เคี้ยวหมาก

อธิบายว่าที่สังเกตเห็นปากแดงเพราะเคี้ยวหมาก และเขากินข้าวมื้อเดียวคือมื้อเที่ยง เว้นเช้าเว้นเย็นแล้วไปกินเที่ยงวันรุ่งขึ้น ช่วงว่างก็เคี้ยวหมากแก้หิว จากนั้นถามนักเรียนว่าที่นั่นมีกี่ฤดู คำตอบคือสองฤดู โดยเป็นประเทศที่มีฤดูร้อนสิบสองเดือนและฤดูฝนสิบสองเดือน คือวันหนึ่งมีสองฤดู ตอนเช้าฤดูหนึ่ง ตอนบ่ายอีกฤดูหนึ่ง แบ่งกันคนละครึ่งวัน

อธิบายว่าที่โซโลมอนน้ำหายาก น้ำบาดาลคุณภาพต่ำ หากไม่ผ่านเครื่องกรองก็ไม่เหมาะจะดื่ม ประชาชนที่ยากจนจึงต้องดื่มน้ำมะพร้าวแทนน้ำเปล่า เพราะมะพร้าวขึ้นเต็มสองข้างทางริมชายหาด ซึ่งเป็นผลงานของชาวอังกฤษที่ปลูกไว้ตั้งแต่หลังสงคราม น้ำมะพร้าวถือว่าคุณภาพสูงเพราะถูกกรองผ่านรากและลำต้นขึ้นไป และตามท้องถนนจะมีหมาก ใบพลู ปูนขาว วางขายมาก

ครูไม่ใหญ่ชวนคิดว่ามนุษย์กินคนยังเห็นดวงตะวันภายในได้ มนุษย์กินข้าวจะเห็นไม่ได้ได้อย่างไร แล้วเล่าว่าชาวโซโลมอนกินข้าววันละมื้อตอนเที่ยงเพราะข้าวแพง แต่ตัวยังล่ำบึก ระหว่างวันเคี้ยวหมากแก้หิวเพลิน ๆ เขาไม่รู้สึกทรมานเพราะเป็นเรื่องปกติ ครูไม่ใหญ่เปรียบว่าเขาหัดเป็นคนกลางของกลางมานานแล้ว

คุณเปเล่เล่าว่าผู้คนที่โซโลมอนส่วนใหญ่น่ารัก ผิวสวยสีดำ ปากแดงเพราะน้ำหมาก ผมหยิกไม่ต้องดัด บางคนตั้งบ้านอยู่ตามป่าเขาในบรรยากาศสวยงาม เงียบสงบทั้งกลางวันกลางคืน เหมาะกับการนั่งสมาธิมาก ครูไม่ใหญ่ทบทวนชื่อชาวโซโลมอนที่เคยเล่า เช่นคุณแซม ทอมมี่ ธิรา จอน ควาเลมาเน่ และเบน ฟรานซ์ผู้ประกาศตนเป็นชาวพุทธคนแรกของเกาะ ช่วงนี้ถอดเสียงปนภาษาอังกฤษจนหลายชื่ออ่านไม่ได้ ท้ายช่วงมีบรรทัดคั่นซ้ำราวหนึ่งนาที

รายงานว่าทอมมี่ปฏิบัติตามกฎได้ดี ไม่เคี้ยวหมาก ไม่สูบบุหรี่ ไม่ดื่มเหล้า นั่งสมาธิทุกวันและจดผลส่งประจำ เขาว่ามีความสุขและสบายใจมาก ข้อยากที่สุดคือหยุดเคี้ยวหมาก เผลอหยิบก็มีเพื่อนเตือน แต่ทำได้ ครูไม่ใหญ่เสริมว่าเขากินข้าวมื้อเดียวจึงต้องเคี้ยวหมากทั้งวัน เขาเลิกบุหรี่ หมาก เหล้า และการพูดโกหก ซื่อสัตย์ต่อภรรยาของตนและไม่ล่วงภรรยาคนอื่น รู้ว่าวิถีชาวพุทธดีงามสำหรับทุกคน พร้อมรับบททดสอบต่อไป และขอบคุณหลวงพ่อที่ทำงานหนักช่วยให้ได้เป็นชาวพุทธ ครูไม่ใหญ่ว่าไม่ธรรมดาเลย

พ่อบุญธรรมเป็นคนไม่ดื่มเหล้า ใจดี ขยัน ภรรยาเจ้าของร้านตัดผมยอมหนีมาอยู่ด้วย ซึ่งก็คือแม่บุญธรรมของสามีผู้เขียน ทั้งสองไปเปิดร้านตัดผมอีกจังหวัดหนึ่ง เช่าที่ดินของวัดสร้างบ้านไม้สองชั้นสองห้อง ชีวิตเป็นไปด้วยดี พ่อบุญธรรมทำบุญที่วัดเป็นประจำ ตื่นเช้าตักบาตร ก่อนนอนสวดมนต์ แม้อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ พระมาบอกบุญถึงบ้านก็ร่วมทุกครั้ง ท่านสูบยาเส้น เคี้ยวหมากผสมยาเส้น และดื่มเครื่องดื่มชูกำลังวันละหนึ่งถึงสองขวด แข็งแรงอายุยืน แต่เสียชีวิตด้วยเส้นเลือดในสมองแตก คืนหนึ่งเข้านอนแล้วเช้าไม่ตื่น หมอเจาะคอใส่ท่อช่วยหายใจ นอนโรงพยาบาลช่วงหนึ่ง (ระยะเวลาถอดเพี้ยน) ก็จากไปอย่างสงบ อายุราว 90 ปี แม่บุญธรรมเป็นผู้หญิงเก่งและแกร่ง เก็บเงินเก่ง ดูแลบ้านเรียบร้อย สมเป็นแม่ศรีเรือน