ปริศนาธรรม

การฝึกสมาธิของโชเกียเป็นแบบซอนซึ่งนิยมที่สุด พิจารณาปริศนาธรรม ตั้งคำถามในใจแล้ววิเคราะห์วิจารณ์ สนทนาตัวต่อตัวระหว่างอาจารย์กับลูกศิษย์ ครูไม่ใหญ่เปรียบว่าซ้อนเข้าไปเรื่อย ๆ แทนที่จะบอกตรง ๆ เช่นอาจารย์ว่าฝนตกลงมา ศิษย์ตอบว่าห่านก็บินไป แล้วแปลว่าอะไรก็ไม่รู้ ช่วงกลางเสียงถอดเพี้ยนบางส่วน

ครูไม่ใหญ่อวยพรพระเณรให้สอบได้ทุกรูปแล้วเข้าช่วงพิเศษเกาหลี (ช่วงต้นไม่มีบรรทัดถอดเสียงราวสองนาที) ทบทวนว่าเกาหลีมีนิกายที่พระถือพรหมจรรย์ กับอีกนิกายที่รับมาจากญี่ปุ่นซึ่งพระมีครอบครัว ประชากรครึ่งหนึ่งไม่นับถือศาสนา อีกครึ่งแบ่งพุทธกับคริสต์ ชาวพุทธส่วนใหญ่อายุหกสิบขึ้นไป หลังสงครามคริสต์เพิ่มขึ้นเพราะยื่นมือช่วยคนยากจน โบสถ์มีมากกว่าวัด สาเหตุอีกข้อคือสำนักปฏิบัติมากสไตล์จนเกิดมานะทิฐิ การสอนแบบปริศนาธรรมที่ให้ไปขบคิดเหมือนขบถั่วแต่ได้ความรู้ไม่เท่ากันจนแตกแยก และการย่อหย่อนพระธรรมวินัย ซึ่งพูดไว้แล้วเมื่อวันเสาร์

ครูไม่ใหญ่เล่าว่าคุณยายอาจารย์และหมู่คณะปรารถนาเพียงให้ทุกคนเข้าถึงธรรมกาย หรืออย่างน้อยเห็นดวงใสองค์พระในตัวเป็นที่พึ่งภายใน นั่นคือวัตถุประสงค์การสร้างวัด เคยไปศึกษาตามสำนักต่าง ๆ เห็นว่าดีทั้งสิ้นแต่อยากให้ง่ายไม่ซับซ้อน บางแห่งใช้ปริศนาธรรมอย่างซอนหรือเซนในเกาหลีซึ่งยาก ปริศนาธรรมเหมาะกับผู้มีบารมีแก่กล้าที่รู้คุยกับผู้รู้ ยกตัวอย่างคำถามว่าอะไรคือหนึ่ง อะไรคือสอง ไปจนถึงสิบ ที่ต้องพระอรหันต์ตอบ และบทสนทนาว่ารู้ไหมจะไปไหน ไม่รู้ ไม่รู้หรือ รู้ ที่คนทั่วไปฟังแล้วงง

การปฏิบัติของวัดมหายานในเกาหลีเน้นสวดมนต์และกราบ พระสวดวันละสามเวลา ตีสามถึงตีห้ามีกราบ 108 ครั้งทั้งยืน นั่ง และหมอบกราบ มีนั่งสมาธิน้อย เน้นพิจารณาปริศนาธรรม บางคอร์สนั่งพิจารณาสิบถึงสิบสองชั่วโมง ปริศนาธรรมที่นิยมคืออะไรคือสิ่งนั้น และอะไรคือความหมายของชีวิตฉัน ครูไม่ใหญ่แทรกว่าที่จริงควรหาเป้าหมายของชีวิตมากกว่าเพราะจะจบ อีกตัวอย่างคือศิษย์ถามว่าสุนัขมีพุทธภาวะหรือไม่ อาจารย์ตอบว่าไม่ ขัดกับความเชื่อมหายานที่ว่าสรรพสัตว์มีพุทธภาวะ คำว่าไม่นี้เรียกว่าฮวาดู (ได้ยินว่า ฮาวาดู) ให้คิดจนเกิดความสงสัยอันยิ่งใหญ่ ลืมกินลืมนอน เหมือนเผชิญศัตรูที่สร้างไว้หมื่นปี