พระอนาคามี

สมัยนั้นพระเถระชื่อมหานามะ หนึ่งในห้าของพระปัญจวัคคีย์ เดินทางไปถึงมัชฉิกาสัณฑนคร จิตตคฤหบดีเลื่อมใสในอิริยาบถของท่าน จึงเข้าไปต้อนรับ รับบาตร นิมนต์เข้าไปในเรือน และถวายอาหารบิณฑบาต เมื่อท่านฉันเสร็จก็นำไปยังสวนของตนชื่ออัมพาฏการาม แล้วมอบถวายสวนนั้นแด่พระเถระ ต่อมาสร้างที่อยู่ถวายในสวนนั้นและนิมนต์ให้ท่านพักอยู่ พระเถระเห็นอุปนิสัยจึงรับนิมนต์และแสดงธรรมโปรด ในที่สุดจิตตคฤหบดีก็บรรลุธรรมเป็นพระอนาคามี

ขยายว่าท่านสร้างวัดถวายในพระพุทธศาสนาไว้มาก และใฝ่ในการศึกษา ตอนเกิดมีดอกไม้ห้าสีตกลงมาสูงถึงเข่า ต่างจากคนทั่วไปที่ตอนเกิดไม่มีดอกไม้ มีแต่ตอนตายจึงจะมีดอกไม้มา ชื่อของท่านจึงแปลว่าวิจิตร ตอนโตขึ้นก็ปรับจากปุถุชนเป็นพระอริยเจ้าชั้นอนาคามี และเชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก ไปที่ไหนก็ได้รับเครื่องสักการะจากมหาชนทั้งมนุษย์และเทวดาทีละพันชนิด ครูไม่ใหญ่หยอกว่าตัวท่านได้ชนิดเดียวคือใส่ซองมา แล้วชวนคิดว่าต้องมีบุพกรรมอะไร ให้ติดตามตอนที่สองวันพรุ่งนี้

การบวชเป็นสามเณรเป็นที่ขอรับสักการะกราบไหว้ของมนุษย์และเทวดาทั้งหลาย แม้พระอนาคามีที่ยังเป็นคฤหัสถ์ยังไม่ได้บวชก็ยังต้องยกมือไหว้พนมมือประคองอัญชลีให้ความเคารพบูชา จึงไม่ใช่เรื่องเล็ก ๆ เพศสมณะได้ชื่อว่าเป็นเนื้อนาบุญ แต่จะเป็นเนื้อนาบุญได้จริงก็อยู่ที่ตัวเราเอง ต้องทำใจให้สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลาย ทำใจหยุดใจนิ่งให้เข้าถึงแสงสว่างภายในดวงธรรมหรือองค์พระ ญาติโยมที่มาแสวงบุญจึงจะได้มีส่วนแห่งบุญจากเราซึ่งเป็นต้นแหล่งกำเนิดแห่งบุญ

ภายในพระวิหารแม้เสียงใบไม้แห้งที่ร่วงหล่นก็ไม่มี จิตของสามเณรจึงตั้งมั่นแน่วแน่มีอารมณ์เป็นหนึ่งเดียว ตามดูธรรมะภายในไปตามลำดับ ไม่นานก็ได้บรรลุธรรมเป็นพระอนาคามี ก่อนเวลาที่พระอุปัชฌาย์จะกลับมาถึง