเท้าไปศึกษาที่อินเดียสิบกว่าปี กลับมาแปลคัมภีร์อีกสิบเก้าปีจนมรณภาพ เป็นการเอาของไม่ควรไปอยู่กับของควร เจตนาดีแต่ปนโมหะ ไม่คิดถึงผลต่อลูกหลานหลายร้อยปีข้างหน้า ปัจจุบันคนแทบไม่เชื่อว่ามีพระถังซัมจั๋งจริง แต่เชื่อว่ามีเห้งเจีย ตือโป๊ยก่าย ซัวเจ๋ง ไซอิ๋วมีสองมิติคือความสนุก และเป็นวรรณกรรมศาสนาที่ใช้ตัวละครเป็นสัญลักษณ์ เห้งเจียคือโทสะ ตือโป๊ยก่ายคือโลภะ ซัวเจ๋งคือโมหะ คนมีทุกข์อยากมีที่พึ่ง เห็นเห้งเจียเก่งจึงนับถือเป็นเจ้าพ่อเห้งเจีย

ทบทวนประวัติพระถังซัมจั๋งต่อจากเมื่อวาน ฉายาเสวียนจั้ง เป็นพระภิกษุจีนสมัยราชวงศ์ถัง ชื่อที่ถูกคือถังซานจั้งฝ่าซือ ซานจั้งแปลว่าพระไตรปิฎก ฝ่าซือแปลว่าธรรมาจารย์ ท่านฉลาดและสนใจธรรมะแต่เยาว์วัย สมัยนั้นจะบวชต้องผ่านการสอบที่ฮ่องเต้อนุญาตให้เปิด ท่านอายุสิบสามซึ่งน้อยกว่าเกณฑ์จึงไปยืนอยู่หน้าประตูห้องสมัคร ครูไม่ใหญ่ยกเทียบพระเถระในศรีลังกาที่บวชเป็นสามเณรแต่เด็กแล้วพิทักษ์พระพุทธศาสนาเถรวาทไว้ในยามศึกศาสนา (ชื่อถอดได้ราวคุณานันทะ ยังไม่ยืนยันการสะกด) หัวหน้าผู้คุมสอบถามเหตุผล ท่านตอบว่าอยากบวชเพื่อสืบทอดอายุพระพุทธศาสนา หัวหน้าเห็นความตั้งใจจริงจึงให้สอบเป็นกรณีพิเศษ ท่านสอบผ่านได้เป็นสามเณร อีกเจ็ดปีต่อมาอุปสมบทที่วัดต้าฉือ มณฑลเสฉวน

ช่วงราว 3099-3278 ไม่มีบรรทัดถอดเสียง ครูไม่ใหญ่เล่าต่อว่าพระถังซัมจั๋งศึกษาธรรมะจากหลายสำนักแล้วพบว่าคำสอนและคัมภีร์แตกต่างกันจนไม่รู้จะยึดอะไรเป็นหลัก ความแตกต่างคือการแตกแยก จึงตั้งใจไปศึกษาที่แหล่งกำเนิดพระพุทธศาสนาในอินเดียและอัญเชิญพระไตรปิฎกกลับมาเพื่อให้ปฏิบัติไปทางเดียวกัน ชวนเพื่อนพระไปด้วยแต่ฮ่องเต้ไม่อนุญาตด้วยเหตุผลทางการปกครอง ไปแล้วอาจถูกตัดหัว เพื่อนพระทักท้วง แต่ท่านคิดว่าถ้าท่านไม่ทำแล้วใครจะทำ ตัดสินใจเมื่ออายุยี่สิบหก ตรงกับ พ.ศ. 1172 เดินเท้าผ่านทะเลทราย ขึ้นเขาลงห้วย ชาวบ้านช่วยพาไปส่งเป็นช่วง ๆ และขอให้ปิดเป็นความลับ บางช่วงไม่มีน้ำจนเป็นลมหลายครั้ง เจอโจร ท่านบันทึกไว้และกลายเป็นข้อมูลที่นำไปแต่งไซอิ๋ว เส้นทางสายไหมสมัยนั้นมีอิทธิพลกรีกและโรมัน

ถึงอินเดียแล้วท่านไปสังเวชนียสถานที่ประสูติ ตรัสรู้ ปรินิพพาน และแสดงปฐมเทศนา แล้วศึกษาธรรมกับพระอาจารย์ศีลภัทรที่มหาวิทยาลัยนาลันทาห้าปีจนเข้าใจภาษาสันสกฤตและธรรมะลึกซึ้ง ครูไม่ใหญ่ขยายว่ายุคนั้นศาสนาพราหมณ์และฮินดูพยายามกลืนพระพุทธศาสนา เช่นยกพระพุทธเจ้าเป็นปางอวตารหนึ่งของพระนารายณ์ คนอ่านรุ่นหลังเคลิ้มตามเหมือนอ่านวรรณกรรม นาลันทามีนักศึกษานับหมื่นทั้งเถรวาทและมหายาน คัมภีร์ที่ท่านศึกษาและนำกลับมาจึงมีความเชื่อของพราหมณ์ฮินดูเจือปนมาก่อนแล้ว ช่วงกลางถอดเสียงเพี้ยนบางบรรทัด

พระเจ้าศีลาทิตย์จัดงานชุมนุมทุกศาสนา มีเจ้าเมืองสิบแปดแคว้น ภิกษุสามเณรสามพัน พราหมณ์และนักบวชนิครนถ์อีกราวสองพัน นาลันทาส่งพระภิกษุไปพันกว่ารูป พระถังซัมจั๋งเป็นตัวแทนฝ่ายภิกษุแสดงธรรมเป็นภาษาสันสกฤต ครูไม่ใหญ่ชวนนึกภาพพระจีนตาเรียวยาวพูดสันสกฤตต่อหน้าผู้ฟังตากลมโต ท่านเรียนสันสกฤตห้าปีจนแตกฉานเพราะความรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเก็บไว้ในภาษานั้น แสดงธรรมหนึ่งพันหกร้อยโศลก แล้วประกาศให้ทุกศาสนามาโต้แย้งวันละหลายครั้งติดต่อกันสิบแปดวัน ไม่มีใครคัดค้าน แสดงว่าธรรมที่แสดงงามทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด ชื่อเสียงของท่านจึงขจรขจายทั่วอินเดีย

พ.ศ. 1186 ท่านตัดสินใจกลับจีนเพราะรวบรวมคัมภีร์ได้พอจะแปลเป็นภาษาจีนแล้ว เข้าลาพระเจ้าศีลาทิตย์ซึ่งทัดทานและจะสร้างวัดให้ถึงร้อยแห่ง แต่ท่านยืนยันจะนำธรรมกลับไปเผยแผ่ พระราชาจึงจัดคน ช้าง ม้า ลา ล่อ ขนคัมภีร์ พระพุทธรูป และเสบียงไปส่ง ใช้เวลาเดินทางกลับราวหนึ่งปี รวมอยู่อินเดียและเดินทางสิบแปดปี ฮ่องเต้ที่เคยห้ามออกนอกประเทศเสด็จมารับเอง ฟังเทศน์แล้วซาบซึ้งและนิมนต์ให้ลาสิกขามารับราชการ ท่านปฏิเสธอย่างนอบน้อมว่าบวชมาเพื่อสืบทอดอายุพระศาสนา ขอสนองพระคุณในเพศสมณะ แล้วเป็นหัวหน้าทีมแปลพระไตรปิฎกจากสันสกฤตเป็นภาษาจีนใช้เวลาเกือบยี่สิบปี ได้รับการจารึกว่าเป็นผู้อัญเชิญพระไตรปิฎกสู่จีนสมัยราชวงศ์ถัง

ขึ้นช่วงเมืองจีนด้วยเพลงรักคังติ้ง เมื่อเพลงดังขึ้นแปลว่าเราจะไปเมืองจีน แผ่นดินใหญ่ คนเยอะ ประวัติศาสตร์ยาว แล้วครูไม่ใหญ่อ่านจดหมายที่เพิ่งส่งมาจากเมืองจีน เล่าว่าพระในวัดสิบสองรูปกับญาติโยมอีกสี่คนดู DMC พร้อมกัน ขอบคุณความรู้เรื่องประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาโดยเฉพาะพระถังซัมจั๋งที่ชาวจีนเคารพ บอกว่าการเขียนวรรณกรรมกับประวัติศาสตร์ควรแยกกันให้ชัด และถามว่าพระถังซัมจั๋งมาจากที่ใด ทำไมตั้งใจบวชตั้งแต่เด็ก และปัจจุบันอยู่ที่ไหน ครูไม่ใหญ่ถ่อมตัวว่าไม่เก่งเรื่องนี้ ความรู้แค่นักธรรมตรี ที่นี่เป็นโรงเรียนอนุบาลเรียนรู้ไปด้วยกัน ใครอยากรู้ลึกให้ไปศึกษากับผู้รู้ แล้วรับว่าจะเล่าให้ฟังแบบเรื่องฝัน ๆ ผู้เขียนจดหมายคือหลวงพ่อที่ครูไม่ใหญ่เรียกว่าต้าเอินฝ่าซือ (ท้ายเรื่องครูไม่ใหญ่บอกว่าเล่าเพื่อตอบท่านโดยเฉพาะ)

ครูไม่ใหญ่ย้ำว่าเป็นเรื่องฝัน ๆ เล่าว่าพระถังซัมจั๋งมีมโนปณิธานคล้ายท่านคุณานันทะที่ประเทศศรีลังกา ผู้มาฟื้นฟูพระพุทธศาสนาในยามที่มีภัยจนแทบไม่เหลือร่องรอยคำสอนดั้งเดิม เพราะพระโพธิสัตว์มักมาเกิดในช่วงเช่นนี้ ท่านคุณานันทะบวชเป็นสามเณรตั้งแต่เล็ก บวชวันเดียวก็เทศได้ทั้งคืน คนฟังล้นหลามไม่มีใครง่วง ต่างปีติที่สามเณรแตกฉานคำสอนราวศึกษามาข้ามชาติ เหมือนผู้ใหญ่ในร่างเด็ก ได้ชื่อว่าผู้กู้พระพุทธศาสนาในยามมีภัย ช่วงกลางมีบรรทัดถอดเสียงซ้ำเพี้ยน

ครูไม่ใหญ่เล่าถึงนิยตโพธิสัตว์อีกองค์หนึ่งจากดุสิตบุรี ต่างจากองค์แรกที่รับอาราธนา องค์นี้สมัครใจมาเอง ถามนักเรียนว่าอยากฟังไหม ตามด้วยบรรทัดถอดเสียงซ้ำยาว แล้วเล่าว่าท่านได้รับพุทธพยากรณ์จากพระพุทธเจ้าในอดีตไม่กี่พระองค์ ครั้งล่าสุดราวหนึ่งหมื่นสองพันห้าร้อยกว่าปี คือตอนที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปดาวดึงส์แสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมารดา เทพบุตรจากดุสิตองค์นี้ลงมาฟังธรรมและได้รับพยากรณ์ว่าจะเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในอนาคต ครูไม่ใหญ่ไม่ระบุพระนามและอัครสาวก บอกเพียงว่าว่ากันไปตามพุทธธรรมเนียม เทพบุตรกลับไปดุสิตด้วยความปีติ

เล่าต่อว่าพระพุทธศาสนาเข้าสู่แผ่นดินจีนพร้อมภิกษุสองรูปชาวเอเชียกลางผสมอินเดีย เจริญรุ่งเรืองดี แต่ต่อมาการศึกษาธรรมวินัยหย่อนยาน ข้อวัตรปฏิบัติและคำสอนแตกต่างจนสงฆ์ไม่รวมกัน เทวดาจึงปรึกษากันว่าถึงเวลาที่พระโพธิสัตว์ต้องลงมาเกิด เทพบุตรที่ได้รับพุทธพยากรณ์ที่ดาวดึงส์ก็อาสาลงมาเกิดในแผ่นดินจีน คือพระถังซัมจั๋ง ใฝ่ธรรมตั้งแต่เด็ก อายุสิบสามขอสอบบวชทั้งที่อายุไม่ถึงจนผู้คุมสอบซักถามแล้วเปิดโอกาสให้ ไปอินเดียสิบแปดปี แตกฉานคำสอนภาษาสันสกฤต ในที่ประชุมของพระเจ้าศีลาทิตย์ มหาวิทยาลัยนาลันทาส่งท่านแสดงธรรมและประกาศให้ใครคัดค้านได้ สิบแปดวันไม่มีใครขึ้นเวที พระราชาอาราธนาให้อยู่แต่ท่านกลับไปแปลพระไตรปิฎกสิบเก้าปี มรณภาพเมื่อราวหนึ่งพันสามร้อยปีก่อน เทวดาแห่ขบวนอัญเชิญกลับสวรรค์ชั้นดุสิต วิมานใหญ่และสว่างกว่าเดิม (ตัวเลขอายุบางช่วงถอดเสียงไม่ชัด)

ราวห้าร้อยปีก่อนมีการนำเรื่องไซอิ๋วไปผสมกับประวัติ โดยเจตนาดีของอู๋เฉิงเอินที่อยากให้คนสนใจศึกษา เพราะสิ่งที่พระถังซัมจั๋งถ่ายทอดเป็นวิชาการคนไม่ค่อยอ่าน พอผสมไซอิ๋วเข้าไปคนอ่านกันใหญ่จนถือเป็นจริงว่ามีลิง หมู และซัวเจ๋งร่วมเดินทาง คนรู้จักสามตัวนั้นมากกว่าตัวท่าน จนมีศาลเจ้าพ่อเห้งเจีย ครูไม่ใหญ่ว่าเอาของไม่ควรคือวรรณกรรมไปผสมกับของควรจึงไม่ควร ที่จริงควรยกท่านไว้บนหิ้งบูชาที่สูงส่งเพราะมีคุณูปการต่อจีนและชาวพุทธมาก เมื่อหกสิบปีก่อนจีนมีวัดเป็นแสนวัด ท่านบวชตั้งแต่เยาว์วัย ศึกษาธรรมะอยู่ห้าปีที่วัดต้าฉือ แล้วลักลอบเดินทางไปอินเดียตามลำพังเสี่ยงถูกประหารชีวิต ปัจจุบันท่านอยู่ดุสิตบุรี ครูไม่ใหญ่ย้ำว่าเป็นเรื่องฝันและเล่าเพื่อตอบหลวงพ่อต้าเอินฝ่าซือโดยเฉพาะ

ชาวเติร์กได้รับอิทธิพลพระพุทธศาสนาจากเส้นทางสายไหม ชาวเติร์กเดินทางมาครองเมืองทูร์ฟาน (ถอดเสียงได้ว่าตะฟาน/เตอร์ฟาน) เมืองโอเอซิสกลางทะเลทรายที่อุดมสมบูรณ์และเป็นศูนย์กลางการค้า มีหลักฐานว่าพระถังซัมจั๋งแวะมาสอนระหว่างเดินทางจากจีนไปอินเดีย เมื่อชาวเติร์กมาครองดินแดนนี้ช่วงคริสต์ศตวรรษที่แปดจึงหันมานับถือพระพุทธศาสนา ขุดถ้ำกว่าหนึ่งร้อยแห่งเพื่อสลักพระพุทธรูปหิน มีวัดและสำนักสงฆ์ ทั้งเมืองเคยมีพระสงฆ์ถึงสามพันรูป ทูร์ฟานจึงกลายเป็นศูนย์กลางพระพุทธศาสนา ครูไม่ใหญ่ว่าเป็นเรื่องที่เพิ่งจะได้ยิน (ตามด้วยบรรทัด jingle ช่วงพัก)