นิวรณ์ 5

ช่วงการ์ตูนที่มีตัวละครเด็กกับกระต่ายบนดวงจันทร์ อธิบายว่านิวรณ์คือเครื่องกั้นความดี มีห้าอย่างคือกามฉันทะ ความพอใจในกาม พยาบาท ความคิดร้ายขัดเคืองใจ วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย อุทธัจจกุกกุจจะ ความฟุ้งซ่านรำคาญใจ และถีนมิทธะ ความหดหู่ท้อถอยง่วงเหงา เมื่อจิตเศร้าหมองไม่ผ่องใสก็มีทุคติเป็นที่ไป (ชื่อข้อที่สี่และห้าในเสียงถอดเพี้ยน เทียบจากบริบท)

เจ้าอาวาสวัดจีนเล่าว่าปีติเกิดแผ่ซ่านไปทั้งตัวเป็นปีติเย็น ๆ แล้วร่างกายก็กลืนหายไป ครูไม่ใหญ่อธิบายว่าปีติเกิดเมื่อใจเอาชนะนิวรณ์ได้ คือความฟุ้ง ความสงสัย ความง่วงความท้อ ความโกรธ และความกำหนัดยินดีในกาม นิวรณ์ทั้งห้าทำให้ใจมืด อาการปีติมีหลายแบบ ขนลุก ตัวเบา ตัวโยก ตัวลอย แต่ของท่านเป็นปีติเย็น ๆ ซาบซ่าน ร่างกายกลืนหายไปกับบรรยากาศโดยไม่รู้สึกกลัว แล้วลืมไปเลยว่ามีลมหายใจ ถ้าเผลอคิดว่ายังหายใจอยู่ไหมใจจะถอนออกมา ถ้าไม่คิดใจก็จะไปถึงความสว่าง

เทปที่ตัวละครคุยกันว่ากำลังจะยิงเจ้าตัวร้าย จะยิงพรุ่งนี้วันพระ แล้วถามว่านิวรณ์แปลว่าอะไร ตอบว่าเครื่องกั้นความดีมีห้าข้อ หนึ่ง กามฉันทะ ความพอใจในกาม สอง พยาบาท ความคิดร้าย ขัดเคือง แค้นใจ สาม ถีนมิทธะ ความหดหู่ง่วงซึม ข้อที่เหลือถอดเพี้ยน สรุปว่าเมื่อจิตเศร้าหมองไม่ผ่องใส ทุคติเป็นที่ไป และน้องตัวละครมีวิธีเรียกกัน (ถอดเพี้ยนหลายช่วง)

ครูไม่ใหญ่อธิบายว่าใจของท่านเริ่มหลุดจากนิวรณ์ทั้งห้า ซึ่งเป็นเครื่องกั้นใจไม่ให้สว่าง ทั้งเรื่องเพศ เรื่องทรัพย์ ความขุ่นมัวโกรธเคือง ความฟุ้งซ่านง่วงเหงา และความสงสัยลังเลในวิธีปฏิบัติเพื่อดับทุกข์ เมื่อไม่ลังเลใจก็หยุดนิ่งได้ในระดับหนึ่ง จนเกิดแสงสว่างแห่งความบริสุทธิ์ และเห็นชีวิตภายในที่ประณีตขึ้นเรื่อย ๆ

ครูไม่ใหญ่สรุปว่าการอยู่กับตัวเองทำสมาธิถึงหกปีไม่ใช่เรื่องง่าย ผู้บวชใหม่ยังไม่เคยได้ยินว่าใครทำได้อย่างนี้ ท่านฝึกจนใจหยุดนิ่งได้ในระดับหนึ่ง เห็นแสงสว่างภายในที่เกิดจากความบริสุทธิ์ของใจที่หลุดพ้นจากนิวรณ์ทั้งห้า ที่จริงท่านรู้จักเรื่องนี้ข้ามชาติมาแล้วแต่ลืมไป ชาตินี้มาทบทวนของเก่า ถ้าไม่มีบารมีบุญเก่าข้ามชาติ ก็ไม่เกิดขึ้นได้ง่ายกับใครในโลก