พระคันธกุฎี

สารคดีเล่าว่าอปราชิตเมื่อสร้างพระคันธกุฎีเสร็จแล้วก็ให้ช่างสร้างสระโบกขรณี ทำอุทยานปลูกดอกไม้ห้าสีและประดับด้วยดอกไม้หอมหลากชนิด แล้วด้วยหัวใจที่เปี่ยมความปรารถนาดีต่อเพื่อนมนุษย์ เขาโปรยรัตนชาติทั้งเจ็ดประการให้สูงเพียงเข่าไว้เต็มพื้นที่รอบพระคันธกุฎี ด้วยความคิดว่าคนที่มีศรัทธานั้นย่อมมาฟังธรรมเป็นปกติ แต่คนที่ไม่มีศรัทธาถ้าไม่มีเหตุจูงใจอย่างอื่นก็ย่อมไม่มาฟังธรรม เมื่อโปรยรัตนะเหล่านี้แล้วเขาย่อมมาเพราะประสงค์ทรัพย์ แต่เมื่อได้ฟังธรรมแล้วจะพ้นจากทุกข์ ด้วยเหตุนี้มหาชนจึงพากันมาฟังธรรมจำนวนมาก และเมื่อจะกลับก็ถือเอารัตนะเท่าที่สองมือจะถือได้กลับไป เมื่อหมดเขาก็โปรยใหม่ เป็นอยู่เช่นนี้ถึงสามครั้ง

สารคดีเล่าอานุภาพบุญที่ทำให้ท่านเมณฑกเศรษฐีได้สมบัติอัศจรรย์ ย้อนไปในสมัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ท่านเกิดเป็นหลานชายของกุฎุมพีผู้มีทรัพย์มากตระกูลหนึ่ง ครั้งหนึ่งลุงเริ่มก่อสร้างพระคันธกุฎีเพื่อเป็นที่ประทับของพระบรมศาสดา หลานชายขอมีส่วนบุญด้วย แต่ลุงห้ามว่าให้ไม่ได้เพราะต้องการสร้างเฉพาะส่วนตัว หลานชายไม่ท้อใจ จึงคิดสร้างศาลารายที่หน้าพระคันธกุฎี ให้ช่างนำเครื่องไม้มาจากป่า เสาแต่ละต้นหุ้มด้วยทองคำ เงิน และประดับแก้วมณี เครื่องเรือนแม้กระทั่งก้อนอิฐและกระเบื้องมุงหลังคาก็หุ้มด้วยทอง บนหลังคาทำเป็นสามยอด ภายในทำเป็นมณฑปประดับแก้ว ตั้งธรรมาสน์ที่มีเท้าและคานทั้งสี่ทำด้วยทองคำแท่ง ใต้เท้าธรรมาสน์ทั้งสี่ทำเป็นรูปแพะทองคำ

มหาทุคตะมุ่งไปพระวิหารด้วยความหวังสุดท้าย พระราชาตรัสถามว่ายังไม่ถึงเวลาอาหารมาทำไม เพราะเคยเห็นเขามารอรับอาหารที่เหลือจากพระภิกษุ เขากราบทูลว่ามาเพื่อถวายบังคมพระศาสดา แล้วซบศีรษะลงที่ธรณีพระคันธกุฎี ถวายบังคมด้วยเบญจางคประดิษฐ์ กราบทูลว่าไม่มีใครยากจนกว่าตนในพระนครนี้ ขอทรงเป็นที่พึ่งและสงเคราะห์ตนด้วย พระบรมศาสดาจึงประทานบาตรให้ ซึ่งใครก็แย่งไปไม่ได้เพราะเป็นบุญของคนนั้น