วัฏสงสาร

เล่าลำดับวิวัฒนาการความเชื่อ เริ่มจากคนที่ไม่มีศาสนา ไม่รู้ความจริงของชีวิต มีทั้งในป่าและในเมือง พอชีวิตประสบทุกข์ก็หาที่พึ่ง สมมติเอาแล้วถือผี นับถือผีสางนางไม้ ต้นไม้ จอมปลวก และสัตว์เดรัจฉานอย่างลิง งู วัว

เมื่ออินทรีย์แก่กล้าขึ้นก็เข้าสู่เส้นทางเทพนิยมเพื่อมุ่งความบริสุทธิ์ของดวงจิต อยากพ้นทุกข์ตามคำแนะนำที่ได้ยินมา แล้วเข้าใจว่าสวรรค์คือนิพพาน กระทั่งบารมีแก่กล้าขึ้นจึงพบว่าสวรรค์ยังไม่ใช่นิพพาน เพราะสวรรค์ยังอยู่ในกามาวจร

อธิบายว่าเมื่อสงัดจากกามและอกุศลธรรมก็ทำฌานสมาบัติให้เกิดขึ้น เข้าสมาบัติ 8 ไปเกิดเป็นพรหมทั้งรูปพรหมและอรูปพรหม แต่พอไปอยู่จริงก็ยังหล่นตุ๊บลงมาเป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ ไปเทวโลกก็มี ไปอบายก็มี วนอยู่อย่างนี้ จึงพบว่าพรหมก็ไม่ใช่นิพพาน

อธิบายว่าเพศที่พ้นจากภพทั้งสามมีอยู่เพศเดียวคือเพศสมณะ หญิงเป็นภิกษุณี ชายเป็นภิกษุและสามเณร เป็นเครื่องแบบชุดสุดท้ายในวัฏสงสารที่ไม่ใช่ใครจะได้มาง่าย ๆ แต่คนทั่วไปเห็นพระทุกวันก็ยังไม่เข้าใจ กลับคิดว่าท่านเกลียดทำงานหรือสู้ชีวิตไม่ได้ ต้องเป็นผู้มีบุญจึงจะรู้จักว่านี่คือพระ

ในสมัยพุทธกาล กุลบุตรกุลธิดาจากตระกูลชั้นล่าง ชั้นกลาง ชั้นสูง แม้กษัตริย์ ออกบวชเพราะเห็นประโยชน์ของการบวช เห็นทุกข์โทษภัยและพันธนาการของชีวิตฆราวาส ท่านปลีกวิเวกตามโคนไม้ ป่าเขา ถ้ำ ฝึกใจให้หยุดนิ่ง คลายความผูกพันกับทุกสิ่งแม้ชีวิตตนเอง เพื่อไม่ต้องมีชีวิตใหม่ในวัฏสงสาร