เส้นทางสายไหม

ช่วงต้นถอดเพี้ยนมาก ครูไม่ใหญ่ให้ทายวรรณกรรมจีนที่มีชื่อไปทั่วโลก ได้ยินชื่อสามก๊กและมังกรหยก ท้ายช่วงถาม-ตอบมีช่องไม่มีบรรทัดถอดเสียงราวสองนาที แล้วเฉลยว่าวรรณกรรมเรื่องไซอิ๋ว ต่อด้วยเรื่องผ้าไหมจีนที่งดงาม สมัยก่อนใครเปิดเผยความลับการทำผ้าไหมมีโทษประหาร จึงเกิดเส้นทางสายไหม เส้นทางการค้าเก่าแก่ที่สุดในโลกจากจีนถึงอาณาจักรโรมัน (ช่วงนี้ถอดเพี้ยนบางบรรทัด) และเป็นเส้นทางที่ในสมัยราชวงศ์ฮั่นมีการส่งคนไปอัญเชิญพระพุทธศาสนาและพระสูตรเข้าจีน ผ่านหลายวัฒนธรรม พุทธศาสนาจากอินเดียจึงมีวัฒนธรรมอื่นติดเข้าไปด้วยเป็นของแถม ซึ่งจะไปศึกษาภายหลัง

บรรยายต่อว่าผ้าไหมจีนงดงาม สมัยก่อนใครเปิดเผยความลับการทำผ้าไหมมีโทษประหาร เส้นทางสายไหมเป็นเส้นทางการค้าเก่าแก่ที่สุดในโลกจากจีนถึงโรมัน และเป็นเส้นทางที่ใช้อัญเชิญพระพุทธศาสนาเข้าสู่จีน สิ่งก่อสร้างสำคัญมีพระราชวังต้องห้าม หอบูชาฟ้า สุสานในเมืองซีอาน กองทัพทหารดินเผาของจิ๋นซีฮ่องเต้ เจดีย์ห่านป่าแห่งนครซีอานที่พระถังซัมจั๋งสร้างเก็บพระไตรปิฎกที่อัญเชิญมา และกำแพงเมืองจีนหนึ่งในสิ่งมหัศจรรย์ของโลกที่ทอดยาวจากทะเลเหลืองถึงทะเลทรายโกบี ชาวจีนมีสถาบันครอบครัวแข็งแกร่ง คุณธรรมเด่นคือกตัญญูต่อบรรพบุรุษ ถือเอาวันไหว้บรรพบุรุษเป็นวันชุมนุมญาติ หลังจากนั้นราว 3251-3342 ถอดเสียงเพี้ยนเป็นคำต่างภาษา

ทวนเรื่องพระสุบินของฮั่นหมิงตี้แล้วเล่าต่อว่าพระองค์ส่งคณะทูตเป็นขุนนางผู้มีความรู้สิบแปดคน ยังไม่มีนักบวช ไปอัญเชิญพระพุทธศาสนาผ่านเส้นทางสายไหม ไปกลับสามปี คณะทูตพบพระภิกษุชาวเอเชียกลางผสมอินเดียสองรูป ครูไม่ใหญ่อธิบายว่าเป็นลูกครึ่งที่อยู่เหนืออินเดียขึ้นไป จึงนิมนต์ท่านมาแผ่นดินจีนพร้อมพระสูตร พระบรมสารีริกธาตุ และพระพุทธรูป เพราะพันปีหลังพุทธปรินิพพานมีสิ่งเหล่านี้แล้ว เมื่อกลับมามีการแปลพระสูตรเป็นภาษาจีนครั้งแรกที่วัดม้าขาว ซึ่งยังอยู่และมีอายุราว 1900 ปี เดิมเคยเป็นของความเชื่ออื่นมาก่อน วัดม้าขาวจึงถือเป็นต้นกำเนิดพุทธศาสนาในจีน ครูไม่ใหญ่ว่าต่อไปจะเป็นเรื่องพระถังซัมจั๋งกับวรรณกรรมไซอิ๋ว หลังจากนั้นราว 4388-4710 ไม่มีบรรทัดถอดเสียง

ช่วงราว 3099-3278 ไม่มีบรรทัดถอดเสียง ครูไม่ใหญ่เล่าต่อว่าพระถังซัมจั๋งศึกษาธรรมะจากหลายสำนักแล้วพบว่าคำสอนและคัมภีร์แตกต่างกันจนไม่รู้จะยึดอะไรเป็นหลัก ความแตกต่างคือการแตกแยก จึงตั้งใจไปศึกษาที่แหล่งกำเนิดพระพุทธศาสนาในอินเดียและอัญเชิญพระไตรปิฎกกลับมาเพื่อให้ปฏิบัติไปทางเดียวกัน ชวนเพื่อนพระไปด้วยแต่ฮ่องเต้ไม่อนุญาตด้วยเหตุผลทางการปกครอง ไปแล้วอาจถูกตัดหัว เพื่อนพระทักท้วง แต่ท่านคิดว่าถ้าท่านไม่ทำแล้วใครจะทำ ตัดสินใจเมื่ออายุยี่สิบหก ตรงกับ พ.ศ. 1172 เดินเท้าผ่านทะเลทราย ขึ้นเขาลงห้วย ชาวบ้านช่วยพาไปส่งเป็นช่วง ๆ และขอให้ปิดเป็นความลับ บางช่วงไม่มีน้ำจนเป็นลมหลายครั้ง เจอโจร ท่านบันทึกไว้และกลายเป็นข้อมูลที่นำไปแต่งไซอิ๋ว เส้นทางสายไหมสมัยนั้นมีอิทธิพลกรีกและโรมัน

ชาวเติร์กได้รับอิทธิพลพระพุทธศาสนาจากเส้นทางสายไหม ชาวเติร์กเดินทางมาครองเมืองทูร์ฟาน (ถอดเสียงได้ว่าตะฟาน/เตอร์ฟาน) เมืองโอเอซิสกลางทะเลทรายที่อุดมสมบูรณ์และเป็นศูนย์กลางการค้า มีหลักฐานว่าพระถังซัมจั๋งแวะมาสอนระหว่างเดินทางจากจีนไปอินเดีย เมื่อชาวเติร์กมาครองดินแดนนี้ช่วงคริสต์ศตวรรษที่แปดจึงหันมานับถือพระพุทธศาสนา ขุดถ้ำกว่าหนึ่งร้อยแห่งเพื่อสลักพระพุทธรูปหิน มีวัดและสำนักสงฆ์ ทั้งเมืองเคยมีพระสงฆ์ถึงสามพันรูป ทูร์ฟานจึงกลายเป็นศูนย์กลางพระพุทธศาสนา ครูไม่ใหญ่ว่าเป็นเรื่องที่เพิ่งจะได้ยิน (ตามด้วยบรรทัด jingle ช่วงพัก)

อ่านข้อมูลประเทศอิหร่าน ทิศเหนือติดทะเลสาบแคสเปียน อาเซอร์ไบจาน เติร์กเมนิสถาน อาร์เมเนีย ทิศตะวันตกติดตุรกี อิรัก ทิศตะวันออกติดอัฟกานิสถาน ปากีสถาน ทิศใต้ติดอ่าวเปอร์เซีย ครูไม่ใหญ่ตั้งข้อสังเกตว่าประเทศรอบ ๆ ล้วนเคยเป็นเมืองพุทธ อยู่บนเส้นทางพระอรหันต์และเส้นทางสายไหม พื้นที่ใหญ่กว่าไทยสามเท่า อากาศแห้งแล้งแต่มีหิมะให้เล่นสกีได้ ประชากรนับถืออิสลามนิกายชีอะห์ 95 เปอร์เซ็นต์ เมืองหลวงเตหะราน ภาษาฟาร์ซี ปกครองแบบเทวาธิปไตย ประมุขสูงสุดเป็นผู้นำทั้งฝ่ายศาสนจักรและอาณาจักร ผลิตและส่งออกน้ำมันเป็นอันดับสองของโลกรองจากซาอุดีอาระเบีย ห้ามนำผลิตภัณฑ์จากเนื้อหมูและเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เข้าประเทศเด็ดขาด