กรุงมิถิลา

ทหารของพระโปลชนกบุกปล้นด่านหน้าของพระราชาและฆ่าทหารตายจำนวนมาก หัวหน้ากองทูลให้รีบยึดพระนคร พระโปลชนกดำริว่าถ้าหนีจะต้องสู้ศึกสองด้าน แต่ถ้ารีบล้อมพระนครก็มีสิทธิ์ชนะเพราะทหารในเมืองที่ภักดีมีมาก แม้ไม่เคยคิดร้ายต่อเจ้าพี่แต่เหตุการณ์บังคับ จึงยกทัพช้าง ม้า รถ ราบ ไปล้อมกรุงมิถิลาก่อนกองทัพปราบกบฏจะเคลื่อนออก แล้วส่งสารถึงพระเชษฐาว่าไม่เคยคิดแย่งราชสมบัติ แต่พระเจ้าพี่เชื่อคำยุยงจะสำเร็จโทษ บัดนี้จะมอบราชสมบัติหรือจะรบ ทหารและชาวเมืองมิถิลาที่ภักดีพากันมาเข้าร่วมทัพจำนวนมาก

ขณะดื่มนม พระกุมารกัดพระถันไว้แล้วขู่ว่าถ้าไม่บอกว่าใครเป็นพ่อจะกัดให้ขาด พระนางรู้ว่าพระโอรสพูดจริงทำจริงจึงเล่าว่าเป็นโอรสของพระเจ้าอริฏฐชนกแห่งกรุงมิถิลา ถูกพระโปลชนกผู้เป็นพระเจ้าอายกทัพมาแย่งราชสมบัติและปลงพระชนม์ตั้งแต่ลูกยังอยู่ในครรภ์ แล้วสอนให้ตั้งใจศึกษาฝึกฝนตนทุกด้าน เพื่อกลับไปยึดราชสมบัติคืน ตั้งแต่นั้นพระกุมารไม่โกรธเมื่อถูกล้อ เอื้อเฟื้อต่อทุกคนจนเป็นที่รักของเพื่อน ศึกษาไตรเพทจนชำนาญ อายุสิบหกพรรษาสำเร็จศิลปศาสตร์สิบแปดสาขา และถึงเวลาทำตามเป้าหมาย โปรดติดตามตอนต่อไป

สมัยพุทธกาล เย็นวันหนึ่งพระบรมศาสดาพร้อมพระอานนท์และภิกษุจำนวนมากประทับที่สวนมะม่วงซึ่งในอดีตเคยเป็นพระราชอุทยานอัมพวันของพระเจ้ามฆเทวราช กษัตริย์กรุงมิถิลาแคว้นวิเทหะ ทรงระลึกถึงเรื่องในอดีตแล้วแย้มพระโอษฐ์ แสงตะวันกระทบพระเขี้ยวแก้วเกิดรัศมีสี่สายเวียนขวารอบพระเศียรสามรอบแล้วอันตรธานไป พระอานนท์ผู้เป็นปัจฉาสมณะทูลถามเหตุ ทรงตรัสว่าเคยอาศัยอยู่ที่นี่เจริญฌานเมื่อครั้งเป็นพระเจ้ามฆเทวราช ภิกษุทั้งหลายจึงทูลอาราธนาให้เล่าเรื่อง

ท้าวมฆเทวราชที่อยู่ในพรหมโลกตรวจดูพระวงศ์ เห็นว่าสืบการออกบวชไม่ขาดสายถึงแปดหมื่นสี่พันพระองค์ก็ปีติ แต่เห็นด้วยฌานว่ากษัตริย์องค์ต่อไปจะรักษาประเพณีนี้ไม่ได้ จึงดำริจะสืบวงศ์เอง อธิษฐานจิตจุติจากพรหมโลกลงมาปฏิสนธิในพระครรภ์พระอัครมเหสีของพระราชากรุงมิถิลา ครบสิบเดือนก็ประสูติ วันขนานพระนาม พราหมณ์ทำนายว่าพระกุมารจะมาสืบวงศ์บรรพชิต และหลังจากพระองค์จะไม่มีพระราชาองค์ใดออกบวชอีก พระราชาปีติ เปรียบว่าลูกมาเกิดเพื่อสืบวงศ์เหมือนล้อรถที่หมุนตามกันมา จึงขนานพระนามว่าเนมิราชกุมาร แปลว่ากุมารผู้เป็นเหมือนล้อรถที่หมุนเวียนมารักษาประเพณีอันดีงามของวงศ์ตระกูล

บรรยายแผ่นดินอุดมสมบูรณ์อันเป็นที่ตั้งแคว้นวิเทหะ ราชธานีชื่อกรุงมิถิลา มหานครคับคั่งด้วยผู้คนค้าขาย ปราสาทราชฐานงดงามดั่งทิพยวิมาน พระราชาทรงพระนามว่าพระเจ้าวิเทหราช โปรดให้แต่งตั้งปุโรหิตาจารย์ที่ปรึกษาราชการแผ่นดินในฐานะราชบัณฑิตประจำราชสำนักสี่ท่าน ตามลำดับอาวุโสคืออาจารย์เสนกะ อาจารย์ปุกกุสะ อาจารย์กามินทะ และอาจารย์เทวินทะ บ้านเมืองสงบร่มเย็นรุ่งเรือง แต่พระองค์ยังใฝ่หานักปราชญ์ผู้มีปัญญามาช่วยทำนุบำรุงแว่นแคว้นอยู่เสมอ