พระโปลชนก

ภิกษุสนทนากันในโรงธรรมสภาแล้วทูลขอให้พระพุทธองค์เล่าเรื่องในอดีตที่ทรงสละราชสมบัติออกผนวชด้วยความเพียร พระองค์ตรัสเล่าว่า พระเจ้ามหาชนกครองกรุงมิถิลา แคว้นวิเทหะ มีโอรสสององค์คือพระอริฏฐชนกและพระโปลชนก เมื่อพระมหาชนกสวรรคต พระอริฏฐชนกครองราชย์และตั้งพระโปลชนกเป็นอุปราช สองพี่น้องช่วยกันปกครองจนบ้านเมืองร่มเย็น ต่อมาอำมาตย์คนหนึ่งที่ชอบยุให้คนแตกกันกราบทูลว่าอุปราชคิดปลงพระชนม์เพื่อชิงบัลลังก์ ครั้งแรกไม่เชื่อ แต่ได้ยินบ่อยเข้าก็หวั่นไหว สั่งจับพระโปลชนกตีตรวนขังไว้ในคฤหาสน์ใกล้พระราชนิเวศน์ รอสำเร็จโทษ

พระโปลชนกผู้ไม่มีความผิดรู้ว่าภัยเกิดจากพระเชษฐาหูเบา จึงตั้งสัจจาธิษฐานว่าตั้งแต่เกิดมาไม่เคยคิดเป็นศัตรูต่อพระเชษฐา ช่วยบริหารบ้านเมืองด้วยใจบริสุทธิ์ ด้วยสัจวาจานี้ขอให้เครื่องจองจำหลุดและประตูเปิด เทวดาที่ดูแลจึงบันดาลให้เครื่องจองจำแตกหักและประตูเปิด พระองค์ควบม้าหนีไปอยู่ตำบลบ้านชายพระราชอาณาเขต ชาวบ้านจำได้ก็บำรุงอย่างดีและมาสวามิภักดิ์ พระเจ้าอริฏฐชนกเห็นว่าหนีไปองค์เดียวคงไม่มีภัยจึงไม่ไล่ล่า พระโปลชนกปกครองจนตำบลนั้นเจริญขึ้นตามลำดับ

ผู้ปกครองตำบลและหัวหน้าหมู่บ้านรู้ว่าพระโปลชนกถูกกล่าวหาว่าเป็นกบฏทั้งที่ไม่เคยคิด จึงแค้นแทนและแอบรวบรวมกำลังฝึกชาวบ้านเป็นทหาร พระโปลชนกถามว่าฝึกคนไว้มากมายทำไม ก็ตอบว่าไว้เป็นทหารรักษาพระองค์และกองกำลังป้องกันโจร เมื่อกำลังมากขึ้นก็ฮึกเหิม ทหารกลุ่มหนึ่งบุกปล้นกองทหารรักษาชายแดนของพระราชาตอนกลางคืน ฆ่าทหารตายจำนวนมาก ผู้รอดหนีไปทูลพระเจ้าอริฏฐชนกว่าเกิดกองกำลังกบฏนำโดยพระโปลชนก หัวหน้ากองทหารจึงรีบทูลพระโปลชนกให้ตัดสินใจชิงลงมือก่อน เพราะไม่ถึงเจ็ดวันทัพหลวงจะมาปราบ

ผู้บรรยายสอนว่าการคบคนเช่นไรย่อมเป็นคนเช่นนั้น พระโปลชนกเดิมไม่ได้คิดชั่ว หวังอยู่อย่างสงบ แต่กองกำลังที่มาเสริมไปก่อเรื่องร้ายก็เดือดร้อนถึงพระองค์ ผู้เป็นใหญ่คุมกำลังพึงสังวรว่าถ้าไม่ฝึกกองกำลังให้มีศีลธรรมและระเบียบวินัย ไม่ช้าจะทำให้ตนเดือดร้อน พระโปลชนกดำริว่ามีสองทาง ถ้าหนีคงไม่รอดเพราะพระเชษฐาปล่อยมาครั้งหนึ่งแล้ว ถ้ารีบยกกำลังล้อมพระนครก่อนก็มีสิทธิ์ชนะ เพราะรู้กำลังและกระบวนรบของทัพหลวงดี จบตอนด้วยคำถามว่าจะเสี่ยงหนีตายหรือรบเพื่อชิงราชบัลลังก์ โปรดติดตามตอนต่อไป

มินิซีรีส์ทศชาติชาดก พระมหาชนก ผู้ยิ่งด้วยวิริยบารมี ตอนที่สาม ทบทวนว่าพระเจ้ามหาชนกแห่งกรุงมิถิลาตั้งพระอริฏฐชนกเป็นอุปราช พระโปลชนกเป็นเสนาบดี เมื่อพระมหาชนกสวรรคต พระอริฏฐชนกครองราชย์และตั้งพระโปลชนกเป็นอุปราช อำมาตย์ผู้ใกล้ชิดกราบทูลยุยงว่าอุปราชคิดปลงพระชนม์ ถูกทูลบ่อยเข้าก็เชื่อ สั่งจับพระโปลชนกไว้รอสำเร็จโทษ พระโปลชนกตั้งสัจจาธิษฐานว่าไม่เคยคิดเป็นศัตรูต่อเจ้าพี่ ขอให้เครื่องจองจำหลุด เทวดาบันดาลให้เครื่องจองจำแตกและเปิดประตูให้ พระองค์หนีไปอยู่หมู่บ้านชายแดน ได้รับการสนับสนุนจนมีสมัครพรรคพวกมาก

ทหารของพระโปลชนกบุกปล้นด่านหน้าของพระราชาและฆ่าทหารตายจำนวนมาก หัวหน้ากองทูลให้รีบยึดพระนคร พระโปลชนกดำริว่าถ้าหนีจะต้องสู้ศึกสองด้าน แต่ถ้ารีบล้อมพระนครก็มีสิทธิ์ชนะเพราะทหารในเมืองที่ภักดีมีมาก แม้ไม่เคยคิดร้ายต่อเจ้าพี่แต่เหตุการณ์บังคับ จึงยกทัพช้าง ม้า รถ ราบ ไปล้อมกรุงมิถิลาก่อนกองทัพปราบกบฏจะเคลื่อนออก แล้วส่งสารถึงพระเชษฐาว่าไม่เคยคิดแย่งราชสมบัติ แต่พระเจ้าพี่เชื่อคำยุยงจะสำเร็จโทษ บัดนี้จะมอบราชสมบัติหรือจะรบ ทหารและชาวเมืองมิถิลาที่ภักดีพากันมาเข้าร่วมทัพจำนวนมาก

พระเจ้าอริฏฐชนกไม่สบายพระทัยที่ต้องรบกับพระอนุชาและรู้สึกว่าตนเป็นฝ่ายผิด แต่เกรงชาวเมืองครหาว่าไม่ใช่ชายชาตินักรบ จึงตอบว่าจะรบ ก่อนออกรบตรัสกับพระอัครมเหสีว่าแพ้ชนะไม่อาจรู้ ถ้าพระองค์ประสบภัยให้รักษาครรภ์ไว้ให้ดี แล้วแนะอุบายรักษาชีวิตและทางหนีออกจากพระนคร การรบเพียงวันแรกทหารของพระโปลชนกก็ยิงธนูถูกพระเจ้าอริฏฐชนกสิ้นพระชนม์บนคอช้างกลางสนามรบ ข้าราชบริพารไม่มีใครต่อสู้อีก เปิดประตูเมืองรับทัพ แล้วอภิเษกพระโปลชนกครองราชสมบัติ

ผู้บรรยายกล่าวว่าพระโพธิสัตว์แม้มีปัญญาสั่งสมข้ามชาติ ก็ยังขึ้นอยู่กับกัลยาณมิตรและสภาพแวดล้อมในชาตินั้นที่จะชี้ทางชีวิตดุจเข็มทิศ แล้วกล่าวถึงพระเจ้าโปลชนก (ถอดเพี้ยนว่า โปรรัชนกษ์) ที่ครองราชย์ในกรุงมิถิลา ในวันที่พระมหาชนกออกเดินทางก็ทรงประชวร หมอหลวงเยียวยาอย่างไรก็ไม่หาย ส่วนพระโพธิสัตว์กับพ่อค้าประมาณเจ็ดร้อยคนลาครอบครัวและหมู่ญาติแล้วขึ้นเรือออกเดินทางทันที

ในวันเดียวกันนั้นพระเจ้าโปลชนกสวรรคตโดยไม่มีรัชทายาทที่เหมาะสมสืบราชสมบัติ ส่วนพระมหาชนกเมื่อพ้นแรงดูดของน้ำและสัตว์ร้ายแล้ว ก็แหวกว่ายไปดุจท่อนทองคำที่ลอยอยู่ในคลื่น เพียรว่ายข้ามมหาสมุทรด้วยกำลังแขนถึงเจ็ดวัน แม้เหนื่อยอ่อนล้าเพียงใด เมื่อนึกถึงเป้าหมายคือราชสมบัติที่รออยู่ก็เกิดกำลังใจว่ายต่อไปแม้มองไม่เห็นฝั่ง ผู้บรรยายอธิบายวิสัยของพระบรมโพธิสัตว์ว่ามีความเพียรไม่ลดละ ไม่ท้อถอยแม้รู้ว่าสิ่งที่ทุ่มเทอาจไร้ผล ถ้าเป็นความเพียรที่ไม่มีโทษและบรรลุแล้วเกิดประโยชน์ใหญ่ก็ไม่หยุดแม้ต้องพลีชีวิต อย่างน้อยจะเป็นต้นแบบความเพียรให้อนุชนรุ่นหลัง และเป็นผังสำเร็จติดตัวข้ามชาติ ชีวิตเปี่ยมด้วยความหวังและพลังใจ ปัญหาหนักเพียงใดก็มีแต่คำว่าทำได้และสำเร็จ พระโพธิสัตว์ทั้งหลายจึงประสบความสำเร็จเรื่อยมา