เทวดา

หลังวันนั้นพญานาคไม่ค่อยสบายใจที่ไม่ได้มาพ่นตรงนั้น ผู้ปกครองภพจึงเรียกมาสั่งให้ไปแก้ตัว เพราะได้ข่าวจากเทวดาที่ลือกันต่อ ๆ ไปตั้งแต่ภุมมเทวา รุกขเทวา อากาศเทวา ว่าจะมีการหล่อพระประธานที่จะนำไปประดิษฐานที่อาคารภาวนา 60 ปี เป็นบุญยิ่งใหญ่ที่เทวดามาชุมนุมกัน จึงมากันสิบกว่าตน นึกถึงบุญและระลึกถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจนเกิดมหาปีติ ตรงจังหวะที่กำลังเททองหล่อพระประธานและสวดธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

กายละเอียดแบ่งเป็นพวกที่ยังอยู่บริเวณที่ตาย กับพวกไปปรโลกทันที ผู้ทำบุญเป็นอาจิณกรรมไปสุคติ เกิดเป็นรุกขเทวา อากาศเทวา หรือสวรรค์ชั้นต่างๆ

เจ้าหน้าที่นำสัตว์นรกมายังประตูยมโลก เข้าโรงพิพากษาต่อหน้าพญายมราช ส่วนผู้มีบุญไปเกิดเป็นรุกขเทวดา อากาศเทวา เทพบุตรชั้นจาตุมหาราชิกาและดาวดึงส์

ทรงดำริว่าจะแสดงธรรมแก่ใครก่อน นึกถึงอาฬารดาบสและอุทกดาบสผู้ฉลาดเฉียบแหลมมีกิเลสเบาบาง แต่เทวดามากราบทูลว่าดาบสทั้งสองสิ้นชีวิตแล้ว ทรงตรวจดูก็ทราบว่าทั้งสองประสบความเสื่อมอย่างใหญ่ เพราะถ้าได้ฟังธรรมจะรู้ได้โดยฉับพลัน

เมื่อทรงประกาศธรรมจักรแล้ว พระรัตนตรัยได้บังเกิดขึ้นครบถ้วนเป็นครั้งแรก บรรดาเทวดาทั่วทุกชั้นฟ้าบันลือเสียงตั้งแต่ภุมมเทวาจนถึงชั้นพรหมโลก หมื่นโลกธาตุไหวสะเทือน เกิดแสงสว่างอันยิ่งใหญ่รุ่งเรืองไปทั่ว