กรุงราชคฤห์

เล่าว่าโชติกเศรษฐีถือกำเนิดในตระกูลเศรษฐีในกรุงราชคฤห์ วันที่คลอดเกิดเหตุอัศจรรย์คืออาวุธทั้งหมดในพระนครเปล่งแสงรุ่งเรืองสว่างใส แม้เสื้อผ้าอาภรณ์ที่คนสวมก็เปล่งรัศมี ทั้งพระนครจึงสว่างเป็นอันเดียวกัน เศรษฐีผู้เป็นบิดาเข้าเฝ้าพระราชาแต่เช้า พระราชาตรัสถามเหตุ เศรษฐีทูลว่าเพราะบุตรของตนเกิดในวันนี้ แสงสว่างเกิดขึ้นเพราะเดชแห่งบุญของเขา พระราชาตรัสถามว่าเขาจะเป็นโจรกระมัง เศรษฐีทูลว่าไม่ใช่ แต่เป็นผู้มีบุญที่สั่งสมบุญญาภินิหารไว้มากในชาติก่อน พระราชาจึงปลื้มพระทัยและพระราชทานค่าเลี้ยงดูวันละหนึ่งพันเป็นค่าน้ำนม ในวันตั้งชื่อจึงตั้งชื่อว่าโชติกะ แปลว่ารุ่งเรืองหรือสว่างใส

เปิดมินิซีรีส์การะวริยะเศรษฐี ผู้ได้ขุมมหาสมบัติจากยักษ์ ตอนที่หนึ่ง เกริ่นว่าอานุภาพของบุญมีพลังมหาศาล เมื่อบุญส่งผลอะไรก็ต้านไม่อยู่ คนที่ยากจนมาตั้งแต่เกิดหากมีใจเป็นบุญกุศลก็อาจกลับรวยขึ้นมาได้ในทันใด การให้ผลของบุญเป็นอจินไตย คิดตามและเข้าใจได้ยาก แต่เคยมีมาแล้วในอดีต คือเรื่องการะวริยะเศรษฐีที่มีสมบัติมากจนไม่อาจคำนวณนับได้ เดิมท่านและภรรยายากจนเข็นใจมาก ข้าวแต่ละมื้อก็แทบไม่มีกิน แต่เมื่อทั้งสองตัดความตระหนี่แล้วถวายอาหารในส่วนของตนแด่พระอรหันต์ที่เพิ่งออกจากนิโรธสมาบัติ ผลบุญนั้นทำให้กลายเป็นมหาเศรษฐีภายในเจ็ดวัน ซึ่งเป็นสมบัติที่ยักษ์รักษาไว้ แล้วเล่าว่าในมหานครราชคฤห์แห่งแคว้นมคธมีชายยากจนเข็นใจนามว่าการะวริยะ ต้องทำงานรับจ้างเลี้ยงตนและครอบครัวอย่างยากลำบาก แต่โชคดีที่ภรรยาเป็นหญิงมีปัญญาและมีศรัทธาในพระพุทธศาสนา

สารคดีเล่าย้อนไปสมัยที่พระบรมศาสดาประทับอยู่ในกรุงราชคฤห์ มีชายยากจนเข็ญใจคนหนึ่งชื่อปุณณะ อาศัยรับจ้างในบ้านของสุมนเศรษฐีเพื่อเลี้ยงชีพ วันหนึ่งเป็นวันนักขัตฤกษ์ใหญ่ ชาวเมืองแต่งตัวสวยงามและเล่นสนุกสนานกันตลอดเจ็ดวัน ท่านเศรษฐีถามนายปุณณะว่าจะหยุดงานไปเล่นสนุกหรือจะรับจ้างทำงานเช่นทุกวัน นายปุณณะตอบว่าการเที่ยวเล่นเป็นของคนมีทรัพย์ แต่ในเรือนของเขาแม้ข้าวสารจะต้มเป็นข้าวต้มเช้าวันรุ่งขึ้นก็ยังไม่มี หากได้โคสักคู่ก็จะไปไถนา ท่านเศรษฐีจึงมอบโคคู่หนึ่งให้

ครั้งนั้นพระบรมศาสดาประทับอยู่ที่กรุงราชคฤห์ มหานครแห่งแคว้นมคธ ทรงประชวรด้วยโรคเล็กน้อยต้องเสวยยาถ่าย หมอชีวกโกมารภัจจ์แพทย์หลวงประจำพระราชวังจึงถวายการรักษาและกราบทูลว่าไม่ควรเสวยพระกระยาหารที่ปรุงด้วยน้ำต้มผักจนกว่าพระวรกายจะหายเป็นปกติ เมื่อทรงหายเป็นปกติแล้วมหาชนชาวเมืองต่างจัดแจงเครื่องไทยธรรมเพื่อเตรียมถวายภัตตาหารอันประณีต เช้าวันนั้นพระมหาเถระรูปหนึ่งคิดว่าวันนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าสมควรได้ประถมบิณฑบาตจากที่ใด แล้วเห็นโสณโกฬิวิสะเข้ามาในญาณทัศนะ จึงคิดว่าโสณะบริโภคแต่ข้าวสาลีหอมที่รดด้วยน้ำหอมและน้ำนมสดซึ่งหาได้ยาก จะนำบิณฑบาตจากโสณะบุตรเศรษฐีมาถวายพระผู้มีพระภาคเจ้า แต่ระยะทางจากกรุงราชคฤห์ถึงจัมปานครยาวไกลหลายสิบโยชน์ พระเถระจะเดินทางมาด้วยวิธีใดให้ติดตามตอนต่อไป