วิริยบารมี

หลังคำถามเคสไม่มีบรรทัดถอดเสียงราวสองนาทีครึ่ง แล้วเริ่มเทปมินิซีรีส์ทศชาติชาดก ผู้บรรยายทบทวนพระชาติที่ผ่านมาคือพระเตมีย์ผู้ยิ่งด้วยเนกขัมมบารมี ที่เกรงกลัวภัยในมหานรกยิ่งกว่ากลัวตาย แม้ถูกทดลองอย่างหนักก็ไม่ละทิ้งมโนปณิธาน จนอายุสิบหกพรรษาได้เสด็จออกผนวช มีพระญาติ ข้าราชบริพาร และกษัตริย์ต่างเมืองบวชตามจำนวนมาก วันนี้จะศึกษาพระมหาชนกผู้ยิ่งด้วยวิริยบารมี ความเพียรอย่างเอาชีวิตเป็นเดิมพัน ถ้าถามว่าทำไมต้องเพียรอย่างอุกฤษฏ์ แม้เพียรไปก็ตายเปล่า คำตอบคือความเพียรเป็นอุปนิสัยที่ฝังแน่นในใจพระโพธิสัตว์ เพราะความเพียรเท่านั้นที่เอาชนะความเกียจคร้านที่ฝังลึกในใจมนุษย์ได้ ถ้าชีวิตยังไม่สิ้นก็ต้องเพียรต่อไปจนสำเร็จ

เทปทศชาติชาดกต่อ ใจมนุษย์คุ้นกับกิเลสเหมือนปลาคุ้นน้ำ จะหักดิบจากนิสัยไม่ดีต้องอาศัยความกล้าหาญอย่างแรงกล้า เพราะใจจะดิ้นรนกลับไปทำสิ่งที่คุ้นเคยและต่อต้านความดี ผู้มีความเพียรจึงต้องมีความกล้าในตัว นิสัยไม่ดีที่ยังไม่เคยทำก็สงวนตนไว้ ที่ทำอยู่รู้ว่าไม่ดีก็ต้องเพียรเลิกให้ได้ นิสัยดีที่ยังไม่เคยทำต้องเริ่มทำ ที่ทำอยู่แล้วก็ทำให้ยิ่งขึ้นไป บารมีจะก่อตัวขึ้นและใจนิ่งมากขึ้น เรียกว่าวิริยบารมีเริ่มเกิด อุปมาดังพญาราชสีห์ที่ไม่ย่อหย่อนในอิริยาบถทั้งปวง นักสร้างบารมีต้องเพิ่มพูนความเพียรจนกว่าจะสมปรารถนา ไม่สำเร็จไม่เลิก

เทปยกธรรมภาษิตในมหาชนกชาดกว่า บุคคลเมื่อทำความเพียร แม้จะตายก็ชื่อว่าไม่เป็นหนี้ในหมู่ญาติ เทวดา และบิดามารดา บุคคลเมื่อทำกิจอย่างลูกผู้ชายย่อมไม่เดือดร้อนใจภายหลัง เป็นคาถาที่พระมหาชนกตรัสขณะว่ายน้ำอยู่กลางมหาสมุทรที่มองไม่เห็นฝั่ง ผู้หวังความสำเร็จยิ่งใหญ่ควรตระหนักไว้เพื่อไม่ท้อกลางคัน ชีวิตที่ทุ่มเททำความดีจะเป็นประวัติอันงดงามให้ปลื้มใจเมื่อนึกย้อน และเป็นแรงบันดาลใจให้อนุชนรุ่นหลัง คนทั่วไปต้องการต้นแบบ และต้นแบบชีวิตที่ดีงามไม่มีใครเกินพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงควรศึกษาอดีตชาติของพระองค์ แล้วเชิญติดตามเรื่องพระมหาชนกผู้ยิ่งด้วยวิริยบารมี

มินิซีรีส์ทศชาติชาดก เรื่องพระมหาชนกผู้ยิ่งด้วยวิริยบารมี ตอนที่สอง ทบทวนตอนแรกว่าความเพียรเป็นอุปนิสัยที่ฝังแน่นในใจพระโพธิสัตว์ เพราะความเพียรเท่านั้นเอาชนะความเกียจคร้านได้ ใจคนคุ้นกับกิเลสเหมือนปลาคุ้นน้ำ จะพรากจากนิสัยไม่ดีต้องอาศัยความกล้า กล้าตัดใจเลิกสิ่งไม่ดี ฝึกนิสัยดีที่ยังไม่มี และทำนิสัยดีที่มีอยู่ให้ยิ่งขึ้น ทำได้เรื่อยไปวิริยบารมีก็เริ่มเกิด ความเพียรแบบเอาชีวิตเป็นเดิมพันอุปมาดังพญาราชสีห์ที่ไม่ย่อหย่อนในอิริยาบถทั้งปวง

มินิซีรีส์ทศชาติชาดก พระมหาชนกผู้ยิ่งด้วยวิริยบารมี ตอนที่ห้า ทบทวนว่าพระอัครมเหสีของพระเจ้าอริฏฐชนกได้ท้าวสักกะเทวราชอนุเคราะห์ให้ขึ้นเกวียนไปถึงนครกาลจัมปากะในเย็นวันนั้น พระเทวีไม่รู้จักใครจึงนั่งที่ศาลาพักร้อน มหาพราหมณ์อาจารย์ทิศาปาโมกข์ที่มีศิษย์ห้าร้อยคนผ่านมาทักถาม พระนางเห็นลักษณะน่าไว้วางใจจึงเล่าความจริง มหาพราหมณ์สงสารจึงรับไปอยู่ด้วย โดยออกอุบายว่าเป็นน้องสาวที่พลัดพรากกันตั้งแต่เล็ก นางพราหมณีแม้สงสัยแต่เคารพสามีจึงดูแลอย่างดี พระเทวีอยู่อย่างมีความสุข

เรือลำใหญ่แล่นไปในมหาสมุทรหกวันตามปกติ วันที่เจ็ดเมื่อแล่นไปได้ราวเจ็ดร้อยโยชน์ (ถอดว่า เจ็ดหรอโยค) ก็เจอพายุร้าย คลื่นใหญ่ซัดจนแผ่นกระดานข้างเรือแตก น้ำทะเลทะลักเข้า เรือค่อย ๆ จมกลางมหาสมุทร พ่อค้าเจ็ดร้อยคนรู้ว่าต้องจมน้ำตายจึงหวาดหวั่น บ้างร้องไห้คร่ำครวญ บ้างอ้อนวอนเทวดาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ แต่พระมหาชนกไม่ทรงกันแสง ไม่ไหว้เทวดาองค์ใด ไม่หวาดหวั่นต่อมรณภัย มองข้ามความตายมุ่งเป้าหมายจะยึดราชสมบัติคืน ผู้บรรยายชี้ว่าพระโพธิสัตว์มีกำลังใจเต็มเปี่ยมและความเพียรไม่มีที่สิ้นสุด แล้วจบว่าเมื่อเรือจมจะช่วยตัวเองอย่างไรโปรดติดตามตอนต่อไป ไฟล์จบที่ท้ายสารคดีนี้ ไม่มีช่วงปิดรายการ

ในวันเดียวกันนั้นพระเจ้าโปลชนกสวรรคตโดยไม่มีรัชทายาทที่เหมาะสมสืบราชสมบัติ ส่วนพระมหาชนกเมื่อพ้นแรงดูดของน้ำและสัตว์ร้ายแล้ว ก็แหวกว่ายไปดุจท่อนทองคำที่ลอยอยู่ในคลื่น เพียรว่ายข้ามมหาสมุทรด้วยกำลังแขนถึงเจ็ดวัน แม้เหนื่อยอ่อนล้าเพียงใด เมื่อนึกถึงเป้าหมายคือราชสมบัติที่รออยู่ก็เกิดกำลังใจว่ายต่อไปแม้มองไม่เห็นฝั่ง ผู้บรรยายอธิบายวิสัยของพระบรมโพธิสัตว์ว่ามีความเพียรไม่ลดละ ไม่ท้อถอยแม้รู้ว่าสิ่งที่ทุ่มเทอาจไร้ผล ถ้าเป็นความเพียรที่ไม่มีโทษและบรรลุแล้วเกิดประโยชน์ใหญ่ก็ไม่หยุดแม้ต้องพลีชีวิต อย่างน้อยจะเป็นต้นแบบความเพียรให้อนุชนรุ่นหลัง และเป็นผังสำเร็จติดตัวข้ามชาติ ชีวิตเปี่ยมด้วยความหวังและพลังใจ ปัญหาหนักเพียงใดก็มีแต่คำว่าทำได้และสำเร็จ พระโพธิสัตว์ทั้งหลายจึงประสบความสำเร็จเรื่อยมา