สังคหวัตถุ

ครูไม่ใหญ่ตอบว่าเพื่อนต้องมาถูกคลุมถุงชนแต่งงานกับคนที่ไม่เคยรู้จักกัน เพราะกรรมในอดีตสมัยเกิดในสังคมเกษตรกรรมก็เคยทำในลักษณะนี้ คือจับลูกหลานคลุมถุงชนแต่งงานกับคนที่ไม่รู้จัก โดยเป็นความหวังดีว่าจะเลือกคู่ให้ลูกให้หลาน เพราะดูมาแล้วทั้งหน้าร้อน หน้าฝน หน้าหนาว ดูทั้งหน้านอกหน้าใน ดูไปถึงปู่ย่าตายาย และเคยจับสัตว์ผสมพันธุ์กันด้วย ส่วนที่เพื่อนยังรักและเห็นว่าสามีเป็นคนดี เพราะเคยเป็นสามีภรรยากันมาในอดีตบ้าง แต่ไม่มากชาตินัก สำคัญที่ปัจจุบันได้เกื้อกูลกัน มีทาน ปิยวาจา และสังคหวัตถุ จึงทำให้ผูกสมัครรักใคร่กัน แม้ไม่รักกันแต่เกื้อกูลกันก็ไม่เป็นไร

เฉลยว่าความใจกว้างที่ลดลงทำให้บริวารห่างหายเป็นเรื่องธรรมดา เพราะขาดสังคหวัตถุคือธรรมที่ยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน ส่วนที่พ่อตากับลูก ๆ ผิดใจกันบ่อยก็เพราะเหตุปัจจุบันเรื่องทรัพย์เป็นหลัก จึงไม่พูดรายละเอียด การแก้ให้อยู่ร่วมกันโดยสันติต้องเริ่มที่ผู้เป็นเสมือนดวงตะวันที่ต้องแบ่งปันแสงสีทองให้ทุกสรรพสิ่งอย่างเสมอภาค การให้เป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่ แต่ถ้าไม่ได้อย่างที่ต้องการก็ให้ทำใจใส ๆ ยิ้มแย้ม เยือกเย็น ยกย่อง ให้จิตเมตตาแก่เขาก่อน ส่งรอยยิ้มและความปรารถนาดี เดี๋ยวจะค่อย ๆ คลี่คลาย แต่ถ้าอีกฝ่ายขว้างก้อนอิฐมาแล้วขว้างก้อนหินไปก็เละกันทั้งคู่ จึงต้องเอาก้อนอิฐและก้อนหินมารวมเป็นกองเดียวกันเสีย

เฉลยว่าแม่ของสามีละโลกแล้วไปเป็นภุมเทวาชั้นดี (คำนี้ถอดเพี้ยน) เพราะบุญที่ใส่บาตรทำบุญตามโอกาส ได้รับบุญที่อุทิศไปให้แล้วมีความสุขเพิ่มขึ้นทุกด้าน ที่เฉลียวฉลาด มีปฏิภาณไหวพริบ มนุษยสัมพันธ์ดี เป็นที่พึ่งที่ปรึกษาและเป็นที่รักทั้งที่ไม่ได้เรียนหนังสือ เพราะบุญที่ชอบช่วยเหลือผู้อื่น มีวาจาไพเราะ วางตัวดี มีสังคหวัตถุ 4 ทั้งในอดีตและปัจจุบัน ครูไม่ใหญ่สรุปว่าใครอยากเป็นที่รักของทุกคนให้มีสังคหวัตถุ 4 คือวางตัวดี ช่วยเหลือเกื้อกูล พูดคำไพเราะ และเป็นผู้ให้