นางวิสาขา

บอกว่าอีกไม่กี่วันเราจะได้รับบุญใหญ่ซึ่งทำให้ได้เกิดในร่มเงาพระพุทธศาสนาและได้สร้างบารมีเต็มที่ ฝ่ายชายจะได้เป็นเอหิภิกขุ ส่วนฝ่ายหญิงจะได้เครื่องประดับมหาลดาปสาธน์อย่างนางวิสาขา แล้วให้ดูเครื่องประดับจำลองที่เตรียมไว้สำหรับผู้มีบุญ พร้อมชวนหาคนที่จะสวมใส่ซึ่งต้องเป็นผู้มาร่วมทำบุญกฐิน

สารคดีอธิบายว่าเครื่องประดับมหาลดาปสาธน์เกิดขึ้นเฉพาะกับผู้มีบุญญาธิการที่เคยถวายผ้าไตรจีวรแด่หมู่สงฆ์ในอดีต ในยุคพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ปัจจุบันมีสตรีครอบครองเพียงสามท่าน หนึ่งในนั้นคือนางวิสาขามหาอุบาสิกา ยอดอุปัฏฐายิกา ท่านธนัญชัยเศรษฐีบิดาสั่งให้ช่างฝีมือดี 500 คนทำขึ้นเป็นของขวัญวันแต่งงาน ใช้เวลาสี่เดือน ส่วนประกอบทำด้วยทองคำ เงิน แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วประพาฬ ใช้ทองคำบริสุทธิ์ตีเป็นเส้นด้ายร้อยเย็บ เมื่อสวมแล้วคลุมตั้งแต่ศีรษะจรดหลังเท้า ส่วนที่สวมศีรษะทำเป็นนกยูงรำแพนมีขนทองคำพันขน พร้อมแหวนรูปนกยูงและแหวนบริวารข้างละสี่วง ต่างหู สร้อยคอ ปลอกรัดต้นแขน เข็มขัด และรองเท้า

สารคดีเล่าว่าในพุทธันดรที่ผ่านมาสมัยพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า นางวิสาขาบังเกิดเป็นพระราชธิดาองค์สุดท้ายของพระเจ้ากิกิ มีนามว่าสังฆทาสี เป็นผู้มีศรัทธาในพระรัตนตรัยอย่างยิ่ง ได้ถวายผ้าไตรจีวรพร้อมด้วยด้ายและเข็มแด่พระภิกษุสงฆ์สองหมื่นรูป โดยมีพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นประธาน ถวายด้วยมือตนเองและด้วยจิตอันเลื่อมใส ด้วยเหตุแห่งมหาทานครั้งนี้จึงได้เครื่องประดับมหาลดาปสาธน์

เล่าว่าเห็นชุดมหาลดาปสาธน์เดินมาในขบวน ซึ่งชุดยังไม่สมบูรณ์เพราะรีบทำ ไม่มีหมวกจึงใช้กะบังหน้าแทน และวัสดุก็หาตามท้องตลาด ต่างจากของนางวิสาขามหาอุบาสิกาที่ใช้รัตนชาติทั้งทองทั้งเงิน เวลาเดินจะดังกรุ๊งกริ๊งและดูพริ้วด้วยฝีมือช่างและกำลังเท่าช้างสารห้าเชือก น้องน็อตเดินได้ดีทีเดียว รอยยิ้มของเธอแบกด้วยน้ำหนักสิบกว่ากิโล แต่ยิ้มได้ตลอด เมื่อเดินเข้ามาที่เวทีผู้มีบุญก็เกิดเสียงตบมือเกรียวกราว ดูสง่างามกว่าทุกเวที

เล่าว่าเศรษฐีมียุ้งข้าวสาลีแดงจำนวนพันสองร้อยห้าสิบยุ้ง ซึ่งมิได้มีไว้เพื่อครอบครัวเท่านั้นแต่มีไว้แจกจ่ายคนทั้งหลาย เมื่อแจกข้าวในยุ้งหมดแล้ว เพียงท่านแหงนดูท้องฟ้า ลำข้าวสาลีแดงก็ไหลลงจากอากาศทำให้ฉางเต็มดังเดิม ภรรยาของท่านตักข้าวแจกเท่าไรข้าวในหม้อก็ไม่พร่อง บุตรชายคือธนัญชัยเศรษฐี บิดาของนางวิสาขา ถือถุงเงินหนึ่งพันกหาปณะแจกเท่าไรเงินก็ยังเต็มถุงเช่นเดิม หญิงสะใภ้ถือกระบุงข้าวเปลือกแจกเท่าไรก็ไม่พร่อง กระทั่งทาสชื่อนายปุณณะเมื่อไถนาเพียงครั้งเดียวก็เกิดรอยไถขึ้นถึงเจ็ดรอย

เล่าว่าพระบรมศาสดาเสด็จถึงแคว้นอังคุตตราปะเพื่อแสดงธรรมโปรดมหาชน ทรงเห็นอุปนิสัยที่จะได้บรรลุพระโสดาบันของชนหกคน คือเมณฑกเศรษฐีและภรรยา บุตรชายธนัญชัยเศรษฐีและหญิงสะใภ้สุมนาเทวี หลานสาววิสาขา และทาสชื่อปุณณะ จึงเสด็จไปประทับที่ชาติยาวันป่านอกพระนคร ท่านเศรษฐีส่งเด็กหญิงวิสาขาซึ่งขณะนั้นอายุเจ็ดขวบพร้อมเด็กหญิงบริวารห้าร้อยคนออกไปรับเสด็จ เมื่อเศรษฐีบรรลุธรรมแล้วก็กราบนิมนต์พระบรมศาสดาและพระภิกษุสงฆ์มารับบิณฑบาตที่เรือน ถวายมหาทานและฟังธรรม ในที่สุดทั้งหกคนได้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน ล้วนเป็นผลแห่งบุญจากการถวายทานอย่างเอาชีวิตเป็นเดิมพันที่ทำร่วมกันมาในกาลก่อน

ตั้งข้อสังเกตว่าเศรษฐีทั้งสามท่านที่มีสมบัติจักรพรรดิตักไม่พร่องกลับไม่ได้เป็นกำลังหลักในการสนับสนุนพระพุทธศาสนาเท่ากับอนาถบิณฑิกเศรษฐีและมหาอุบาสิกาวิสาขา ซึ่งสมบัติของท่านพร่องได้ ถูกน้ำซัดไปบ้าง ลูกหนี้ไม่ใช้คืนบ้าง แต่เป็นกำลังหลักด้วยความปลื้มปิติยินดี ส่วนเศรษฐีที่มีสมบัติจักรพรรดิพอมีศรัทธาก็ออกบวชเลย เพราะบวชด้วยความอิ่มตัวจากชีวิตคฤหัสถ์ รวยจนเบื่อ ทรัพย์ไม่หมดสักที จึงถึงที่สุดของความเป็นคฤหัสถ์แล้วออกบวช