สุวรรณสาม

มินิซีรีส์ทศชาติชาดก เรื่องสุวรรณสาม ผู้ยิ่งด้วยเมตตาบารมี ตอนที่สิบหก พระเจ้าปิลยักขราช (ถอดได้ว่า ปิละยักขรา) ถือหม้อน้ำไปอาศรมตั้งใจจะเลี้ยงดูฤๅษีตาบอดทั้งสองโดยปิดเรื่องที่ฆ่าสุวรรณสาม แต่ทุกูลฤๅษีฟังเสียงฝีเท้าแล้วรู้ว่าไม่ใช่สามะ พระราชาจึงสารภาพว่าเป็นกษัตริย์ชาวกาสีและได้ยิงสามะตายที่ริมแม่น้ำ ปาริกาฤๅษีณีตกใจแทบสิ้นสติ ทุกูลฤๅษีสอนให้ไม่โกรธผู้ฆ่าลูก เพราะผู้รักษาเมตตาจิตไม่หวั่นไหวด้วยโทสะบัณฑิตย่อมสรรเสริญ นางคร่ำครวญถึงคุณของลูก พระราชาสงสารจึงขอสละราชสมบัติมาเลี้ยงดูทั้งสองในป่า ฤๅษีทูลว่าไม่สมควร พระราชาเลื่อมใสที่ไม่มีคำหยาบแม้แต่น้อยจึงขอให้เป็นบิดามารดา ฤๅษีขอเพียงให้ทรงจูงปลายไม้เท้าพาไปหาสุวรรณสาม จบด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

เทปทศชาติชาดกเรื่องสุวรรณสามตอนต่อจากตอนที่แล้ว ปาริกาฤษินีได้ยินพระราชาตรัสว่าฆ่าสุวรรณสามก็ตกใจ ทุกูลฤษีบอกว่าท่านผู้นี้คือพระเจ้ากาสี ยิงสามะด้วยลูกศรอาบยาพิษ อย่าโกรธพระองค์เลย สองฤษีร่ำไห้ พระเจ้าปิลยักษราชสงสาร ขอเลี้ยงดูแทน ทุกูลฤษีทูลว่าพระราชาไม่ต้องลำบากปรนนิบัติ ขอเพียงถือปลายไม้เท้าพาไปหาสุวรรณสาม ปาริกาขอสัมผัสเท้าและใบหน้าลูกอีกครั้งแล้วจะตายตาม พระราชาเกรงว่าหากเห็นศพเปื้อนเลือดในป่าหัวใจสองฤษีจะแตกสลาย และพระองค์จะตกนรก จึงอ้างว่าใกล้ค่ำ ป่ามีสัตว์ร้าย ขอให้รออยู่ที่อาศรม แต่ฤษีทั้งสองไม่กลัวเพราะอานุภาพเมตตาจิตที่เจริญอยู่เนืองนิตย์ทำให้สัตว์ร้ายอ่อนโยน

ต่อจากบรรทัด jingle สั้น ๆ พระราชาจูงมือสองฤษีตาบอดคลำทางเข้าป่าจนถึงที่สุวรรณสามนอนนิ่งริมหาดทรายท่าน้ำมิคสัมมตา ฤษีผู้บิดาช้อนศีรษะขึ้นประคองบนตัก ฤษินีผู้มารดากอดเท้าทั้งสองแนบอก ร่ำรำพันว่าเหมือนดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ตกลงสู่ผืนดิน ต่อไปใครจะชำระชฎา ใครจะกวาดอาศรม พ่อแม่จะหาผลไม้กินอย่างไร ผู้บรรยายสรุปว่าชีวิตมีสุขบ้างทุกข์บ้าง ความรักผูกพันระหว่างพ่อแม่กับลูกทำให้เศร้าโศกเมื่อพลัดพราก ยกพุทธพจน์ว่าความโศกย่อมเกิดจากสิ่งอันเป็นที่รัก ผู้ตัดความผูกพันได้แล้วย่อมไม่มีความโศก สองฤษีคิดว่าออกบวชเพื่อตัดอาลัยแต่ท้าวสักกเทวราชยังประทานบุตรมาให้แล้วต้องพลัดพราก จบด้วยโปรดติดตามตอนต่อไป

ทศชาติชาดก สุวรรณสาม ผู้ยิ่งด้วยเมตตาบารมี ตอนที่ 18 ต่อจากตอนที่แล้ว นางปาริกาปฏิเสธที่พระเจ้าปิลยักษ์จะอยู่รับใช้ พระราชาทัดทานว่าใกล้มืดและป่าเต็มไปด้วยสัตว์ร้าย แต่สองฤษียืนยันจะไปหาลูก พระราชาจึงจูงมือพาไป เมื่อถึงร่างลูก ทุกูลฤษีช้อนศีรษะขึ้นวางบนตัก นางปาริกากอดเท้าลูกรำพันว่าเจ้าโกรธใครจึงไม่พูดกับแม่ ต่อไปใครจะคอยปัดกวาดอาศรม ใครจะชำระชฎา นางคลำหน้าและร่างลูก แล้วสัมผัสความอบอุ่นที่อกจึงรู้ว่าลูกยังไม่ตาย ช่วงกลางมีบรรทัดถอดซ้ำ นี่คือประโยคแรก ราวครึ่งนาที

ด้วยความรักลูก นางปาริกาประนมมือระลึกถึงบุญของสุวรรณสามแล้วตั้งสัจจกิริยาว่าลูกเป็นผู้ประพฤติธรรม ประพฤติพรหมจรรย์ กล่าวคำสัตย์ เลี้ยงดูบิดามารดา ยำเกรงผู้ใหญ่ในตระกูล ด้วยสัจวาจานี้ขอพิษจงหายไป ร่างที่แข็งเริ่มอ่อนนุ่มและขยับได้ ทุกูลฤษีตั้งสัจจกิริยาซ้ำ ร่างพลิกตัวแต่ยังไม่ฟื้น เทพธิดาที่เคยเป็นมารดาในอดีตชาติ อยู่ที่ภูเขาคันธมาทน์ (ชื่อถอดได้ว่าพหุสุนทรี) มาปรากฏบนอากาศแล้วกล่าวสัจวาจาอีกคน จึงเกิดอัศจรรย์พร้อมกันคือ พิษและบาดแผลจากลูกศรหายไป ฤษีทั้งสองได้ดวงตาคืน ทุกคนหายจากริมแม่น้ำมิคสัมมตาไปปรากฏที่อาศรม พร้อมกับแสงอรุณรุ่ง

ทุกคนร่าเริงยินดี สุวรรณสามฟื้นคืนสติแล้วกล่าวครั้งแรกว่าขอความเจริญจงมีแก่ท่านพ่อท่านแม่ พยุงกายลุกขึ้นบอกว่าลุกขึ้นได้แล้วโดยสวัสดี ขออย่าคร่ำครวญอีก ผู้บรรยายสรุปว่าอานุภาพคุณความดีที่บำเพ็ญมาผนวกกับสัจจกิริยาเกิดพลังขับไล่พิษร้ายของลูกศรอาบยาพิษ ความดีจึงควรทำ เพราะหากปราศจากความดีแล้ว ยามทุกข์เข็ญจะกล่าวอ้างสิ่งใด แล้วบอกให้ติดตามตอนต่อไป

ไฟล์เริ่มกลางรายการ ไม่มีช่วงเปิดรายการ คาถา และการบ้าน สองบรรทัดแรกเป็นบรรทัด jingle แล้วครูไม่ใหญ่บอกว่าวันนี้ตอนที่ 19 เป็นตอนจบแล้ว (ตอนก่อนหน้าวันเดียวฉายสุวรรณสามตอนที่ 18) ก่อนจะไปให้แต่งเนื้อแต่งตัวให้เสร็จเรียบร้อยก่อน

ครูไม่ใหญ่บอกว่าติดตามสุวรรณสามตอนสุดท้าย เทปเล่าต่อจากตอนก่อนว่านางปาริกาเอามืออังที่อกสุวรรณสามแล้วรู้สึกไออุ่น จึงตั้งสัจจกิริยาว่าลูกประพฤติธรรม กล่าวคำสัตย์ เลี้ยงดูบิดามารดา ขอให้พิษหายไป ร่างที่แข็งก็อ่อนและขยับได้ ทุกูลฤษีตั้งสัจจกิริยาตาม พระโพธิสัตว์พลิกตัว เทพธิดาพหุสุนทรีแห่งเขาคันธมาทน์ตั้งสัจจกิริยาเป็นคนสุดท้าย ร่างกลับเป็นปกติ รอยแผลเลือนหาย ฤษีทั้งสองมองเห็นดังเดิม ทุกคนปรากฏที่อาศรมพร้อมแสงอรุณ สุวรรณสามทักทายบิดามารดาแล้วทูลปฏิสันถารพระราชาด้วยมหากรุณาไม่มีความแค้นเคือง เชิญเสวยผลไม้และน้ำจากแม่น้ำมิคสัมมตา

พระเจ้าปิลยักขราชอัศจรรย์ว่าสุวรรณสามตายไปแล้วมิใช่หรือ สุวรรณสามทูลว่าผู้ใดเลี้ยงดูบิดามารดาโดยธรรม เทวดาและมนุษย์ย่อมคุ้มครอง นักปราชญ์สรรเสริญ ละโลกไปแล้วย่อมบันเทิงในสวรรค์ พระราชาเพิ่งประจักษ์อานุภาพของความกตัญญูกตเวที ขอถึงสุวรรณสามเป็นสรณะ พระโพธิสัตว์ถวายโอวาทให้ประพฤติธรรมในพระชนกชนนี บุตรภรรยา มิตรอำมาตย์ ชาวบ้าน สมณพราหมณ์ และฝูงเนื้อฝูงนก ชี้ว่าพระอินทร์และเทพพรหมเข้าถึงทิพยสถานด้วยธรรมที่ประพฤติ แล้วถวายศีลห้า พระราชาขอขมาแล้วเสด็จกลับกรุงพาราณสี ปกครองด้วยทศพิธราชธรรม ทำทานรักษาศีลจนสวรรคตไปสุคติ

แม้บิดามารดาได้ดวงตาคืนแล้ว สุวรรณสามยังปฏิบัติบำรุงเหมือนเดิม ทั้งสามบำเพ็ญสมณธรรม เจริญเมตตาภาวนาจนได้อภิญญาห้าและสมาบัติ ละอัตภาพแล้วไปเกิดในพรหมโลก พระบรมศาสดาตรัสว่าการเลี้ยงดูบิดามารดาเป็นวงศ์ของบัณฑิต แล้วทรงประกาศอริยสัจสี่ ภิกษุผู้เลี้ยงบิดามารดาบรรลุโสดาปัตติผล จากนั้นประชุมชาดก พระเจ้าปิลยักขราชมาเป็นพระอานนท์ เทพธิดาพหุสุนทรีเป็นพระอุบลวรรณาเถรี ท้าวสักกะเป็นพระอนุรุทธะ ทุกูลฤษีเป็นพระมหากัสสปะ นางปาริกาเป็นพระภัททากาปิลานีเถรี และสุวรรณสามคือพระพุทธองค์

ท้ายเทปสรุปว่าเรื่องสุวรรณสามเป็นแบบอย่างการบำเพ็ญเมตตาบารมี ผู้เจริญเมตตาภาวนาสม่ำเสมอย่อมไม่มีเวรไม่มีภัย แม้สัตว์ร้ายสัมผัสกระแสเมตตาก็เชื่อง การเจริญเมตตาต่อเนื่องกลั่นเป็นบารมี คุ้มครองภัยในปัจจุบัน หลับเป็นสุขตื่นเป็นสุข เป็นที่รักของมนุษย์ เทวดา และสัตว์ เมื่อละโลกใจผ่องใสไปเกิดในเทวโลก วิธีเจริญเมตตาคือนึกถึงความรักตัวเองแล้วแผ่ขยายความปรารถนาดีไปยังผู้อื่น ผู้เป็นที่รักของมหาชนทำการใดก็มีผู้ช่วยค้ำจุน สร้างบารมีก็มีผู้สนับสนุนจนถึงพระนิพพาน