จักรวัตติวัตร

สารคดีอธิบายว่าสมบัติจักรพรรดิได้มาด้วยอานุภาพบุญและจักรวัตติวัตรสิบประการเท่านั้น ไม่ใช่มรดกที่สืบทอดทางวงตระกูล ยกเรื่องพระเจ้าทัฬหเนมิที่ปกครองทวีปทั้งสี่โดยธรรม ทรงสั่งราชบุรุษให้คอยดูจักรแก้ว วันใดเคลื่อนจากที่ให้มาบอก ผ่านไปหลายพันปีจึงเห็นจักรแก้วขยับ ซึ่งเกิดจากสามเหตุคือพระเจ้าจักรพรรดิใกล้หมดพระชนมายุ ทรงผนวช หรือพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเกิดขึ้นในโลก พระองค์จึงมอบราชสมบัติแก่พระราชโอรสแล้วออกบวชเป็นฤษี เมื่อผนวชได้เจ็ดวันจักรแก้วก็อันตรธานไป พระราชาองค์ใหม่เสียพระทัย พระฤษีจึงแนะว่าจักรแก้วไม่ใช่สมบัติสืบทอด ให้ประพฤติจักรวัตติวัตรให้สมบูรณ์ แล้วจักรแก้วจะปรากฏในวันอุโบสถขึ้นสิบห้าค่ำ

สารคดีเล่าว่าพระฤษีแนะพระราชาให้นับถือธรรม ยำเกรงธรรม และประพฤติจักรวัตติวัตร พระราชาปฏิบัติตามจนถึงวันอุโบสถขึ้นสิบห้าค่ำ จักรแก้วก็ปรากฏ พระองค์ทรงประคองจักรแก้วแล้วรินน้ำจากพระเต้าทองพรมลง ตั้งพระทัยว่าขอจักรแก้วจงหมุนไปทั่วโลกและชนะโลกทั้งปวง จักรแก้วจึงหมุนไปทางทิศตะวันออก ได้ชัยชนะเหนือพระราชาในทวีปทั้งสี่ สืบต่อกันถึงพระเจ้าจักรพรรดิองค์ที่เจ็ด ซึ่งเมื่อจักรแก้วเคลื่อนจากที่ก็มอบราชสมบัติแก่พระราชโอรสแล้วออกบวชเป็นฤษี แต่พระราชาองค์ที่แปดไม่ได้ไปเข้าเฝ้าพระฤษีเพื่อสอบถามจักรวัตติวัตร ปกครองตามความคิดของตนเอง บ้านเมืองจึงเสื่อมโทรม อำมาตย์ราชปุโรหิตจึงกราบทูลให้ประชุมสอบถามจักรวัตติวัตร แต่เมื่อประพฤติไม่ครบถ้วน จักรแก้วจึงไม่ปรากฏ

พระกุมารเดินไปทางเหนือของแม่น้ำคงคา ได้ยินเสียงเพลงของพระราชธิดาที่นั่งร้องอยู่บนต้นมะม่วง ต่างพิสูจน์กันด้วยการพูดภาษากษัตริย์ แล้วอยู่ร่วมกันจนประสูติพระราชโอรสนามว่ากาลิงคะ เมื่อพระเจ้ามหากาลิงคะผู้เป็นลุงสวรรคต พระบิดาจึงให้กาลิงคกุมารนำพระธรรมรงค์ พระกัมพล และพระขรรค์ไปแสดงต่ออำมาตย์ที่ทันตปุรนคร จนได้อภิเษกครองราชสมบัติ แล้วปฏิบัติจักรวัตติวัตรจนจักรแก้วปรากฏพร้อมรัตนะทั้งเจ็ด