พระเจ้าอริฏฐชนก

ภิกษุสนทนากันในโรงธรรมสภาแล้วทูลขอให้พระพุทธองค์เล่าเรื่องในอดีตที่ทรงสละราชสมบัติออกผนวชด้วยความเพียร พระองค์ตรัสเล่าว่า พระเจ้ามหาชนกครองกรุงมิถิลา แคว้นวิเทหะ มีโอรสสององค์คือพระอริฏฐชนกและพระโปลชนก เมื่อพระมหาชนกสวรรคต พระอริฏฐชนกครองราชย์และตั้งพระโปลชนกเป็นอุปราช สองพี่น้องช่วยกันปกครองจนบ้านเมืองร่มเย็น ต่อมาอำมาตย์คนหนึ่งที่ชอบยุให้คนแตกกันกราบทูลว่าอุปราชคิดปลงพระชนม์เพื่อชิงบัลลังก์ ครั้งแรกไม่เชื่อ แต่ได้ยินบ่อยเข้าก็หวั่นไหว สั่งจับพระโปลชนกตีตรวนขังไว้ในคฤหาสน์ใกล้พระราชนิเวศน์ รอสำเร็จโทษ

ผู้ปกครองตำบลและหัวหน้าหมู่บ้านรู้ว่าพระโปลชนกถูกกล่าวหาว่าเป็นกบฏทั้งที่ไม่เคยคิด จึงแค้นแทนและแอบรวบรวมกำลังฝึกชาวบ้านเป็นทหาร พระโปลชนกถามว่าฝึกคนไว้มากมายทำไม ก็ตอบว่าไว้เป็นทหารรักษาพระองค์และกองกำลังป้องกันโจร เมื่อกำลังมากขึ้นก็ฮึกเหิม ทหารกลุ่มหนึ่งบุกปล้นกองทหารรักษาชายแดนของพระราชาตอนกลางคืน ฆ่าทหารตายจำนวนมาก ผู้รอดหนีไปทูลพระเจ้าอริฏฐชนกว่าเกิดกองกำลังกบฏนำโดยพระโปลชนก หัวหน้ากองทหารจึงรีบทูลพระโปลชนกให้ตัดสินใจชิงลงมือก่อน เพราะไม่ถึงเจ็ดวันทัพหลวงจะมาปราบ

ทหารของพระโปลชนกบุกปล้นด่านหน้าของพระราชาและฆ่าทหารตายจำนวนมาก หัวหน้ากองทูลให้รีบยึดพระนคร พระโปลชนกดำริว่าถ้าหนีจะต้องสู้ศึกสองด้าน แต่ถ้ารีบล้อมพระนครก็มีสิทธิ์ชนะเพราะทหารในเมืองที่ภักดีมีมาก แม้ไม่เคยคิดร้ายต่อเจ้าพี่แต่เหตุการณ์บังคับ จึงยกทัพช้าง ม้า รถ ราบ ไปล้อมกรุงมิถิลาก่อนกองทัพปราบกบฏจะเคลื่อนออก แล้วส่งสารถึงพระเชษฐาว่าไม่เคยคิดแย่งราชสมบัติ แต่พระเจ้าพี่เชื่อคำยุยงจะสำเร็จโทษ บัดนี้จะมอบราชสมบัติหรือจะรบ ทหารและชาวเมืองมิถิลาที่ภักดีพากันมาเข้าร่วมทัพจำนวนมาก

พระเจ้าอริฏฐชนกไม่สบายพระทัยที่ต้องรบกับพระอนุชาและรู้สึกว่าตนเป็นฝ่ายผิด แต่เกรงชาวเมืองครหาว่าไม่ใช่ชายชาตินักรบ จึงตอบว่าจะรบ ก่อนออกรบตรัสกับพระอัครมเหสีว่าแพ้ชนะไม่อาจรู้ ถ้าพระองค์ประสบภัยให้รักษาครรภ์ไว้ให้ดี แล้วแนะอุบายรักษาชีวิตและทางหนีออกจากพระนคร การรบเพียงวันแรกทหารของพระโปลชนกก็ยิงธนูถูกพระเจ้าอริฏฐชนกสิ้นพระชนม์บนคอช้างกลางสนามรบ ข้าราชบริพารไม่มีใครต่อสู้อีก เปิดประตูเมืองรับทัพ แล้วอภิเษกพระโปลชนกครองราชสมบัติ

ขณะดื่มนม พระกุมารกัดพระถันไว้แล้วขู่ว่าถ้าไม่บอกว่าใครเป็นพ่อจะกัดให้ขาด พระนางรู้ว่าพระโอรสพูดจริงทำจริงจึงเล่าว่าเป็นโอรสของพระเจ้าอริฏฐชนกแห่งกรุงมิถิลา ถูกพระโปลชนกผู้เป็นพระเจ้าอายกทัพมาแย่งราชสมบัติและปลงพระชนม์ตั้งแต่ลูกยังอยู่ในครรภ์ แล้วสอนให้ตั้งใจศึกษาฝึกฝนตนทุกด้าน เพื่อกลับไปยึดราชสมบัติคืน ตั้งแต่นั้นพระกุมารไม่โกรธเมื่อถูกล้อ เอื้อเฟื้อต่อทุกคนจนเป็นที่รักของเพื่อน ศึกษาไตรเพทจนชำนาญ อายุสิบหกพรรษาสำเร็จศิลปศาสตร์สิบแปดสาขา และถึงเวลาทำตามเป้าหมาย โปรดติดตามตอนต่อไป