ถิ่นทุรกันดาร

สารคดีเล่าถึงพื้นที่อันทุรกันดาร 17 จังหวัดในภาคเหนือ ที่พุทธบุตรนับพันรูปอุทิศชีวิตสร้างบารมีต่อเนื่องกว่าสี่สิบปี เพื่อนำความสว่างของพระธรรมไปสู่ดวงใจของพี่น้องชาวไทยภูเขาในนามของอาศรมพระธรรมจาริก แนะนำให้ชาวเขายึดถือเป็นหลักในการดำรงชีวิต ทำให้ชุมชนเข้มแข็งและเป็นกำลังรักษาความมั่นคงตามชายแดนของประเทศ งานนี้ต้องสูญเสียทั้งทรัพยากรและพระภิกษุหลายร้อยรูปที่มรณภาพไป

สารคดีอธิบายว่าเพราะอาศรมพระธรรมจาริกแต่ละแห่งตั้งอยู่ในถิ่นทุรกันดาร ปัจจัยสี่และเครื่องอุปโภคบริโภคขาดแคลน จึงเป็นเหตุให้ในช่วงบุญกาลทาน อาศรมเหล่านี้หลายแห่งไม่มีบุญกฐิน ทำให้พุทธบุตรที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ที่นั่นไม่ได้รับอานิสงส์กฐิน

ตอบว่าที่ลูกต้องเดินทางมาด้วยความยากลำบากกว่าจะได้มาพบหมู่คณะ เพราะในอดีตทำทานมาน้อยและมีทิฏฐิมานะมาก ตั้งแต่ในชาติที่บวชเป็นเณรและพระอยู่กับหมู่คณะ ได้ดื้อกับพระอาจารย์และพระพี่เลี้ยง แล้วก็หนีสึกออกไป ความดื้อจึงทำให้ไปเกิดในถิ่นทุรกันดาร และการทำทานมาน้อยก็ทำให้ยากลำบาก

ชุดคำถามช่วงหลัง การโกหกสามีว่าจะนำเงินไปใช้หนี้บ้านแต่เอาไปช่วยคดียาเสพติดของลูกชาย บาปมากไหม ส่งผลอย่างไร ทำบุญอะไรลบล้างได้ กรรมอะไรที่ทำให้ไม่ได้อยู่กับลูกชาย บุญที่ลูกชายบวชจะช่วยชีวิตเขาไหม ควรช่วยเขาอย่างไร กรรมอะไรที่ทำให้เกิดในที่กันดาร มีพ่อขี้เมา ชีวิตลำบาก การศึกษาไม่สูง แต่สุดท้ายสบายกว่าพี่น้อง บุพกรรมใดได้สามีต่างชาติต่างศาสนาที่อยู่ด้วยกันได้และสนับสนุนให้ทำบุญ ชาติหน้าจะเจอสามีคนนี้อีกได้อย่างไร เคยสร้างบารมีกับหมู่คณะมาอย่างไร ทำไมมาเจอหมู่คณะช้า มีโอกาสไปดุสิตบุรีวงบุญพิเศษไหม และผู้ประสานงานที่ชวนมาสร้างบุญเคยสร้างบารมีมาอย่างไร

ครูไม่ใหญ่ทวนคำถามว่าเกิดในที่กันดาร มีพ่อขี้เมา ชีวิตลำบาก การศึกษาไม่สูง แต่สุดท้ายสบายกว่าพี่น้องทุกคนเพราะอะไร แล้วเว้นให้นักเรียนตอบเองทีละข้อเพราะเรียนมาหลายเคสแล้ว ครูไม่ใหญ่ปลื้มปีติที่นักเรียนอนุบาลฝันในฝันวิทยาทั่วโลกเริ่มตอบคำถามเรื่องกฎแห่งกรรมได้ คุ้มที่ได้เปิดโรงเรียน เฉลยว่าในอดีตมีมิจฉาทิฐิจึงเกิดในที่กันดาร ชอบคบคนขี้เหล้าจึงมีเชื้อดึงดูดให้มีพ่อขี้เมา ไม่ค่อยทำทานชีวิตจึงลำบาก ไม่มีบุญด้านการศึกษาหรือสนับสนุนการศึกษาจึงเรียนไม่สูง แต่มีบุญบางชาติที่ทำทานสม่ำเสมอบางช่วงจึงส่งผลให้ชีวิตสะดวกสบาย