มหายาน

หลังบรรทัด jingle ยาว ครูไม่ใหญ่อธิบายว่าผู้สร้างบารมีเพื่อหมดกิเลสจะเป็นพระอรหันต์หรือพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้ แต่คำว่าพระโพธิสัตว์ในเถรวาทหมายถึงผู้ที่ยังมีกิเลสแต่ตั้งปณิธานเป็นพระพุทธเจ้า นับตั้งแต่ตั้งความปรารถนา เช่นพระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบันตั้งปรารถนาครั้งว่ายน้ำกลางทะเลเพราะเรือแตก จะเกิดเป็นอะไรแม้เป็นนกก็ยังเรียกพระโพธิสัตว์ บารมีสามสิบทัศ ประเภทปัญญาธิกะ ศรัทธาธิกะ วิริยาธิกะ ใช้เวลา 20 40 80 อสงไขยแสนมหากัป ส่วนพระโพธิสัตว์ในมหายานหมายถึงผู้หมดกิเลสแล้วแต่สงสารสรรพสัตว์จึงกลับมาเกิดโดยนิรมิตกาย มีชื่อเรียกหลากหลายคล้ายอวตารในคำสอนพราหมณ์ ความต่างนี้เกิดตั้งแต่สมัยนาลันทาถูกปล้นจากสงครามแย่งชิงศาสนิกที่มีผลทางการเมือง คัมภีร์ภาษาสันสกฤตที่ไปถึงจีนจึงแตกต่าง นักเรียนทั่วโลกต้องทำความเข้าใจตรงนี้ให้ดี

ก่อนเข้าผลการปฏิบัติธรรม ครูไม่ใหญ่อธิบายนิยามพระโพธิสัตว์ ในเถรวาทซึ่งเป็นของดั้งเดิมสมัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีความหมายเดียว คือผู้มุ่งสร้างบารมีเพื่อตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ค้นพบทางหลุดพ้นจากกิเลสอาสวะด้วยตนเอง แล้วมาถ่ายทอดความรู้อบรมสั่งสอนมนุษย์และเทวดา เมื่อหมดกิเลสแล้วจะอยู่ในอายตนนิพพาน ไม่กลับมาในภพสาม ไม่มีการอวตารแบ่งภาคลงมาอย่างในศาสนาฮินดู ส่วนมหายานมีสองความหมาย ข้อแรกตรงกับเถรวาท ข้อสองหมายถึงผู้บรรลุธรรมหมดกิเลสแล้วแต่ยังปรารถนาช่วยสรรพสัตว์ จึงนิรมิตกายมาในเพศต่าง ๆ เป็นพระราชา เศรษฐี พราหมณ์ หรือเป็นผู้หญิง ข้อสองนี้ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์ ครูไม่ใหญ่ชี้ว่าถ้าหมดกิเลสแล้วไม่กลับมา ถ้ากลับมาแปลว่ายังไม่หมดกิเลส ช่วงท้ายถอดเสียงขาดเป็นท่อน ๆ

ครูไม่ใหญ่สรุปว่าความหมายข้อสองที่ว่าผู้หมดกิเลสแล้วนิรมิตกายอวตารลงมาเป็นพระราชา เศรษฐี พราหมณ์ เป็นการเบี่ยงเบน ถ้าพ้นแล้วรู้แล้วเห็นแล้วจะมีความหมายเดียว ถ้าคิดเกินนั้นก็เหมือนเก่งกว่าพระพุทธเจ้า ผู้ที่จะสอนมนุษย์ได้มีแต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งเริ่มจากการตั้งความปรารถนาสร้างบารมี ตรงนั้นจึงเรียกพระโพธิสัตว์ มาเป็นพระราชาเศรษฐีก็ยังมีกิเลส บางท่านบอกยอมตกนรกเพื่อช่วยสัตว์นรก ตกลงไปเยอะแต่ช่วยไม่ได้ เพราะนายนิรยบาลลุยเสียเละ นักเรียนต้องเข้าใจให้ดีจะได้ไม่สับสน ตามด้วยบรรทัดถอดเสียงเพี้ยนและ jingle